Φορείς, εικονογραφία και τελετουργικές πρακτικές στη λατρεία της Ίσιδας/Σά(ε)ραπι κατά τη διάρκεια της ελληνορωμαϊκής εποχής

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΦορείς, εικονογραφία και τελετουργικές πρακτικές στη λατρεία της Ίσιδας/Σά(ε)ραπι κατά τη διάρκεια της ελληνορωμαϊκής εποχής / Individuals and Individuals and Material in the Cult of Isis/Sa(e)rapis during the Graeco-Roman Age: Agents, Images and Practices
Κωδικός2217
ΣχολήΘεολογική
ΤμήμαΘεολογίας
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΠαναγιώτης Παχής
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600018355

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Θεολογίας (2013 έως σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 6
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚορμόςΕπιλογήςΕαρινό-3

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΦορείς, εικονογραφία και τελετουργικές πρακτικές στη λατρεία της Ίσιδας/Σά(ε)ραπι κατά τη διάρκεια της ελληνορωμαϊκής εποχής
Ακαδημαϊκό Έτος2019 – 2020
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Class ID
600151331
Τύπος Μαθήματος
  • Επιστημονικής Περιοχής
Κατηγορία Μαθήματος
Εμβάθυνσης / Εμπέδωσης Γνώσεων
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Οι φοιτητές που περατώσαν με επιτυχία το μάθημα να είναι σε θέση: 1. να αξιοποιήσουν τα νεότερα γλωσσολογικά, κοινωνικά, ψυχολογικά και ανθρωπολογικά μοντέλα ανάλυσης, προκειμένου να κατανοηθούν βαθύτερα – έως και να (επαν)ερμηνευθούν – οι σχέσεις αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα εκάστοτε ιστορικο-κοινωνικά υποκείμενα (άνθρωποι), το περιβάλλον δράσης αυτών (φυσικό και τεχνικό περιβάλλον), τα επιμέρους αντικείμενα πολιτισμικής σύνθεσης (αντικείμενα), καθώς και το ιδεολογικό φάσμα σωματικο-ψυχικής ανάπτυξης των προαναφερθέντων υποκειμένων. 2. να κατανοήσουν την ένννοια της πολιτισμική μεταβολή (cultural change) με έμφαση στην Αρχαιολογία της Θρησκείας 3.να κατανοήσουν την έννοια της συνύφανσης (entangled), όπως προκύπτει μέσα από την επονομαζόμενη αρχαιολογία «των σχέσεων μεταξύ ανθρώπων και πραγμάτων». 4. να προσεγγίσουν τη θεωρία του γλωσσικού σημείου (σημαίνον/signifier/signifiant και σημαινόμενο/signified/signifié), όπως αυτή διερευνάται από τον Saussure κ.εξ. (αρχές του 20ου αι.). 5. να προσεγγίσουν τη κοινωνιογλωσσολογική θεωρία της εθνογραφικής επικοινωνίας (ethnographical communication) των Gumperz & Hymes (’60-’80) με έμφαση στη μελέτη των λεκτικών συστημάτων της θρησκείας. 6. να πρσεγγίσουν και να κατανοήσουν τις βασικές αρχές της σημειωτικής του πολιτισμού (semiotics of culture), τοποθετώντας μ’ αυτό τον τρόπο στο επίκεντρο την πολυεπίπεδη ερμηνευτική προέκταση μίας πραγματικής ή/και νοητής εικόνας («Ανθρωπολογία της Εικόνας»).
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Οι ποικίλες πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, και εν γένει πολιτισμικές, μεταβολές, που συντελέστηκαν στον ευρύτερο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, ήδη από την εποχή διαμόρφωσης της Αυτοκρατορίας του Μ. Αλεξάνδρου (336 π.Χ – 323 π.Χ.), ανέδειξαν την Ίσιδα σε πολυσήμαντη λατρευτική οντότητα των Ελληνιστικών-Ελληνορωμαϊκών Χρόνων (323 π.Χ. – 395μ.Χ.), η φήμη της οποίας εξαπλώθηκε ραγδαία εκτός ορίων του παραδοσιακού αιγυπτιακού κόσμου. Το σύνθετο τελετουργικό πρακτικό προς τιμήν της θεάς, όπως αυτό οργανώθηκε από τις διάφορες ομάδες ιερέων (π.χ. σύλλογοι, θίασοι, κοινά), και ταυτόχρονα, μεταξύ άλλων, μέσα από την άρρηκτη σύνδεσή του με την πανάρχαια γνώση της μαγείας, τους κανόνες τυφλής υποταγής και το φαινόμενο της συλλογικής ευδαιμονίας-ευεργεσίας-σωτηρίας, αποδεικνύει ότι η Ίσιδα αποτελεί ένα πολύπτυχο σημείο αναφοράς, το οποίο (ανα)νοηματοδοτείται υπό τις κατάλληλες περιστάσεις (σχέση σημαίνου-σημαινόμενου). Ως εκ τούτου, καθίσταται εναργώς σαφές ότι η μελέτη της ισιακής λατρείας δεν δύναται να εξαντληθεί αποκλειστικά υπό το πρίσμα της ιστορικο-ερμηνευτικής προσέγγισης. Συν τω χρόνω, απαιτείται η αξιοποίηση νεότερων γλωσσολογικών, κοινωνικών, ψυχολογικών