ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ / LANGUAGE AND NEW LITERACIES AT SCHOOL
ΚωδικόςΥΜ6
ΣχολήΠαιδαγωγική
ΤμήμαΠαιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΦωτεινή Παπαδημητρίου
ΚοινόΌχι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600017531

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης (2019-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 4
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚΟΡΜΟΣΥποχρεωτικό424

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Ακαδημαϊκό Έτος2019 – 2020
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600155779

Πρόγραμμα Τάξης

ΚτίριοΠαιδαγωγικό Μπλε
ΌροφοςΙσόγειο
ΑίθουσαΑΙΘΟΥΣΑ ΛΥΟΜΕΝΟ 1 (172)
ΗμερολόγιοΤρίτη 12:00 έως 15:00
Κατηγορία Μαθήματος
Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/ήτριες θα είναι σε θέση να: • Γνωρίζουν βασικά θεωρητικά ζητήματα που άπτονται του οπτικού/πολυτροπικού γραμματισμού και των νέων γραμματισμών. • Έχουν γνώση της χρήσης και της φύσης των σημειωτικών συστημάτων (μετασημειωτική γνώση) καθώς και των τρόπων με τους οποίους οι διασημειωτικές τους συνεργίες εμπλέκονται στο σχεδιασμό πολυτροπικών κειμένων, έντυπων και online. • Εφαρμόζουν τις αρχές της ‘οπτικής γραμματικής’ προκειμένου να προσεγγίζουν και να αναλύουν με κριτικό τρόπο τα ρητά και υπόρρητα ιδεολογικά νοήματα σε διάφορα πολυτροπικά σύνολα. • Αξιοποιούν τις αρχές της ‘οπτικής γραμματικής’ στη διδασκαλία του γλωσσικού γραμματισμού στη σχολική τάξη. • Έχουν επίγνωση του τρόπου με τον οποίο η πολυτροπικότητα και οι νέοι γραμματισμοί, ως βασικές συνιστώσες της γλωσσικής διδασκαλίας και, κατ’ επέκταση, της εκπαιδευτικής διαδικασίας, επιδρούν και μετασχηματίζουν τις πρακτικές γραμματισμού τόσο εντός όσο και εκτός σχολείου. • ‘Διαβάζουν’ με κριτικό τρόπο online πληροφορίες με στόχο την αξιοποίησή τους στη διδασκαλία της γλώσσας.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Η διαμόρφωση ενός νέου σημειωτικού τοπίου ως απόρροια των κοινωνικών, οικονομικών, πολιτισμικών και τεχνολογικών αλλαγών που υπέστη τα τελευταία χρόνια ο πλανήτης μας σε συνδυασμό με την κατανόηση αυτών των αλλαγών για την κοινωνία μας, θέτουν ως προϋπόθεση τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας του γραμματισμού, έτσι ώστε να εμπεριέχει όλους τους πιθανούς σημειωτικούς τρόπους για τη δημιουργία νοήματος, την αναπαράσταση και την επικοινωνία, οι οποίοι μάλιστα θεωρούνται ισάξιοι. Ως εκ τούτου, ο γραμματισμός συνιστά μια έννοια άμεσα συνυφασμένη με την ικανότητα των ατόμων/πολιτών να λειτουργούν με αποτελεσματικό τρόπο σε διάφορες επικοινωνιακές περιστάσεις, κατανοώντας, παράγοντας και αντιμετωπίζοντας κριτικά ποικίλα είδη όχι μόνο γραπτών και προφορικών αλλά και πολυτροπικών κειμένων, κατάλληλα προσαρμοσμένων στις ανάγκες των σύγχρονων επικοινωνιακών απαιτήσεων. Αυτή η μετάβαση από τον ‘πολιτισμό της γλώσσας’ στον ‘πολιτισμό της εικόνας’, και, κατά συνέπεια, η κατάρριψη του μύθου της ύπαρξης του προφορικού και γραπτού λόγου ως μοναδικής πηγής για την αναπαράσταση και την επικοινωνία, επιβάλλει ως αδήριτη την ανάγκη εφαρμογής ενός περισσότερο οπτικά προσανατολισμένου αναλυτικού προγράμματος, το οποίο θα στοχεύει στην καλλιέργεια δεξιοτήτων γραμματισμού που σχετίζονται με την ‘κατανάλωση’, ‘ανάγνωση’/κατανόηση, κριτική αξιολόγηση και παραγωγή οπτικών νοημάτων. Η εξέταση, ωστόσο, και η περιγραφή των τρόπων με τους οποίους εικόνα και γλώσσα λειτουργούν τόσο μεμονωμένα όσο και συνδυαστικά, προκειμένου να οικοδομήσουν νόημα σε πολυτροπικά σύνολα, απαιτεί μαθητές, αλλά και εκπαιδευτικοί, να διαθέτουν μια κοινή γλώσσα – μεταγλώσσα – ούτως ώστε να μπορούν να μιλάνε και να σκέφτονται για το κάθε σημειωτικό/συμβολικό σύστημα ξεχωριστά καθώς και για τις διεπιδράσεις τους στη δημιουργία νοήματος. Υπό αυτό το πρίσμα, σε θεωρητικό επίπεδο, το μάθημα επικεντρώνεται: (α) στη μελέτη της έννοιας του γλωσσικού γραμματισμού, στο αναδυόμενο τοπίο των νέων γραμματισμών, του ψηφιακού κειμένου, του Διαδικτύου και της πολυτροπικότητας, (β) στη διερεύνηση της κατανόησης των τρόπων με τους οποίους οι γλωσσικοί πόροι, οι εικόνες ή/και άλλες τροπικότητες συλλειτουργούν για την οικοδόμηση αναπαραστάσεων της πραγματικότητας οι οποίες αναδεικνύουν ή αποσιωπούν συγκεκριμένους τρόπους θέασης του