ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ / PREHISTORIC SOCIETIES OF THE AEGEAN AND THE BALKANS
ΚωδικόςΑΠΡ602
ΣχολήΦιλοσοφική
ΤμήμαΙστορίας και Αρχαιολογίας
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Γνωστικό ΑντικείμενοΠΡΟΐΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID280004379

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας 2015-2019

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 0
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣΥποχρεωτικό ΕιδίκευσηςΧειμερινό/Εαρινό-6

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ
Ακαδημαϊκό Έτος2016 – 2017
Περίοδος ΤάξηςΧειμερινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Διδάσκοντες άλλων Κατηγοριών
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600057943

Πρόγραμμα Τάξης

ΚτίριοΦιλοσοφική (Νέα)
ΌροφοςΌροφος 1
ΑίθουσαΑΙΘΟΥΣΑ 111 (131)
ΗμερολόγιοΤρίτη 08:30 έως 11:00
Τύπος Μαθήματος
  • Επιστημονικής Περιοχής
Κατηγορία Μαθήματος
Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Εξέταση)
Προαπαιτήσεις
Προαπαιτούμενα Μαθήματα
  • ΑΠΡ101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
Γενικές Προαπαιτήσεις
Συνιστάται να μην επιλέγεται, αν δεν έχει κατοχυρωθεί το ΑΠΡ 101.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεθνές περιβάλλον
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το μάθημα αυτό περιλαμβάνει μια γενική αλλά ολοκληρωμένη παρουσίαση της προϊστορικής εξέλιξης του χώρου της νοτιοανατολικής Ευρώπης (Βαλκάνια και Ελλάδα) μέχρι και το τέλος της Νεολιθικής (4η χιλιετία π.Χ.). Σκοπός του μαθήματος είναι η κατανόηση των πολιτισμικών διαδικασιών που οδήγησαν από το τροφοσυλλεκτικό στάδιο στην παραγωγή της τροφής και στην εμφάνιση μόνιμων οικισμών. Εξετάζεται ο υλικός πολιτισμός στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή κατά τις ακόλουθες περιόδους: Παλαιολιθική, Μεσολιθική και Νεολιθική. Γίνεται μια ενδεικτική αναφορά σε γεωγραφικούς χώρους, πολιτισμικούς κύκλους, αλλά και σε σημαντικές αρχαιολο¬γικές θέσεις και ανασκαφές. Σημαντικό μέρος καταλαμβάνει η παρουσίαση του ελλαδικού χώρου και των ερευνητικών προβλημάτων που τον χαρακτηρίζουν. Στόχος των μαθημάτων είναι η σύνθεση των αρχαιολογικών δεδομένων από τον ευρύτερο χώρο της Βαλκανικής και του Αιγαίου και η περιγραφή των θεωρητικών και μεθοδολογικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η αρχαιολογική έρευνα στην προσπάθεια αυτή. Εβδομάδα #1 Η Παλαιολιθική στην Ελλάδα: Εξετάζονται η Κατώτερη και Μέση Παλαιολιθική (300.000-30.000 π.Χ.) στην Ελλάδα με βάση δεδομένα από επιφανειακές έρευνες και ανασκαφές. Τα δεδομένα συσχετίζονται με γενικότερα ερωτήματα που αφορούν την εμφάνιση του γένους Homo στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Εξετάζονται οι στρατηγικές επιβίωσης στις συγκεκριμένες περιβαλλοντικές και παλαιογεωγραφικές συνθήκες της εποχής. Εβδομάδα #2 Η Παλαιολιθική στην Ελλάδα: Εξετάζεται η Ανώτερη Παλαιολιθική (30.000-10.000 π.Χ.) στην Ελλάδα. με βάση δεδομένα από επιφανειακές έρευνες και ανασκαφές. Εξετάζεται το ζήτημα της εμφάνισης του Homo sapiens στη νοτιοανατολική Ευρώπη και ορισμένες πολιτισμικές ιδιαιτερότητες που παρατηρούνται στα αρχαιολογικά δεδομένα της περιοχής σε σχέση με άλλες περιοχές της Ευρώπης. Εξετάζονται οι στρατηγικές επιβίωσης στις συγκεκριμένες περιβαλλοντικές και παλαιογεωγραφικές συνθήκες της εποχής. Εβδομάδα #3 Η Μεσολιθική στην Ελλάδα και τη Βαλκανική. Στο μάθημα εξετάζονται τα πολιτισμικά κατάλοιπα των κοινωνιών που κατοίκησαν την Ελλάδα και τη Βαλκανική με την έναρξη του Ολόκαινου (10.000 π.