ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ / BYZANTINE PAINTING
ΚωδικόςΑΒΥ602
ΣχολήΦιλοσοφική
ΤμήμαΙστορίας και Αρχαιολογίας
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Γνωστικό ΑντικείμενοΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ
Χαρακτηρισμός ΜαθήματοςΜαθήματα Ιστορίας Αρχαιολογίας
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID280007545

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας 2015-2019

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 0
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣΥποχρεωτικό ΕιδίκευσηςΧειμερινό/Εαρινό-6

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Ακαδημαϊκό Έτος2016 – 2017
Περίοδος ΤάξηςΧειμερινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600057922

Πρόγραμμα Τάξης

ΚτίριοΣχολείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας
ΌροφοςΙσόγειο
ΑίθουσαΑΙΘΟΥΣΑ 112 (111)
ΗμερολόγιοΤετάρτη 18:30 έως 21:00
Τύπος Μαθήματος
  • Επιστημονικής Περιοχής
Κατηγορία Μαθήματος
Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Εξέταση)
Προαπαιτήσεις
Προαπαιτούμενα Μαθήματα
  • ΑΒΥ101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ
Γενικές Προαπαιτήσεις
Συνιστάται να έχει κατοχυρωθεί το Εισαγωγικό ΑΒΥ 101.
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Το μάθημα αποσκοπεί να δώσει μία ευρεία γνώση του αντικειμένου της διδασκαλίας και να βοηθήσει την ανάπτυξη της ικανότητας αναγνώρισης και χρονολόγησης των έργων της βυζαντινής ζωγραφικής, μέσω της παρατήρησης και της κριτικής σκέψης.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αυτόνομη εργασία
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στόχος του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών με τη βυζαντινή ζωγραφική, δηλαδή την τέχνη που εκφράζεται με το ψηφιδωτό, τις τοιχογραφίες, τις φορητές εικόνες και τις μικρογραφίες χειρογράφων, έτσι να αποκτηθεί μία αναλυτική και αντιπροσωπευτική όψη της εξέλιξης της ζωγραφικής από τη νεκρική τέχνη του 3ου αι. έως την παλαιολόγεια, σε όλη την Αυτοκρατορία και πέρα από τα γεωγραφικά της όρια. Εξετάζονται εικονογραφικά και τεχνοτροπικά ζητήματα σε συνδυασμό με τη βυζαντινή πολιτική και την κοινωνία και επιπλέον σε συνεξέταση με τα εκάστοτε θεολογικά και δογματικά ζητήματα. Στην πορεία των μαθημάτων οι φοιτητές ενθαρρύνονται να εκφράσουν την άποψή τους, ώστε να αναπτύξουν την κριτική τους ικανότητα αναφορικά με την αναγνώριση και τη χρονολόγηση των παραδειγμάτων. Εβδομάδα #1 Εισαγωγή στην έννοια της Βυζαντινής Ζωγραφικής: ανάλυση των όρων, περιοδοποίηση, ο χώρος, ο χρόνος, η θρησκεία - ιδεολογία, η κοινωνία, η αισθητική θεώρηση. Νεκρική τέχνη: α. Η ζωγραφική των κατακομβών της Ρώμης (τέλη 2ου – αρχές 5ου αιώνα), β. Η ζωγραφική των τάφων της Θεσσαλονίκης (3ος – 6ος αι.) γ. Η ζωγραφική των νεκρικών παρεκκλησίων της κοπτικής Αιγύπτου (Bawit, El Bagawat, Saqqara) (5oς -7ος αι.). Εβδομάδα #2 Ψηφιδωτά δάπεδα 4ου – 7ου αι. μ.Χ.: Κέντρα παραγωγής, εργαστήρια κέντρου και περιφέρειας, παραγγελιοδότες (κοσμικοί – εκκλησιαστικοί), θεματολόγιο, εξέλιξη. Χωροχρονικό πλαίσιο: Ανατολικό Ιλλυρικό, ιταλική χερσόνησος, Κωνσταντινούπολη, Μ. Ασία, Συρία, Παλιστίνη, Β. Αφρική. 4ος – 7ος αι. μ.