κόσμου, (γ) στην παρουσίαση, μέσω της κριτικής προσέγγισης και ανάλυσης οπτικών/πολυτροπικών πηγών, των βασικών αρχών της ‘οπτικής γραμματικής’ των Kress & van Leeuwen για την περιγραφή των ενδο- και δια-σημειωτικών συνεργιών που εμπλέκονται στην οικοδόμηση αναπαραστατικών, διαπροσωπικών και κειμενικών νοημάτων σε συγκεκριμένα κοινωνικά και πολιτισμικά πλαίσια, (δ) στην εξέταση του τρόπου αξιοποίησης της ‘οπτικής γραμματικής’ και, κατ’ επέκταση, του οπτικού γραμματισμού στη σχολική τάξη για τη διδασκαλία του γλωσσικού γραμματισμού, (ε)στην ανάδειξη της πολυτροπικότητας και των νέων γραμματισμών ως πλαισίων για τη διδασκαλία της γλώσσας. Επιπλέον, σε εργαστηριακό επίπεδο (4-6 ώρες), το μάθημα εστιάζει στην εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τρόπους κριτικής ‘ανάγνωσης’ ιστοπληροφοριών με στόχο τη χρήση τους στη διδασκαλία της γλώσσας.
Λέξεις Κλειδιά
Γραμματισμός, γλωσσικός γραμματισμός, οπτικός γραμματισμός, γραμματισμός στον Παγκόσμιο Ιστό, πολυτροπικότητα, ‘ανάγνωση’ εικόνων, ‘οπτική γραμματική’
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Διαφάνειες
  • Πολυμεσικό υλικό
  • Βιβλίο
  • Οπτικά, πολυτροπικά κείμενα για ανάλυση
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Εργαστηριακή Εκπαίδευση
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις782,6
Εργαστηριακή Άσκηση100,3
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων120,4
Συγγραφή εργασίας / εργασιών200,7
Σύνολο1204
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Η αξιολόγηση των φοιτητών/τριών είναι διαρκής, έχει συμπερασματικό και διαμορφωτικό χαρακτήρα και πραγματοποιείται με: (α) γραπτή, ομαδική (έως 4 ατόμων) εργασία σε ποσοστό 70/% της τελικής βαθμολογίας, (β) ομαδικών (έως 4 ατόμων) εργαστηριακών ασκήσεων σε ποσοστό 30% της τελικής βαθμολογίας. Τα κύρια κριτήρια αξιολόγησης της γραπτής εργασίας αφορούν τόσο στο περιεχόμενο, στη δομή και στην ποιότητα οργάνωσης όσο και στη μορφή, στην αισθητική παρουσία και επιμέλεια της εργασίας.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εργασία (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
  • Εργαστηριακή Εργασία (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
• Kress, G. & van Leeuwen, T. (2010). Η Ανάγνωση των Εικόνων: Η Γραμματική του Οπτικού Σχεδιασμού, Φ. Παπαδημητρίου (Επιμέλεια-Θεώρηση). Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. • Παπαδημητρίου, Φ. (2012). Διεπιστημονικές προσεγγίσεις του γλωσσικού γραμματισμού: Από τη γνωστική προσέγγιση στο διευρυμένο πλαίσιο των νέων γραμματισμών. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
• Σημειώσεις σε ηλεκτρονική μορφή • Δημητριάδου, Κ. (2006). Οπτικός γραμματισμός και γλωσσική διδασκαλία. Σύγχρονη Εκπαίδευση, 148. • Fleckenstein, K.S., Calendrillo, L.T. & Worley, D.A. (2014). Η γλώσσα και η εικόνα στη διδασκαλία της κατανόησης και παραγωγής γραπτού λόγου: Διδάσκοντας τον οπτικό γραμματισμό. Φ. Παπαδημητρίου (Επιμέλεια – Θεώρηση). Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Επίκεντρο. • Kress, G. (2000). Σχεδιασμός του Γλωσσικού Προγράμματος Σπουδών με βάση το Μέλλον, Γλωσσικός Υπολογιστής, Περιοδική Έκδοση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας για τη Γλώσσα και τη Γλωσσική Αγωγή, Θεσσαλονίκη, τόμος 2, τεύχος 1-2, 111-124. • Πλειός, Γ. (2005). Πολιτισμός της εικόνας και εκπαίδευση: Ο ρόλος της εικονικής ιδεολογίας. Αθήνα: Πολύτροπον. • Στάμου, Φ., Τρανός, Τ. & Χατζησαββίδης, Σ. (2004). Η «ανάγνωση» και η «παραγωγή» πολυτροπικότητας σε μαθησιακό περιβάλλον: Πρώτες διαπιστώσεις από μια διδακτική εφαρμογή. Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα, Πρακτικά της 24ης Συνάντησης του Τομέα Γλωσσολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Παν/μίου Θεσσαλονίκης, σελ.: 666-672. • Χατζησαββίδης, Σ. (2005). Από την παιδαγωγική του γραμματισμού στους πολυγραμματισμούς: Νέες τάσεις, διαστάσεις και προοπτικές στη διδασκαλία της γλώσσας. Στο Κ. Μπαλάσκας & Κ. Αγγελάκος (επιστ. επιμ.). Γλώσσα και λογοτεχνία στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (σ. 35-52). Αθήνα: Μεταίχμιο. • Χοντολίδου, Ε. (1999). Εισαγωγή στην έννοια της πολυτροπικότητας. Γλωσσικός Υπολογιστής, 1, 115-118. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Τελευταία Επικαιροποίηση
11-09-2019