Χ.). Χαρακτηριστικές θέσεις που παρουσιάζονται στο μάθημα είναι το Φράγχθι της Αργολίδας, η Θεόπετρα στη Θεσσαλία, το Λεπένσκι Βίρ στις Σιδηρές Πύλες του Δούναβη και αρκετές άλλες θέσεις που έχει εντοπίσει η ανασκαφική και επιφανειακή έρευνα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα πολιτισμικά και περιβαλλοντικά στοιχεία που διαμόρφωσαν τις προϋποθέσεις για την εμφάνιση της γεωργίας και των πρώτων νεολιθικών χωριών από την 7η χιλιετία π.Χ. και μετά. Εβδομάδα #4 Η αρχή της παραγωγής της τροφής στη Μέση Ανατολή, την Ελλάδα και τη Βαλκανική. Τα αρχαιολογικά δεδομένα από οικισμούς της Μέσης Ανατολής και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης εξετάζονται σε σχέση με το ζήτημα της εμφάνισης της παραγωγής της τροφής σε αυτή την περιοχή του κόσμου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα αρχαιοβοτανικά και παλαιοπεριβαλλοντικά δεδομένα. Η συμβολή του περιβάλλοντος και των διατροφικών πόρων που είχαν στη διάθεσή τους οι κυνηγοί/τροφοσυλλέκτες του τέλους της Παλαιολιθικής εξετάζεται σε σχέση με τις κοινωνικές διεργασίες που διαμόρφωσαν το πλαίσιο για την μετάβαση από την τροφοσυλλογή στην παραγωγή της τροφής. Εβδομάδα #5 Η Αρχαιότερη Νεολιθική στην Ελλάδα: Στο μάθημα δίνονται αναλυτικά τα πολιτισμικά κατάλοιπα που χαρακτηρίζουν την Αρχαιότερη Νεολιθική με ιδιαίτερη έμφαση στην κεραμική και την οργάνωση του χώρου και την επιλογή των θέσεων εγκατάστασης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις περιοχές της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας και της Πελοποννήσου. Εβδομάδα#6 Η Μέση Νεολιθική στην Ελλάδα: Στο μάθημα δίνονται αναλυτικά τα πολιτισμικά κατάλοιπα που χαρακτηρίζουν την Μέση Νεολιθική με ιδιαίτερη έμφαση στην κεραμική και την οργάνωση του χώρου, την επιλογή των θέσεων εγκατάστασης και τους τύπους κατοίκησης. Εβδομάδα #7 Η Νεότερη Νεολιθική στην Ελλάδα: κατοίκηση και αρχιτεκτονική. Στο μάθημα εξετάζεται αναλυτικά η μορφή κατοίκησης κατά τη Νεότερη Νεολιθική: τύποι οικισμών, ενδοκοινοτική οργάνωση του χώρου, διακοινοτική οργάνωση του χώρου, περιοχές που κατοικούνται και τα φυσικά τους χαρακτηριστικά. Εβδομάδα #8 Η Νεότερη Νεολιθική στην Ελλάδα: κεραμική παραγωγή. Στο μάθημα εξετάζονται η πολυμορφία και η τεχνικές της παραγωγής κεραμικών σκευών και άλλων αντικειμένων κατά την περίοδο αυτή, οι διαφοροποιήσεις κατά περιοχές, η διακίνηση σκευών μεταξύ των οικισμών, και η σημασία τους για τις κοινωνίες της περιόδου. Εβδομάδα #9 Νεολιθική οικονομία: γεωργία και κτηνοτροφία. Με βάση αρχαιοβοτανικά, αρχαιοζωολογικά και παλαιοπεριβαλλοντικά δεδομένα επιχειρείται μια ανασύνθεση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, των πρακτικών καλλιέργειας και βόσκησης, των τρόπων εκμετάλλευσης του φυσικού περιβάλλοντος στη διάρκεια της Νεολιθικής. Επισημαίνονται ομοιότητες και διαφοροποιήσεις στο χώρο και στο χρόνο καθώς και διαφοροποιήσεις μεταξύ σύγχρονων μεταξύ τους οικισμών. Εβδομάδα #10 Νεολιθική οικονομία: ανταλλαγές και σχέσεις. Το μάθημα δίνει έμφαση σε ορισμένες κατηγορίες αρχαιολογικών καταλοίπων τα οποία παρέχουν πληροφορίες για δίκτυα ανταλλαγών και σχέσεων μεταξύ γειτονικών οικισμών ή και απομακρυσμένων οικισμών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα που εξετάζονται είναι τα κεραμικά σκεύη και οι δυνατότητες της πετρογραφικής ανάλυσης, τα αντικείμενα από το όστρεο Spondylus gaederopus και εργαλεία από οψιανό. Εβδομάδα #11 Επίσκεψη στην προϊστορική συλλογή