Σταθμοί στη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Αγιολογία.

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΣταθμοί στη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Αγιολογία. / Landmarks of Byzantine and Post-Byzantine Hagiology.
ΚωδικόςΑΓ9
ΣχολήΘεολογική
ΤμήμαΠοιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας
Κύκλος / Επίπεδο2ος / Μεταπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΕαρινή
Υπεύθυνος/ηΣυμεών Πασχαλίδης
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600015715

Πρόγραμμα Σπουδών: Ορθόδοξη Θεολογία και Χριστιανικός Πολιτισμός

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 11
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
Βιβλικών, Πατερικών, Αγιολογικών και Θρησκειολογικών ΣπουδώνΥποχρεωτικό Κατεύθυνσης2110
Ιστορίας, Δόγματος, Φιλοσοφίας και ΑρχαιολογίαςΥποχρεωτικό Κατ' Επιλογήν2110
Εφαρμοσμένης ΘεολογίαςΥποχρεωτικό Κατ' Επιλογήν2110

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΣταθμοί στη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Αγιολογία.
Ακαδημαϊκό Έτος2018 – 2019
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Class ID
600127333
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Περιεχόμενο Μαθήματος
Η μεσοβυζαντινή περίοδος ορίζεται ως η πλέον σημαντική για την ανάπτυξη της αγιολογικής γραμματείας. Ως αφετηρία ορίζεται η εικονομαχική περίοδος, κατά την οποία τα αγιολογικά κείμενα διεδραμάτισαν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο τόσο ως προς την καθιέρωση των αγίων που αντέδρασαν στη διδασκαλία των Εικονομάχων όσο και ως προς τη λειτουργική θεμελίωση της τιμής των αγίων, των ιερών εικόνων και των λειψάνων, την τιμή των οποίων αμφισβητούσαν οι Εικονομάχοι. Κατά την ίδια περίοδο διακρίνεται το αγιολογικό έργο που προέρχεται από προβεβλημένους για το εκκλησιαστικό και θεολογικό έργο τους Πατριάρχες, ενώ κατά τη μεταεικονομαχική περίοδο κυριαρχούν και οι τάσεις που διαμορφώνονται κατά τους προηγούμενους αιώνες: η μετάφραση και η συλλογή των προγενέστερων αγιολογικών κειμένων. Κύριοι φορείς τους αναδεικνύονται ο Νικήτας Παφλαγών και ο Συμεών Μεταφραστής. Κατά τους επόμενους αιώνες ώς το τέλος της βυζαντινής εποχής η αγιολογία εξακολουθεί να εξελίσσεται και να γνωρίζει σημαντικές εξάρσεις, όπως κατά την περίοδο του Ησυχασμού. Ταυτόχρονα αναπτύσσονται και νέα είδη, όπως τα νεομαρτυρολογικά κείμενα, για να εξαρθεί η τιμή των νέων μαρτύρων της Εκκλησίας μετά την επικράτηση του Ισλάμ στα βυζαντινά εδάφη. Έτσι, εξακολουθεί να αναπτύσσεται η αγιολογία καθόλη τη μεταβυζαντινή εποχή, γνωρίζοντας μάλιστα και σημαντικές περιόδους ακμής, τόσο στο πλαίσιο αναπτύξεως της νεομαρτυρικής γραμματείας όσο και της συλλογής, παράφρασης και έκδοσης των προγενέστερων αγιολογικών κειμένων της βυζαντινής περιόδου. Στις διαλέξεις του μαθήματος παρουσίαζονται οι σημαντικότεροι σταθμοί της βυζαντινής και μεταβυζαντινής Αγιολογίας: 1. Η Αγιολογία της Εικονομαχικής Περιόδου: Η «χρυσή εποχή» της βυζαντινής Αγιολογίας (Νέοι Βίοι για Νέους Αγίους) 2. Ο όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης και το αγιολογικό έργο του 3. Οι Οικουμενικοί Πατριάρχες της Εικονομαχίας και το αγιολογικό τους έργο; Γερμανός Α´, Ταράσιος, Μεθόδιος Α´ και Μ. Φώτιος 4. Η αγιολογική ακμή του 9ου και 10ου αιώνα και ο βυζαντινός εγκυκλοπαιδισμός: οι νέες τάσεις (μετάφραση, συλλογή και κωδικοποίηση των αγιολογικών κειμένων) 5. Η αυτοκρατορική αγιολογία: Λέων ΣΤ ο Σοφός, Κωνσταντίνος Ζ´ Πορφυρογέννητος και Αυτοκρατορικά Μηνολόγια 6. Νικήτας Δαβίδ Παφλαγών και Συμεών Μεταφραστής 7. Η Βυζαντινή Αγιολογία του 11ου και 12ου αιώνα 8. Η Ανάκαμψη της παλαιολογειας περιόδου και οι κυριότεροι εκπρόσωποί της: Κωνσταντίνος Ακροπολίτης και Θεόδωρος Μετοχίτης 9. Η Αγιολογία της εποχής του Βυζαντινού Ησυχασμού: Γρηγόριος Παλαμάς, Φιλόθεος Κόκκινος, Νικηφόρος Γρηγοράς, Νικηφόρος Κάλλιστος Ξανθόπουλος, Κάλλιστος Α´ 10. Τάσεις και πρόσωπα της μεταβυζαντινής Αγιολογίας: Ανάπτυξη της νεομαρτυρικής γραμματείας, μετάφραση, συλλογή και έκδοση των αγιολογικών κειμένων (Αγάπιος Λάνδος, Ιερόθεος Ιβηρίτης κ.ά.) 11. Οι νεομάρτυρες και οι βιογράφοι τους (15ος-18ος αι.): Μανουήλ Κορίνθιος, Μελέτιος Συρίγος, Ιωάννης Καρυοφύλλης, παπα-Ιωνάς Καυσοκαλυβίτης, Καισάριος Δαπόντες 12. Το υμναγιολογικό έργο των Κολλυβάδων (Μακάριος Νοταράς, Αθανάσιος Πάριος) 13. Το υμναγιολογικό έργο των Κολλυβάδων (Νικόδημος Αγιορείτης, Χριστοφόρος Προδρομίτης)
Βιβλιογραφία
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
• Ελ. Κουντούρα-Γαλάκη, Οι ήρωες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Οι νέοι Άγιοι, 8ος-16ος αιώνας, [ΕΙΕ/ΙΒΕ Διεθνή Συμπόσια 15], Αθήνα 2004. • Σ. Πασχαλίδης, Νικήτας Δαβιδ Παφλαγών. Το πρόσωπο και το έργο του. Συμβολή στη μελέτη της προσωπογραφίας και της αγιολογικής γραμματείας της προμεταφραστικής περιόδου, [Βυζαντινά Κείμενα και Μελέται 28], Θεσσαλονίκη 1999. • Δ. Κακλαμάνος, Ο άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης και το αγιολογικό του έργο. Συμβολή στη μελέτη της εκκλησιαστικής γραμματείας της μεσοβυζαντινής περιόδου, [Ανάλεκτα Βλατάδων 70], Θεσσαλονίκη 2018. • Ελ. Καλτσογιάννη, Το αγιολογικό και ομιλητικό έργο του Ιωάννη Ζωναρά. Εισαγωγική μελέτη – Κριτική έκδοση, [Βυζαντινά Κείμενα και Μελέτες 60], Θεσσαλονίκη 2013. • Ηλ. Παρασκευοπούλου, Το αγιολογικό και ομιλητικό έργο του Νικηφόρου Γρηγορά, [Βυζαντινά Κείμενα και Μελέτες 59], Θεσσαλονίκη 2013. • Σ. Πασχαλίδης, Εν Αγίοις. Ειδικά θέματα Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αγιολογίας, τ. Α´, Θεσσαλονίκη 2011. • Σ. Πασχαλίδης, Το Υμναγιολογικό έργο των Κολλυβάδων. Συμβολή στη μελέτη της αγιολογικής γραμματείας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, Θεσσαλονίκη 2017. • Σ. Πασχαλίδης, Η αυτόγραφη Νεομαρτυρολογική συλλογή του μοναχού Καισαρίου Δαπόντε (1713-1784), Θεσσαλονίκη 2012. • Th. Antonopoulou, The Homilies of the em¬pe¬ror Leo VI, Bril-Leiden-New York - Köln 1997. • Th. Antonopoulou, Leonis VI Sapientis Im¬pe¬rato¬ris By¬zan¬tini Homiliae, [Corpus Christianorum Series Graeca 63], Turnhout 2008. • S. Efthymiadis (έκδ.), The Life of the Patriarch Tarasios by Ignatios the Dea-con (BHG 1698), [Birmingham Byzantine and Ottoman Monographs 4] Aldershot 1998. • S. Efthymiadis (έκδ.), The Ashgate re¬sea¬rch companion to Byzantine Hagiography, τ. I: Periods and Pla¬ces, τ. II: Genres and Contexts, Farnham 2011-2014. • P. Guran - B. Flusin (ἐπιμ.), L’em¬¬pereur ha¬gio¬gra¬phe. Culte des saints et monar¬chie byzantine et post-by¬zan¬tine. A¬ctes du colloque internationaux «L’empereur hagio¬gra¬phe» (13-14 mars 2000) et «Reli¬qu¬es et miracles» (1-2 novembre 2000), Bucarest 2001. • C. Høgel, Symeon Metaphrastes. Rewriting and Ca¬¬¬no¬¬ni¬¬zation, Copenhagen 2002. • A. Luzzi, Studi sul Sinassario di Costantinopoli, [Testi e Studi Bizantino-Neoellenici 8], Roma 1995. • Τ. Pratsch, Der hagiographische Topos, [Mil¬¬le¬¬n¬nium Studien 6], Berlin 2005. • I. Pérez-Martin (ἐπιμ.), El «Me¬nologio de Ba¬si¬lio II», Città del Vaticano - Athenas - Madrid 2008.
Τελευταία Επικαιροποίηση
15-03-2019