και ανθρωπολογικών μοντέλων ανάλυσης, προκειμένου να κατανοηθούν βαθύτερα – έως και να (επαν)ερμηνευθούν – οι σχέσεις αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα εκάστοτε ιστορικο-κοινωνικά υποκείμενα (άνθρωποι), το περιβάλλον δράσης αυτών (φυσικό και τεχνικό περιβάλλον), τα επιμέρους αντικείμενα πολιτισμικής σύνθεσης (αντικείμενα), καθώς και το ιδεολογικό φάσμα σωματικο-ψυχικής ανάπτυξης των προαναφερθέντων υποκειμένων. Ως εκ τούτου, λαμβάνονται υπόψιν, επί παραδείγματι, τα παρακάτω μοντέλα ανάλυσης-ερμηνείας διάφορων πτυχών του ανθρώπινου πολιτισμού: α) της πολιτισμικής μεταβολής (cultural change) με έμφαση στην Αρχαιολογία της Θρησκείας (π.χ. Renfrew 2003, Renfrew & Cooke 1979, Renfrew & Zubrow 1994, Renfrew & Bahn 1991, 2005), β) της συνύφανσης (entangled), όπως προκύπτει μέσα από την επονομαζόμενη αρχαιολογία «των σχέσεων μεταξύ ανθρώπων και πραγμάτων» (π.χ. Hodder 1982, 1986, 2012, 2018), γ) της θεωρίας του γλωσσικού σημείου (σημαίνον/signifier/signifiant και σημαινόμενο/signified/signifié), όπως αυτή διερευνάται από τον Saussure κ.εξ. (αρχές του 20ου αι.), δ) της κοινωνιογλωσσολογικής θεωρίας της εθνογραφικής επικοινωνίας (ethnographical communication) των Gumperz & Hymes (’60-’80) με έμφαση στη μελέτη των λεκτικών συστημάτων της θρησκείας, και ε) της σημειωτικής του πολιτισμού (semiotics of culture) (π.χ. Belting & Dunlap 2011), τοποθετώντας στο επίκεντρο την πολυεπίπεδη ερμηνευτική προέκταση μίας πραγματικής ή/και νοητής εικόνας («Ανθρωπολογία της Εικόνας»).
Λέξεις Κλειδιά
Ελληνιστικοί/Ελληνορωμαϊκοί χρόνοι - Ισις- Σάραπις- φορείς -ιερείς – (θεϊκά) επίθετα- εικονογραφία- τελετές.
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Διαφάνειες
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Αξιολόγηση των Φοιτητών
Περιγραφή
Χρήση Power Points κατά τη διάρκεια των μαθημάτων (παρουσιάσης εργασιών). Επικοινωνία με φοιτητές μέσω E-Mails.
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις391,6
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων241,0
Συγγραφή εργασίας / εργασιών100,4
Εξετάσεις20,1
Σύνολο753
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Η αξιολόγηση των φοιτητών λαμβάνει μια γραπτή ή προφορική) διαμορφωτική έκθεση που παρουσιάζεται στην τα΄ξη κατα΄τη διάρκεια τουμαθήματος και τελικές προφορικές εξετάσεις.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Προφορική Εξέταση (Συμπερασματική)
  • Έκθεση / Αναφορά (Διαμορφωτική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Παναγιώτης Παχής, Η λατρεία της Ίσιδας και του Σάραπι. Από την τοπική στην οικουμενική κοινωνία, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Μπαρμπουνάκη, 2010.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
1. Belting, H., & Dunlap, T. (2011). An Anthropology of Images: Picture, Medium, Body. Princeton: Princeton University Press. Bianchi, U. (1980). “Iside dea misterica. Quando? ”. In: Perennitas.Studi in onore di AS. Brelich. Roma: 9-36. 2. Bianchi, U. (1987). “Plutarch und der Dulalismus”, Aufstieg un Niedergang der Römischen Welt II. 36.1” 350-365. 3. Bricault, L. (2001). Atlas de la diffusion des cultes isiaques (IVe av. J.-C- IVe s. apr. J.-C.). Memoires de l’ Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 23. Paris: BOCCARD. 4. Bricault,L., (2005). Recueil des Inscriptions Concdernant les Vultes Isiaques (RICIS). Vols I-III. Memoires de l’ Académie des Inscriptions et Belles-Lettres,21. Paris: BOCCARD. 5. Bricault, L., et al. (2008). Sylloge Nummorum Reliigonis Idsiacae et Sarapiacae. Memoires de l’ Académie des Inscriptions et Belles-Lettres,38. Paris: BOCCARD. 6. Bricault,L. (2020). Isis Pelagia: Images, Names and Cults of a Goddess of the Seas, transl. by G. H. Renberg, Religions of the Graeco-Roman World, 190, Leiden-Boston: Brill. 7. Gasparini V., R. Veymiers (Eds.) (2018). Individuals and Materials in the Greco-Roman cults of Isis. Agents, Images, Practices, Religions in the Graeco-Roman World, 187, vol. I, Leiden-Boston: Brill. 