του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης (ή στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Βόλου), εξοικείωση με τα αντικείμενα, παρουσίαση εργασιών. Το μάθημα αυτό παρέχει τη δυνατότητα εξοικείωσης με τα αντικείμενα τα οποία οι φοιτητές είδαν σε διαφάνειες στη διάρκεια των μαθημάτων, συζήτησης με αφορμή τις εργασίες και περαιτέρω εμπέδωσης της γνώσης που αποκτήθηκε. Εβδομάδα #12 Η χρήση των μετάλλων στη Νεολιθική της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Στο μάθημα αυτό παρουσιάζονται βασικά στοιχεία για την εμφάνιση μεταλλικών αντικειμένων κατά τη Νεότερη και Τελική Νεολιθική στην Ελλάδα και την Χαλκολιθική στη Βαλκανική. Εξετάζονται αναλυτικά οι τρόποι επεξεργασίας του μετάλλου κατά την περίοδο αυτή, τα μεταλλικά αντικείμενα και ο κοινωνικός ρόλος τους από θέσεις του ελλαδικού χώρου και της Βαλκανικής με ιδιαίτερη έμφαση στους οικισμούς του Μακρυγιάλου, της Βάρνας και του Ντουράνκουλακ. Εβδομάδα #13 Η Τελική Νεολιθική στην Ελλάδα. Στο μάθημα αυτό εξετάζονται τα τελευταία χίλια χρόνια της Νεολιθικής (4300-3500) μέσα από τα σχετικά περιορισμένα και αποσπασματικά δεδομένα που είναι διαθέσιμα. Ιδιαίτερα θέματα που θίγονται αφορούν τον τρόπο εγκατάστασης και αλλαγές στη χρήση της γης.
Λέξεις Κλειδιά
Μέση Παλαιολιθική εποχή, Μεσολιθική, Νεολιθική εποχή, εποχή του Χαλκού, γεωργία
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
Περιγραφή
Η διδασκαλία του μαθήματος γίνεται με διαλέξεις, με τη χρήση προβολών διαφανειών, προβολή εικόνων σε Power-point. Επίσης στο πλαίσιο του μαθήματος πραγματοποιούνται επισκέψεις σε αρχαιολογικά μουσεία ή/και αρχαιολογικούς χώρους και δίνονται θέματα για εργασίες με την αντίστοιχη βασική βιβλιογραφία. Οι εργασίες είναι προαιρετικές.
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις
Σύνολο
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Γραπτή ή προφορική εξέταση: 100%. Κατά την εξέταση οι φοιτητές κρίνονται ως προς τις γνώσεις που απέκτησαν, ως προς την κατανόηση των ζητημάτων που εξετάζονται στα μαθήματα καθώς και ως προς τη δυνατότητά τους να αναγνωρίζουν προϊστορικά αντικείμενα, να τα περιγράφουν και να τα εντάσσουν σε γενικότερα θέματα που συζητήθηκαν στο πλαίσιο του μαθήματος (π.χ. κοινωνία, ανταλλαγές, οικονομία κλπ). Η παρακολούθηση του μαθήματος –μολονότι όχι υποχρεωτική— κρίνεται απαραίτητη.
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Σάμσων Α. Η Προϊστορία του Αιγαίου. Παλαιολιθική, Μεσολιθική, Νεολιθική. Εκδ. Ατραπός, Αθήνα 2006. Θεοχάρης Δ. Νεολιθικός Πολιτισμός. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, Αθήνα 1981
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Andreou S., Fotiadis M. and Kotsakis K., “Review of Aegean Prehistory V: The Neolithic and Bronze Age of Northern Greece”, American Journal of Archaeology 100 (1996), 537-597. Bailey D., Balkan Prehistory. Exclusion, Incorporation and Identity, Routledge, London 2000. Demoule J.P. και Perlès C., “The Greek Neolithic: A New Review”, Journal of World Prehistory 7, no. 4 (1993), 355-416. Galanidou N. and Perles C. (εκδ.), The Greek Mesolithic: Problems and Perspectives, British School at Athens Studies 10, London 2003. Perlès C., The Early Neolithic of Greece. The First Farming communities in Europe, Cambridge University Press, Cambridge 2001 (σελ. 20-63). Παπαθανασόπουλος Γ., Νεολιθικός Πολιτισμός στην Ελλάδα, Ίδρυμα Ν.Π.Γουλανδρή - Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Αθήνα 1996.
Τελευταία Επικαιροποίηση
16-06-2015