ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΩΝ ΦΥΛΟΥ

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΩΝ ΦΥΛΟΥ / THE SOCIAL AND CULTURAL CONSTRUCTION OF GENDER IDENTITY
ΚωδικόςΕΜ18
ΣχολήΠαιδαγωγική
ΤμήμαΠαιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΔήμητρα Κογκίδου
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600017562

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης (2019-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 3
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚΟΡΜΟΣΕπιλογής424

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΩΝ ΦΥΛΟΥ
Ακαδημαϊκό Έτος2019 – 2020
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600155789

Πρόγραμμα Τάξης

ΚτίριοΠαιδαγωγικό Μπλε
ΌροφοςΙσόγειο
ΑίθουσαΑΙΘΟΥΣΑ ΛΥΟΜΕΝΟ 1 (172)
ΗμερολόγιοΠαρασκευή 12:00 έως 15:00
Τύπος Μαθήματος
  • Γενικών Γνώσεων
Κατηγορία Μαθήματος
Γενικού Υποβάθρου
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Εξέταση)
Προαπαιτήσεις
Γενικές Προαπαιτήσεις
Δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Η ύλη του μαθήματος στοχεύει στη διερεύνηση από τους φοιτητές και τις φοιτήτριες των διαδικασιών συγκρότησης των έμφυλων «ταυτοτήτων» ως κοινωνικο-πολιτισμικών κατασκευών, καθώς και στην ευαισθητοποίησή τους στους πολιτικούς λόγους που κάνουν επιτακτική την ανάγκη μετασχηματισμού της κοινωνίας σε πιο σύμμετρες ως προς το φύλο μορφές. Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές / τριες θα είναι σε θέση: • να κατανοήσουν το ζήτημα του φύλου και να αποκτήσουν μια κριτική στάση για τις προσωπικές τους έμφυλες αναπαραστάσεις, αλλά και για τον τρόπο και τις πρακτικές που αυτές συγκροτήθηκαν • να ευαισθητοποιηθούν στη χρήση μη σεξιστικής γλώσσας και πρακτικών, καθώς και στην ανάπτυξη ικανότητας εντοπισμού των έμφυλων ασυμμετριών και διακρίσεων στο χώρο της εκπαίδευσης αλλά και στην ευρύτερη κοινωνική σφαίρα • να κατανοήσουν την έμφυλη συμμετρία ως βασική και θεμελιώδη αρχή της δημοκρατίας • να κατανοήσουν τους περιορισμούς που δημιουργούν οι έμφυλες διακρίσεις στην ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας των υποκειμένων
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Ομαδική εργασία
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το μάθημα χωρίζεται σε εννέα (9) επιμέρους ενότητες. 1. Από το δεύτερο φεμινιστικό κύμα στους φεμινισμούς (feminisms) και από την ανάπτυξη των Γυναικείων & Ανδρικών Σπουδών στις Σπουδές Φύλου και στις Queer Σπουδές Επιχειρείται μια εισαγωγική προσέγγιση στη φεμινιστική σκέψη, με τις φεμινιστικές τάσεις που έχουν αναπτυχθεί κατά καιρούς και τη δημιουργία Γυναικείων και Ανδρικών Σπουδών στα πανεπιστήμια, καθώς και Σπουδών Φύλου και Queer Studies, πλαίσια μέσα από τα οποία αναδύθηκε και αναδείχθηκε η σύγχρονη προβληματική για το φύλο. 2. Η εννοιολογική αντίστιξη βιολογικού και κοινωνικού φύλου (sex-gender) και το αυτονόητο της ετεροσεξουαλικότητας Παρουσιάζεται η φεμινιστική προβληματική σε σχέση με το ιεραρχικό δίπολο βιολογικό-κοινωνικό φύλο, ενώ γίνεται σύνδεση των εννοιών αυτών με τη φυσιοποίηση της ετεροσεξουαλικότητας ως αυτονόητης κανονικότητας. Επίσης, συζητούνται οι προσεγγίσεις της Adrienne Rich και της Monique Wittig και η προσπάθεια αποσύνδεσης της (ετερο)σεξουαλικότητας από την έμφυλη «ταυτότητα». 