Leibniz, Νέα δοκίμια για την ανθρώπινη νόηση (Nouveaux essais sur l'entendement humain)

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςLeibniz, Νέα δοκίμια για την ανθρώπινη νόηση (Nouveaux essais sur l'entendement humain) / Leibniz, New Essays on Human Understanding
ΚωδικόςΦΣΜ 127
ΣχολήΦιλοσοφική
ΤμήμαΦιλοσοφίας και Παιδαγωγικής
Κύκλος / Επίπεδο2ος / Μεταπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΔημήτριος Αθανασάκης
ΚοινόΌχι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600015050

Πρόγραμμα Σπουδών: 2014 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Φιλοσοφίας

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 5
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
Ιστορία της ΦιλοσοφίαςΕπιλογήςΧειμερινό/Εαρινό-10
Συστηματική ΦιλοσοφίαΚατ' Επιλογήν ΥποχρεωτικάΧειμερινό/Εαρινό-10

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςLeidniz, Νέα δοκίμια για την ανθρώπινη νόηση (Nouveaux essais sur l'entendement humain)
Ακαδημαϊκό Έτος2018 – 2019
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Class ID
600123742
Τύπος Μαθήματος 2011-2015
Εμβάθυνσης / Εμπέδωσης Γνώσεων
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Εξέταση)
  • Γαλλικά (Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα έχουν αποκτήσει εξειδικευμένες γνώσεις σχετικά με την κριτική του Leibniz στον αγγλικό εμπειρισμό, όπως αυτός εκπροσωπείται από τον Locke, και στον καρτεσιανό ορθολογισμό.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεθνές περιβάλλον
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σχεδιασμός και διαχείριση έργων
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στα Νέα δοκίμια για την ανθρώπινη νόηση, ο Leibniz επιχειρεί μία πλήρη, συστηματική και λεπτομερή ανασκευή των φιλοσοφικών θέσεων που είχε διατυπώσει ο Locke στο Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση. Το έργο έχει τη μορφή διαλόγου και επιτρέπει στον Leibniz να αναπτύξει, ως απάντηση στον «δημοφιλή» εμπειρισμό του Locke, έναν πρωτότυπο στοχασμό, στον οποίο συνάγονται διαδοχικά και τεκμηριώνονται με μια εξαντλητική επιχειρηματολογία, ορισμένες από τις θεμελιώδεις γνωσιολογικές και μεταφυσικές αποφάνσεις της φιλοσοφίας του: το πνεύμα κατέχει ευθύς εξαρχής ορισμένες εγγενείς αρχές (κοινές έννοιες, semina aeternitatis), που δεν προέρχονται από τις αισθήσεις και την εμπειρία· οι καθολικά αναγκαίες αλήθειες δεν θεμελιώνονται στην εμπειρία, δηλαδή στις αισθήσεις και στην επαγωγή, διότι οι αισθήσεις δεν προσφέρουν παρά μόνο «παραδείγματα», δηλαδή ιδιαίτερες και