Χ. Εβδομάδα #3 Εντοίχιος ψηφιδωτός διάκοσμος (4ος – 7ος αι.): Επίσημη αυτοκρατορική – εκκλησιαστική τέχνη και θεολογικά ζητήματα. Σχολιασμός της θεματικής. Ψηφιδωτά Δύσης: Μιλάνο, Νεάπολη, Ρώμη, Ραβέννα. Ψηφιδωτά Κωνσταντινούπολης, Θεσσαλονίκης. Εβδομάδα #4 Εντοίχια ψηφιδωτά και τοιχογραφίες 5ου – 8ου αι. Παραδείγματα από Θεσσαλονίκη, Κύπρο, Σινά, Βηθλεέμ, Νάξο, Ρώμη, Castelseprio. Εικονογραφικά και τεχνοτροπικά ζητήματα, θεματικός εμπλουτισμός και διαμόρφωση νέων τάσεων. Εβδομάδα #5 Εικονογραφημένα (ιστορημένα) χειρόγραφα πρωτοβυζαντινής περιόδου: εισαγωγικά στοιχεία, η εξέλιξη των φορέων της γραφής από το 2ο αι. μ.Χ. και εξής, πάπυροι, περγαμηνοί κώδικες. Λειτουργία βιβλιογραφικών εργαστηρίων, γραφείς, μικρογράφοι και εργαλεία γραφής. Η παράδοση της Αλεξάνδρειας και της Αντιόχειας. Κοσμικά χειρόγραφα, εικονογραφημένη Βίβλος, εικονογραφημένα ευαγγέλια, πορφυροί κώδικες. Εξέταση παραδειγμάτων από επτά σωζόμενα χειρόγραφα. Χωροχρονικό πλαίσιο: Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Κωνσταντινούπολη – 5ος, 6ος αι. Εβδομάδα#6 Φορητές εικόνες: ερμηνεία του όρου, σημασία και χρήση τους. Νεκρική λατρεία και πορτραίτα Φαγιούμ. Εγκαυστική τεχνική. Φορητές εικόνες προεικονομαχικής περιόδου, φορητές εικόνες εικονομαχικής περιόδου (Σινά, Ρώμη). Δογματικές και εικονογραφικές ερμηνείες. Τεχνοτροπία και χρονολόγηση. Ανεικονικός διάκοσμος: προεικονομαχικά και εικονομαχικά παραδείγματα. Ανατολίτικες αντιλήψεις και ισλαμική τέχνη. Κοσμικός διάκοσμος στο Παλάτι και στους λατρευτικούς χώρους. Παραδείγματα από το κέντρο και την περιφέρεια (Νάξος, Καππαδοκία, Ρώμη). Συνεξέταση παραδειγμάτων από ιστορημένα χειρόγραφα του 9ου αιώνα. Αρχή της μακεδονικής αναγέννησης. Γενικές αρχές του μετεικονομαχικού εικονογραφικού προγράμματος. Θεματικός εμπλουτισμός. Η θέση της Παναγίας και του Χριστού στο νέο εικονογραφικό πρόγραμμα. Χρονικό πλαίσιο (6ος – 10ος αι.). Εβδομάδα #7 Μεσοβυζαντινή περίοδος - η «αναγέννηση» των Μακεδόνων αυτοκρατόρων (867- γ΄ τέταρτο 11ου αι.). Πολιτική ιδεολογία - σχέση πολιτικής και εκκλησιαστικής εξουσίας. Μεγάλες αυτοκρατορικές δωρεές. Χορηγίες επισκόπων και αξιωματούχων. Νέα μοναστικά και επισκοπικά κέντρα και νέες καλλιτεχνικές τάσεις. Παραδείγματα Κωνσταντινούπολης και περιφέρειας (Μακεδονία, Θράκη, νότιος ελλαδικός και νησιωτικός χώρος, Μ. Ασία). Συγκρίσεις παραδειγμάτων μνημειακής ζωγραφικής με εικονογραφημένα χειρόγραφα. Εβδομάδα #8 Τύποι και εξέλιξη της απεικόνισης της Παναγίας στη βυζαντινή ζωγραφική: τυπολογία και σύνδεση με δογματικά ζητήματα, ιστορικά γεγονότα και μεγάλα προσκυνήματα. Παραδείγματα από τη μνημειακή ζωγραφική και τις φορητές εικόνες. Εβδομάδα #9 Μεσοβυζαντινή περίοδος - Κομνήνεια ζωγραφική (περ. 1080 – τέλη 12ου αιώνα): κλασική κομνήνεια, δυναμική κομνήνεια, υστεροκομνήνειο «βυζαντινό μπαρόκ» (παραδείγματα από Κωνσταντινούπολη, Θράκη, Μακεδονία, Κύπρο). Η ακτινοβολία της κομνήνειας παράδοσης εκτός ορίων της βυζαντινής επικράτειας (Ρωσία, Σικελία, Βενετία). Ιδεολογικός και καλλιτεχνικός προσδιορισμός. Εβδομάδα #10 Η ζωγραφική της Υστεροβυζαντινής περιόδου: α) Η ζωγραφική του 13ου αι. Η τέχνη της διασποράς και της μετάβασης. Παραδείγματα από τη Θεσσαλονίκη, τη Σερβία και την Άρτα. Η διαμόρφωση των νέων τάσεων. β) Η