3. Η απο-φυσιοποίηση του φύλου και οι έμφυλες επιτελέσεις Επιχειρείται η απο-φυσιοποίηση και η απο-βιολογικοποίηση του φύλου και η παρουσίασή του ως μια κοινωνικο-πολιτισμική και οικονομικο-πολιτική κατασκευή. Αναλύεται η αντι-ουσιοκρατική προσέγγιση της μεταμοντέρνας φεμινίστριας και φιλοσόφου Judith Butler περί των έμφυλων επιτελέσεων. Επίσης, διερευνώνται τα κοινωνικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα της παραγωγής της φεμινιστικής μεταμοντέρνας θεώρησης, καθώς και η σχέση της με τα πολιτικά κινήματα του φύλου και της σεξουαλικότητας αλλά και της queer θεώρησης. 4. Η «πλαστικότητα» και η πληθυκότητα του φύλου: Οι έμφυλες «ταυτότητες» σε άλλα μέρη και σε άλλες εποχές Το ενδιαφέρον εστιάζεται στην «ποιητική» του φύλου, με την «πλαστικότητα», την πληθυκότητα και τις εκφάνσεις του μέσω έμφυλων επιτελεστικών πρακτικών. Η ενότητα αυτή εμπλουτίζεται με εθνογραφικές αναφορές έμφυλων ταυτοτικών κατασκευών σε άλλα μέρη και σε άλλες εποχές, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες μη-δυτικές κοινωνίες. Επίσης, τονίζεται η διαπλοκή του φύλου με άλλες όψεις της «ταυτότητας», όπως η ηλικία, η φυλή, η σεξουαλικότητα, η κοινωνικο-οικονομική διαστρωμάτωση, η θρησκεία, κ.λπ. 5. «Ανδρισμός», «θηλυκότητα»: Ψυχολογικές προσεγγίσεις συγκρότησης του φύλου Παρουσιάζονται οι κύριες ψυχολογικές προσεγγίσεις συγκρότησης του φύλου • η φροϋδική θεωρία, η μετα-φροϋδική ψυχανάλυση και η λακανική θεώρηση • η θεωρία των αντικειμενοτρόπων σχέσεων (object relations theory) της Nancy Chodorow • η θεωρία της κοινωνικής μάθησης του Albert Bandura και του Walter Mischel • η θεωρία της γνωστικής ανάπτυξης του Lawrence Kohlberg • η θεωρία των έμφυλων σχημάτων (gender schema theory) • η θεωρία του ψυχολογικού ανδρόγυνου (androgyny) της Sandra Bem. Επίσης, δεν παραλείπεται ο παράλληλος σχολιασμός της φεμινιστικής κριτικής και αμφισβήτησης στις θεωρήσεις αυτές. 6. Από την έμφυλη κοινωνικοποίηση στο ενεργό υποκείμενο Αμφισβητείται η ερμηνεία της συγκρότησης των έμφυλων «ταυτοτήτων» μέσω της μηχανιστικής έμφυλης κοινωνικοποίησης και εξετάζεται η εμπλοκή του ενεργού υποκειμένου σε αυτή την κατασκευή/συγκρότηση. 7. Φύλο, σώμα και επιτέλεση: το έμφυλο σώμα ως τόπος μάθησης, φορέας πολιτισμικών αξιών και πολιτικού αγώνα Αμφισβητείται το έμφυλο σώμα ως φυσικό, αντικειμενικό και αυτονόητο και αντιμετωπίζεται ως πεδίο εγγραφής πολιτισμικών αξιών και μηνυμάτων και συνεπώς ως τόπος έμφυλης εκμάθησης αλλά και πολιτικού αγώνα μέσω συγκεκριμένων Λόγων που συμβάλλουν στη νοηματοδότησή του ως παραστασιακή επιτέλεση. 