ατομικές αλήθειες· δεν υπάρχει υπόσταση χωρίς ενέργεια, ούτε σώμα χωρίς κίνηση· στο πνεύμα υπάρχει κάθε στιγμή μια απειρία ανεπαίσθητων αντιλήψεων, δηλαδή μεταβολών που δεν αντιλαμβανόμαστε διότι είναι «είτε υπερβολικά μικρές και πολυάριθμες, είτε υπερβολικά συνδεδεμένες μεταξύ τους»· υπάρχει ανάμεσα στο πνεύμα και στο σώμα, και γενικότερα ανάμεσα στις Μονάδες ή απλές υποστάσεις, μια «θαυμαστή προεγκαθιδρυμένη αρμονία», η οποία καθιστά εντελώς ανώφελη την επίκληση της εσφαλμένης θεωρίας της αλληλεπίδρασής τους· η φύση δεν κάνει ποτέ άλματα (νόμος της συνέχειας στη φυσική): η κίνηση δεν γεννιέται ποτέ άμεσα από την ηρεμία, ούτε μεταβαίνει άμεσα στην τελευταία, αλλά η μετάβαση από τη μία στην άλλη γίνεται μέσω μιας απειρίας ενδιάμεσων ελάχιστων κινήσεων, γεγονός που μαρτυρεί την ύπαρξη, παντού και πάντα στη φύση, ενός ενεργού απείρου (infini actuel)· εξαιτίας του πλήθους των ανεπαίσθητων παραλλαγών, δεν υπάρχουν στη φύση δύο απολύτως όμοια άτομα, και η διαφορά των φυσικών όντων είναι πάντα κάτι περισσότερο από μία διαφορά κατά τον αριθμό: η αρχή αυτή είναι πολύ σημαντική, διότι οδηγεί, από μία άλλη οδό αυτή τη φορά, στην απόρριψη της ιδέας ότι το πνεύμα είναι μία άγραφη δέλτος, ότι υπάρχει πνεύμα χωρίς σκέψη, υπόσταση χωρίς ενέργεια, καθώς και της ιδέας ότι υπάρχει κενό, άτομα, πλήρης ομοιογένεια σε ένα ορισμένο τμήμα του χρόνου, του χώρου ή της ύλης. Δεν θα πρέπει, ωστόσο, να εκλάβουμε τα Νέα δοκίμια για την ανθρώπινη νόηση ως την ύστατη, αγωνιώδη προσπάθεια του ορθολογισμού να υψώσει ένα σοβαρό εμπόδιο στην ορμητική άνοδο του εμπειρισμού. Ο Leibniz επιδιώκει μάλλον να εντάξει τον εμπειρισμό του Locke στο σύστημά του ως μια προσωρινή «στιγμή» του, ως μια ιδιαίτερη οπτική της οποίας η μερικότητα και η αποσπασματικότητα βρίσκει την ολοκλήρωσή της σε μια ευρύτερη γνώση που ταυτόχρονα την εμπεριέχει και την υπερβαίνει. Όπως σημειώνει εύστοχα ο J. Brunschwig, «αν οι ιδέες του Leibniz είναι για τον Locke παράδοξες, οι ιδέες του Locke είναι για τον Leibniz αφαιρέσεις· είναι ο καρπός του ανώφελου ακρωτηριασμού στον οποίο το πνεύμα υποβάλλει τον εαυτό του, όταν καθιστά αυτό που του εμφανίζεται, τον κανόνα αυτού που είναι. Η ενσωμάτωση αυτής της ακρωτηριασμένης γνώσης σε μία ολική γνώση, η διάνοιξη μιας διάστασης βάθους κάτω από την εκούσια πεζότητά της, η αποκατάσταση του νοητού ριζώματος των ιδιοτήτων που ανακαλύπτει η παρατήρηση, στην ίδια τη φύση των πραγμάτων των οποίων είναι ιδιότητες: αυτές είναι οι τυπικές διεργασίες της στρατηγικής του Leibniz μπροστά στις θέσεις του Locke».