ζωγραφική της εποχής της παλινόρθωσης της Βυζαντινής αυτοκρατορίας (μετά το 1261) – η παλαιολόγεια αναγέννηση. Εβδομάδα #11 Η παλαιολόγεια ζωγραφική: Η τέχνη στα χρόνια του Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου (1282-1328). Η καλλιτεχνική παραγωγή της Θεσσαλονίκης και η ακτινοβολία της (1290 - 1320). Η Κωνσταντινούπολη και η Μονή της Χώρας. Επώνυμοι καλλιτέχνες και ενυπόγραφα έργα. Θεσσαλονικείς καλλιτέχνες στη σερβική αυλή (1308-1320). Εβδομάδα #12 Η παλαιολόγεια ζωγραφική (2): Η μνημειακή ζωγραφική στο Μυστρά: θεματική και σύνδεση με την Κωνσταντινούπολη. Βυζαντινή μνημειακή ζωγραφική και φορητές εικόνες στη Ρωσία: η περίπτωση του Θεοφάνη του Έλληνα. Γενική αποτίμηση της παλαιολόγειας ζωγραφικής – η θέση της στην τέχνη της Ευρώπης και η σημασία της στη διαμόρφωση της τέχνης μετά το Βυζάντιο. Εβδομάδα #13 Επίσκεψη στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού με έμφαση στα εκθέματα που σχετίζονται με τις παραδόσεις (ψηφιδωτά δάπεδα, αποσπασμένες τοιχογραφίες, φορητές εικόνες).
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Διαφάνειες
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
Περιγραφή
Η διδασκαλία του μαθήματος γίνεται με διαλέξεις και με τη χρήση εποπτικού υλικού (προβολή εικόνων σε power-point). Το υλικό των power points είναι αναρτημένο στο πεδίο των ηλεκτρονικών μαθημάτων του Blackboard του Α.Π.Θ.
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις
Εκπαιδευτικές επισκέψεις και παρακολούθηση συνεδρίων / σεμιναρίων / εκδηλώσεων
Σύνολο
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Γραπτή εξέταση: 100%. Κατά την εξέταση ζητούνται κυρίως στοιχεία των προφορικών διαλέξεων, καλή αφομοίωση του εποπτικού υλικού και δευτερευόντως πληροφορίες από το εγχειρίδιο. Για το λόγο αυτό η παρακολούθηση του μαθήματος –παρότι δεν είναι υποχρεωτική— κρίνεται απαραίτητη.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Σύντομης Απάντησης (Συμπερασματική)
  • Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Εκτεταμένης Απάντησης (Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Ν. Πανσελήνου, Βυζαντινή ζωγραφική. Η βυζαντινή κοινωνία και οι εικόνες της, Αθήνα 2010.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Π. Ασημακοπούλου-Ατζακά, Ψηφιδωτά δάπεδα, Προσέγγιση στην τέχνη του αρχαίου ψηφιδωτού, Θεσσαλονίκη 2003. Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Βυζαντινές τοιχογραφίες, Ελληνική Τέχνη, Αθήνα 1995. Π. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, Ελληνική Τέχνη, Αθήνα 1995. Γ. Γαλάβαρης, Ζωγραφική βυζαντινών χειρογράφων, Ελληνική Τέχνη, Αθήνα 1995. Ν. Γκιολές, Παλαιοχριστιανική μνημειακή ζωγραφική (π. 300-726), Αθήνα 2007. A. Grabar, La peinture byzantine, Γενεύη 1953. A.Grabar, L’iconoclasme byzantin, Paris 1957. Iconoclasm, University of Birmingham,March 1975 (ed. A. Bryer–J. Herrin). V. Lazarev, Storia della pittura bizantina, Τορίνο 1967. C. Mango, The Art of the Byzantine Empire, 312-1453, London 1986. Ν. Χατζηδάκη, Βυζαντινά ψηφιδωτά, Ελληνική Τέχνη, Αθήνα 1994. K. Weitzmann, The monastery of Saint Catherine at Mount Sinai. The Icons, I. from the 6th to the 10th century, Princeton New Jersey 1976.
Τελευταία Επικαιροποίηση
19-11-2013