8. Η εκπαίδευση ως θεσμός μόρφωσης, δια-μόρφωσης και ανα-μόρφωσης έμφυλων ταυτοτήτων Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στον εκπαιδευτικό θεσμό ως μηχανισμό συγκρότησης και ανα-συγκρότησης των έμφυλων ταυτοτικών διαδικασιών. Πιο συγκεκριμένα διερευνάται τι σημαίνει να είσαι κορίτσι/γυναίκα-αγόρι/άνδρας στα σχολικά συγκείμενα και πώς ο ετερο-σεξισμός, η ομοφοβία και ο μισογυνισμός συγκροτούν «ανδρικές» και «γυναικείες» ταυτότητες μαθητών/τριών αλλά και εκπαιδευτικών, αλλά και πώς αυτές οι ταυτοτικές διαδικασίες αμφισβητούνται από τα ίδια τα υποκείμενα και ανασκευάζονται συνεχώς. 9. Προς ένα (πολιτικό) απο-γίγνεσθαι των έμφυλων «ταυτοτήτων» Γίνεται συζήτηση για το απο-γίγνεσθαι (undoing) του φύλου και της έμφυλης α-συμμετρίας ως μιας φεμινιστικής πολιτικής που στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη των υποκειμένων έξω και πέρα από τα ασφυκτικά πλαίσια των περιορισμών και των δεσμεύσεων του φύλου και των έμφυλων στερεότυπων προϊδεάσεων που φυλακίζουν και καταπιέζουν το υποκείμενο.
Λέξεις Κλειδιά
βιολογικό και κοινωνικό φύλο, σπουδές φύλου, ετεροσεξουαλικότητα, έμφυλες ταυτότητες, ανδρισμός, θηλυκότητα
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Πολυμεσικό υλικό
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Αξιολόγηση των Φοιτητών
Περιγραφή
• Χρήση Η/Υ κατά τη διδασκαλία. • Χρήση της πλατφόρμας elearning, άλλων ιστοσελίδων και e-mails για την ηλεκτρονική επικοινωνία με φοιτητές/τριες. • Μάθημα στο elearning στο: https://elearning.auth.gr/course/view.php?id=5654
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις602
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων301
Συγγραφή εργασίας / εργασιών301
Σύνολο1204
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Αξιολόγηση με εργασία 1-3 ατόμων.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εργασία (Συμπερασματική)
  • Δημόσια Παρουσίαση (Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Φ. Πολίτης (2006) Οι «Ανδρικές Ταυτότητες» στο Σχολείο -Ετεροσεξουαλικότητα, Ομοφυλοφοβία και Μισογυνισμός, Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. ISBN: 9789606647499 Κωδικός στον Εύδοξο: 15108
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΟΗΘΗΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΦΥΛΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ http://www.isotita-epeaek.gr/welcome.htm ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ενδεικτική βιβλιογραφία προετοιμασίας ανά ενότητα σύμφωνα με το σχεδιάγραμμα του μαθήματος • Εισαγωγικά: Από το δεύτερο φεμινιστικό κύμα στους φεμινισμούς (feminisms) και από την ανάπτυξη των Γυναικείων & Ανδρικών Σπουδών στις Σπουδές Φύλου και στις Queer Σπουδές Bryson, Valerie (2005) [2003] Φεμινιστική Πολιτική Θεωρία, (μετ. Ελεάννα Πανάγου), Αθήνα: Μεταίχμιο. Evans, Mary (2004) [2003] Φύλο και Κοινωνική Θεωρία, (μετ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής), Αθήνα: Μεταίχμιο. Κογκίδου, Δήμητρα (1993) Η θεσμοθέτηση γυναικείων σπουδών στα Ελληνικά Πανεπιστήμια: Η περίπτωση του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Α.Π.