Λέξεις Κλειδιά
Leibniz, ορθολογισμός, εμπειρισμός, νόηση, ιδέα
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Πολυμεσικό υλικό
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις391,6
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων1004
Συγγραφή εργασίας / εργασιών1114,4
Εξετάσεις
Σύνολο25010
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Γραπτή εργασία/δημόσια παρουσίαση/γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Εκτεταμένης Απάντησης (Συμπερασματική)
  • Γραπτή Εργασία (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
  • Δημόσια Παρουσίαση (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Α. Πηγές Leibniz G. W., Nouveaux essais sur l’entendement humain, chronologie, bibliographie, introduction et notes par J. Brunschwig, Paris, GF-Flammarion, 1990 [αγγλική μτφρ.: New Essays on Human Understanding, Cambridge, Cambridge University Press, 1996]. Leibniz G. W., Sämtliche Schriften und Briefe. Sechste Reiche: Philosophische Schriften. Sechster Band: Nouveaux Essais, Berlin, Akademie Verlag, 1990, 20062. Leibniz G. W., Méditations sur la Connaissance, la Vérité et les Idées / Meditationes de congnitione, veritate et ideis (1684), in Opuscules philosophiques choisis, texte latin établi et traduit par P. Schrecker, Paris, Vrin, 2001. Leibniz G. W., Préface aux Nouveaux essais sur l’entendement humain, dossier par P. Parlant, Paris, Folio, 2008. Leibniz G. W., La Monadologie/Η Μοναδολογία, μτφρ. Σ. Λαζαρίδης, εισαγ. - επιμ. Δ. Αναπολιτάνος, Αθήνα, Εκκρεμές, 2006. Β. Μελέτες Adams R. M., Leibniz. Determinist, Theist, Idealist, New York - Oxford, Oxford University Press, 1994. Andrault R., Laerke M., Moreau P.-F. (dir.), Spinoza / Leibniz. Rencontres, controverses, réceptions, Paris, Presses de l’Université Paris-Sorbonne, 2014. Belaval Y., Leibniz critique de Descartes, Paris, Gallimard, 1960. Belaval Y., Leibniz de l’âge classique aux Lumières. Études leibniziennes, présentées par M. Fichant, Paris, Beauchesne, 1995. ― Leibniz. Initiation à sa philosophie, 6ème éd., Paris, Vrin, 2005. Cassirer E., Le problème de la connaissance dans la philosophie et la science des temps modernes, tome 2: De Bacon à Kant, Paris, Cerf, 2005. Couturat L., La logique de Leibniz d’après des documents inédits, Paris, Alcan, 1901 (επανέκδ.: Hildesheim, Olms, 1985). Duchesneau F., Griard J. (dir.), Leibniz selon les Nouveaux essais sur l’entendement humain, Paris, Vrin, 2006. Fauvergue C., Les Lumières et Leibniz avant la publication des Nouveaux essais sur l’entendement humain, Paris, Champion, 2015. Fichant M., Science et métaphysique dans Descartes et Leibniz, Paris, Presses Universitaires de France, 1998. Fichant M., «L’invention métaphysique», in G. W. Leibniz, Discours de métaphysique, Monadologie et autres textes, éd. établie, présentée et annotée par M. Fichant, Paris, Gallimard, 2004, p. 7-140. Gueroult M., Leibniz. Dynamique et métaphysique, Paris, Aubier, 1967. Jolley N., Leibniz and Locke: A Study of the New Essays on Human Understanding, Oxford, Oxford University Press, 1987. ― Leibniz, London & New York, Routledge, 2005. Laerke M., Leibniz lecteur de Spinoza. La genèse d’une opposition complexe, Paris, Honoré Champion, 2008. Laerke M., Les Lumières de Leibniz. Controverses avec Huet, Bayle, Regis et More, Paris, Garnier, 2015. Laerke M., Leduc C., Rabouin D. (dir.), Leibniz. Lectures et commentaires, Paris, Vrin, 2017. Leduc C., Substance, individu et connaissance chez Leibniz, Paris-Montréal, Vrin/Presses Universitaires de Montréal, 2010. Parmentier M., Leibniz – Locke: une intrigue philosophique. Les Nouveaux essais sur l’entendement humain, Paris, Presses de l’Université Paris-Sorbonne, 2008. Rauzy J.-B. (éd.), G. W. Leibniz, Recherches générales sur l’analyse des notions et des vérités, 24 thèses métaphysiques et autres textes logiques et métaphysiques, Paris, Presses Universitaires de France, 1998. Serres M., Le système de Leibniz et ses modèles mathématiques, Paris, Presses universitaires de France, 4ème éd., 1990.
Τελευταία Επικαιροποίηση
18-02-2019