8. Gumperz, J. J., & Hymes, D. (Eds.) (1964). “The Ethnography of Communication”. Special issue of American Anthropologist, 66 (6), Part II, 137-154. 9. Hodder, I. (1982). Symbols in action: Ethnoarchaeological studies of material culture. Cambridge [Cambridgeshire]; New York: Cambridge University Press. 10. Hodder, I. (1986). Reading the past: Current approaches to interpretation in archaeology. Cambridge [England]; New York: Cambridge University Press. 11. Hodder, I. (2012). Entangled: An Archaeology of the Relationships between Humans and Things. Malden, MA: Wiley-Blackwell. 12. Hodder, I. (2018). Where Are We Heading? The Evolution of Humans and Things. New Haven, CT: Yale University Press. 13. Hymes, D. (1962). “The Ethnography of Speaking”. In: T. Gladwin & W. C. Sturtevant (Eds.), Anthropology and Human Behavior, 13-53. Washington, DC: Anthropology Society of Washington. 14. Hymes, D. (1964). “Directions in (ethno-)linguistic theory”. In: A.K. Romney & R.G. D’Andrade (Eds.), Transcultural studies of cognition, 6-56. American Anthropologist, 66(3), Part 2. 15. Hymes, D. (1967). “Models of the interaction of language and social setting”. Journal of Social Issues, 23(2), 8-38. 16. Hymes, D. (1974a). “An ethnographic perspective”. New Literary History, 5, 187-201. 17. Hymes, D. (1974b). “Ways of speaking”. In: R. Bauman & J. Sherzer (Eds.), Explorations in the ethnography of speaking, 433-452. Cambridge: Cambridge University Press. 18. Hymes, D. (1983). Essays in the History of Linguistic Anthropology. Amsterdam: John Benjamins. 19. Malaise, M. (2005). Pour une terminologie et une analyse des cultes isiaques. Mémoires de la Classe des Lettres-in 80 , 3e série 35. Bruxelles. 20. Παχής, Π., (2003). Ἶσις Καρποτοκος. Τομ. Ι: Οἰκουμένη. Προλεγόμενα στον συγκρητισμό των ελληνιστικών χρόνων. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Βάνιας. 21. Παχής, Π., (2010). Η λατρεία της Ίσιδας και του Σάραπι. Από την τοπική στην οικουμενική κοινωνία. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Μπαρμπουνάκη. 22. Pachis, P. (2010). Religion and Politics in the Graeco-Roman World. Redescribing the Isis-Sarapis Cult. Thessaloniki: Barbounaklis Editions. 23. Pachis, P. (2010). “Isis Tyrannos and the construction of Imperial society: Ecumenism and Social Formation”. In: Pachis, P. (Religion and Politics in the Graeco-Roman World. Redescribing the Isis-Sarapis Cult. 147- 223. Thessaloniki: Barbounaklis Editions. 24. Pachis, P. (2012). “Induction Into the Mystery of “Star-Talk”. The Case of the Isis Cult During the Graeco-Roman Age”. PANTHEON 7.1: 79- 118. 25. Pachis, P. (2014). “Data from Dead Minds? Dream and Healing in the Isis/Sarapis Cult During the Graeco-Roman Age”. Journal of Cognitive Historiography 1.1: 52-71. 26. Renfrew, C., & Cooke, K. L. (1979). Transformations: Mathematical approaches to culture change. New York: Academic Press. 27. Renfrew, C., & Bahn, P. G. (1991). Archaeology: Theories, methods, and practice. New York, N.Y.: Thames and Hudson. 28. Renfrew, C., & Zubrow, E. B. W. (1994). The Ancient Mind: Elements of Cognitive Archaeology. Cambridge [England]; New York: Cambridge University Press. 29. Renfrew, C. (2003). Figuring it out: What are we? Where do we come from? The Parallel Vision of Artists and Archaeologists. New York, NY: Thames & Hudson. 30. Renfrew, C., & Bahn, P. G. (2005). Archaeology: The Key Concepts. London, U.K.; New York: Routledge. 31. Sfameni Gasparro, G., (2007). “The Hellenistic Face of Isis: Cosmic and Saviour Goddess”. In: Bricault., L, Versluys, M. J. and Meyboom, P. G. P. (Eds.). Nile Into Tiber., Egypt in the Roman World. Proceedings of the IIIrd International Conference of Isis Studies, Faculty of Archeology, Leiden University, May 11-14. 25-62. Leiden and Boston: Brill. 32. Versluys, M. J., Bülow Clausen Kr. and Caprioti Vittozzi G. (Eds.) (2018). The Iseum Campense from the Roman Empire to the Modern Age. Temple-Monument- LIEU DE MÉMOIRE, Roma: Edizioni Quazar.
Τελευταία Επικαιροποίηση
17-05-2020