Θ., στο Πρακτικά Ευρωπαϊκού Συνεδρίου (1996) Οι Γυναικείες Σπουδές στην Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Εμπειρία (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 4-6 Νοεμβρίου 1993), διοργανωτής: Ομάδα Γυναικείων Σπουδών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής, σσ.196-206. Κογκίδου, Δήμητρα (2004) Φύλο και αναλυτικά προγράμματα: Η «υπόσχεση» των γυναικείων σπουδών στα ελληνικά πανεπιστήμια στον 21ο αιώνα, στο Μπαγάκης, Γιώργος (επιμ.) Ο Εκπαιδευτικός και το Αναλυτικό Πρόγραμμα, Αθήνα: Μεταίχμιο, σσ.256-63. Richardson, Diane / Robinson, Victoria (1993) (eds) Introducing Women’s Studies, London: Macmillan. • Η εννοιολογική αντίστιξη βιολογικού και κοινωνικού φύλου (sex-gender) και το αυτονόητο της ετεροσεξουαλικότητας Γιαννακόπουλος, Κώστας (2006) (επιμ.) Σεξουαλικότητα: Θεωρίες και Πολιτικές της Ανθρωπολογίας, (μετ. Βενετία Καντσά, Πελαγία Μαρκέτου, Αθηνά Αθανασίου, Κώστας Γιαννακόπουλος, Λιόπη Αμπατζή, Ποθητή Χαντζαρούλα), Αθήνα: Αλεξάνδρεια. Connell, Robert, W. (2006) [2002] Το Κοινωνικό Φύλο, (πρόλ. Δήμητρα Κογκίδου, Φώτης Πολίτης), (μετ. Ελένη Κοτσιφού), Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Delphy, Christine (1993) Rethinking sex and gender, Women’s Studies International Forum, 16, 1, pp.1-9. Irigaray, Luce (1985) [1977] This Sex Which Is Not One, (trans. Catherine Porter, Carolyn Burke), Ithaca, New York: Cornell University Press. Κογκίδου, Δήμητρα / Πολίτης, Φώτης (2006) Η εννοιολόγηση του φύλου στη φεμινιστική σκέψη: Τα όρια του δίπολου βιολογικό-κοινωνικό φύλο και η απαρχή του τρίτου φεμινιστικού κύματος, στο Connell, W. Robert [2002] Το Κοινωνικό Φύλο, (πρόλ. Δήμητρα Κογκίδου, Φώτης Πολίτης), (μετ. Ελένη Κοτσιφού), Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο, σσ.1-29. Oakley, Ann (1985) [1972] Sex, Gender and Society, Aldershot, Hants: Gower. Rich, Adrienne (1980) Compulsory heterosexuality and lesbian existence, Signs: Journal of Women in Culture and Society, 5, 4, pp.631-60. Richardson, Diane (1996) (ed.) Theorising Heterosexuality: Telling it Straight, Buckingham: Open University Press. Wittig, Monique (1992) The Straight Mind and Other Essays, Boston/Hemel Hempstead: Beacon Press/ Harvester Wheatsheaf. • Η απο-φυσιοποίηση του φύλου και οι έμφυλες επιτελέσεις (gender performances) Αθανασίου, Αθηνά (2006) (επιμ.) Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική, (μετ. Πελαγία Μαρκέτου, Μαργαρίτα Μηλιώρη, Αιμίλιος Τσεκένης), Αθήνα: Νήσος. Butler, Judith (1990) Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity, New York/London: Routledge. Butler, Judith (1997) Excitable Speech: A Politics of the Performative, New York: Routledge. Fausto-Sterling, Αnn (1992) Myths of Gender: Biological Theories About Women and Men, New York: Basic Books, (2nd edition). • Η «πλαστικότητα» και η πληθυκότητα του φύλου: Οι έμφυλες «ταυτότητες» σε άλλα μέρη και σε άλλες εποχές Cornwall, Andrea / Lindisfarne, Nancy (1994) (eds) Dislocating Masculinity: Comparative Ethnographies, London: Routledge. Παπαταξιάρχης, Ευθύμιος / Παραδέλλης, Θεόδωρος (1992) (επιμ.) Ταυτότητες και Φύλο στη Σύγχρονη Ελλάδα: Ανθρωπολογικές Προσεγγίσεις, Αθήνα: Καστανιώτης/Πανεπιστήμιο Αιγαίου. • «Ανδρισμός», «θηλυκότητα», «ανδρογυνισμός»: Ψυχολογικές προσεγγίσεις συγκρότησης του φύλου Bem, Sandra, Lipsitz (1974) The measurement of psychological androgyny, Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42, 2, pp.155-62. Chodorow, J. Nancy (1978) The Reproduction of Mothering: Psychoanalysis and the Sociology of Gender, Berkley/Los Angeles, California: University of California Press. Chodorow, J. Nancy (1994) Femininities, Masculinities, Sexualities: Freud and Beyond, London: Free Association Books. Lacan, Jacques (1977) Ecrits: A Selection, (trans. Alan Sheridan), New York: Norton. Ιγγλέση, Χρύση (1993) [1990] Πρόσωπα Γυναικών Προσωπεία της Συνείδησης: Συγκρότηση της Γυναικείας Ταυτότητας στην Ελληνική Κοινωνία, Αθήνα: Οδυσσέας, (3η έκδοση). • Από την έμφυλη κοινωνικοποίηση στο ενεργό υποκείμενο Connell, W. Robert (1987) Gender and Power: Society, the Person and Sexual Politics, Cambridge: Polity Press. Henriques, Julian / Hollway, Wendy / Urwin, Cathy / Venn, Couze / Walkerdine, Valerie (1998) [1984] Changing the Subject: Psychology, Social Regulation and Subjectivity, London: Routledge. • Φύλο, σώμα και επιτέλεση: το έμφυλο σώμα ως τόπος μάθησης, φορέας πολιτισμικών αξιών και πολιτικού αγώνα Αθανασίου, Αθηνά (2006) (επιμ.) Φεμινιστική Θεωρία και Πολιτισμική Κριτική, (μετ. Πελαγία Μαρκέτου, Μαργαρίτα Μηλιώρη, Αιμίλιος Τσεκένης), Αθήνα: Νήσος. Butler, Judith (1993) Bodies that Matter: On the Discursive Limits of «Sex», New York: Routledge. Fausto-Sterling, Αnn (1999) Sexing the Body: Gender Politics and the Construction of Sexuality, New York: Basic Books. Featherstone, Mike (2000) (ed.) Body Modification, London: Sage. Laqueur, Thomas (2003) [1990] Κατασκευάζοντας το Φύλο: Σώμα και Κοινωνικό Φύλο από τους Αρχαίους Έλληνες έως τον Φρόιντ, (πρόλ. Κώστας Γιαννακόπουλος), (μετ. Πελαγία Μαρκέτου), Αθήνα: Πολύτροπον. • Η εκπαίδευση ως θεσμός μόρφωσης, δια-μόρφωσης και ανα-μόρφωσης έμφυλων «ταυτοτήτων» Arnot, Madeleine (2006) [2002] Διαδικασίες Αναπαραγωγής του Φύλου: Εκπαιδευτική Θεωρία και Φεμινιστικές Πολιτικές, (επιμ. Βασιλική Δεληγιάννη-Κουιμτζή), (μετ. Χριστίνα Αθανασιάδου, Κατερίνα Δαλακούρα), Αθήνα: Μεταίχμιο. Davies, Bronwyn (1989) Frogs and Snails and Feminist Tales: Preschool Children and Gender, St. Leonards: Allen & Unwin. Kehily, Mary, Jane (2002) Sexuality, Gender and Schooling: Shifting Agendas in Social Learning, London: Routledge. Πολίτης, Φώτης (2006) Οι «Ανδρικές Ταυτότητες» στο Σχολείο: Ετεροσεξουαλικότητα, Ομοφυλοφοβία και Μισογυνισμός, (πρόλ. Δήμητρα Κογκίδου), Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Thorne, Barrie (1993) Gender Play: Girls and Boys in School, Buckingham: Open University Press. Φρειδερίκου, Αλεξάνδρα (1995) «Η Τζένη πίσω από το τζάμι»: Αναπαραστάσεις των Φύλων στα Εγχειρίδια Γλωσσικής Διδασκαλίας του Δημοτικού Σχολείου, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. • Προς ένα (πολιτικό) απο-γίγνεσθαι των έμφυλων «ταυτοτήτων» Butler, Judith (2004) Undoing Gender, New York: Routledge. Davies, Bronwyn (1993) Shards of Glass: Reading and Writing Beyond Gendered Identities, St. Leonards: Allen & Unwin.
Τελευταία Επικαιροποίηση
24-03-2019