ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΩΝ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΩΝ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ / FROM LANGUAGE TEACHING TO SCHOOL LITERACIES: CLASSROOM APPLICATIONS
ΚωδικόςΥΜ9
ΣχολήΠαιδαγωγική
ΤμήμαΠαιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΤριανταφυλλιά Κωστούλη
ΚοινόΌχι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600017534

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης (2019-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 1
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚΟΡΜΟΣΥποχρεωτικό534

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΩΝ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Ακαδημαϊκό Έτος2019 – 2020
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600155798
Τύπος Μαθήματος
  • Υποβάθρου
  • Επιστημονικής Περιοχής
Κατηγορία Μαθήματος
Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Σκοπός του μαθήματος είναι η κριτική μελέτη των διαφόρων προσεγγίσεων που έχουν διατυπωθεί στο χώρο της γλωσσοδιδακτικής μέσα από τα εργαλεία και τα μεθοδολογικά πλαίσια που παρέχουν κλάδοι της Γλωσσολογίας (όπως Κοινωνιογλωσσολογία και Κειμενογλωσσολογία) και οι Σπουδές Ποικίλων Μορφών Γραμματισμού. Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες αναμένεται ότι θα: • έχουν κατανοήσει τις διάφορες γλωσσοδιδακτικές θεωρίες και τους Λόγους για τη μάθηση και τη διδασκαλία που η κάθε μια προβάλλει, • είναι σε θέση να μελετούν με τρόπο κριτικό τα εγχειρίδια γλωσσικής διδασκαλίας που χρησιμοποιούνται στην Α/θμια εκπαίδευση και να κατανοούν τους Λόγους περί γλώσσας και καλλιέργειας της γλώσσας που αυτά πραγματώνουν • είναι σε θέση να σχεδιάζουν νέες αναγνωστικές και συγγραφικές πρακτικές με βάση τις σύγχρονες, κριτικά προσανατολισμένες προσεγγίσεις γύρω από τις έννοιες της γλώσσας και του γραμματισμού.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το μάθημα παρουσιάζει τις βασικές προσεγγίσεις που έχουν διατυπωθεί στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία σε σχέση με τη διδακτική της γλώσσας, διερευνά τις θεωρητικές τους καταβολές και αναδεικνύει τον τρόπο που οι γλωσσοδιδακτικές αυτές προτάσεις έχουν επηρεάσει την παιδαγωγική πράξη στην Α/θμια εκπαίδευση. Μέσα από την κριτική μελέτη επιδιώκεται να γίνει κατανοητό ότι (α) οι δραστηριότητες και οι πρακτικές που η κάθε γλωσσοδιδακτική προσέγγιση προτείνει δεν συνιστούν ουδέτερες αλλά ιδεολογικές κατασκευές που απηχούν συγκεκριμένους Λόγους για τo τι είναι ‘γλώσσα’ και ‘επικοινωνία’, ‘μάθηση’ και ‘διδασκαλία’ και (β) ότι οι Λόγοι αυτοί δημιουργούν διαφορετικές ταυτότητες μαθητών/τριών και εκπαιδευτικών που, με στη σειρά τους, διαμορφώνουν διαφορετικού τύπου μαθησιακές κοινότητες στις σχολικές τάξεις. Μεταξύ των ζητημάτων που αναλύονται ενδεικτικά είναι τα εξής: • Θεωρητική Γλωσσολογία, η έννοια της γλώσσας ως δομής και η διδασκαλία της γραμματικής. Η αποτύπωση της δομιστικής προσέγγισης στα αναλυτικά προγράμματα και στα εγχειρίδια γλωσσικής διδασκαλίας στην Α/θμια εκπαίδευση. • Πραγματολογία, Κοινωνιογλωσσολογία και η συμβολή τους στη διαμόρφωση της επικοινωνιακής προσέγγισης. Γλωσσική ποικιλία (Bernstein, Labov) και πλαίσιο επικοινωνίας (Hymes). Στατικές και δυναμικές προσεγγίσεις της επικοινωνίας και η αποτύπωσή τους σε διδακτικές δραστηριότητες. • Κειμενογλωσσολογία, η έννοια των κειμενικών ειδών και η διδασκαλία του προφορικού και γραπτού λόγου στα εγχειρίδια γλωσσικής διδασκαλίας. Σύγκριση με τη σχολή της Αυστραλίας και τη Νέα Ρητορική. • Κριτική Ανάλυση Λόγου και κριτικός γραμματισμός. Κείμενο, κοινωνικό συγκείμενο και ιδεολογία. Από τις στατικές και αποπλαισιωμένες προσεγγίσεις της γλώσσας στην κατανόηση του ιδεολογικού χαρακτήρα της γλώσσας ως σημείωσης. Η ανάγνωση και η γραφή ως κοινωνικές πρακτικές.
Λέξεις Κλειδιά
Δομιστική προσέγγιση, επικοινωνιακή προσέγγιση, κειμενοκεντρική προσέγγιση, η γλώσσα ως δομή, γλωσσική χρήση, πλαίσιο επικοινωνίας, κειμενικά είδη, ιδεολογία, παιδαγωγική του κριτικού γραμματισμού.
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Διαφάνειες
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις782,6
Σεμινάρια
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων120,4
Συγγραφή εργασίας / εργασιών301
Σύνολο1204
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Η αξιολόγηση είναι διαμορφωτική και συμπερασματική. Οι φοιτητές/τριες εκπονούν εργασία στην οποία καλούνται να παρουσιάσουν με κριτικό τρόπο τις διάφορες προσεγγίσεις που έχουν αναφανεί στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία σχετικά με τη διδασκαλία της γλώσσας. Στο πρακτικό μέρος, καλούνται (α) να αξιολογήσουν μια θεματική ενότητα από τα εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται για τη διδασκαλία της γλώσσας στην ελληνική εκπαίδευση, δίνοντας έμφαση στον τρόπο καλλιέργειας της δομής της γλώσσας ή του γραπτού λόγου των μαθητών/τριών και (β) αφού επισημάνουν πιθανές ελλείψεις, να προβούν σε αναμόρφωση της εν λόγω ενότητας μέσα από τη διατύπωση των προτάσεών τους για την καλλιέργεια της δομής της γλώσσας ή του προφορικού και γραπτού λόγου των μαθητών/τριών. Σχετικές γραπτές πληροφορίες σχετικά με τη δομή της εργασίας, τον τρόπο αξιοποίησης της βιβλιογραφίας κλπ. παρέχονται στην αρχή του εξαμήνου μέσα από φάκελο πληροφοριών που αποστέλλεται στους/τις φοιτητέ/τριες, ενώ μέσα από σεμιναριακού τύπου πρακτικές διδάσκουσα και φοιτητές/τριες εμβαθύνουν στη διασύνδεση θεωρίας και πράξης ώστε να επιτευχθεί η ουσιαστική εξοικείωση των φοιτητών/τριών με στοιχεία της σχολικής πράξης. Επιπλέον, σε περιορισμένο αριθμό φοιτητών/τριών δίνεται η δυνατότητα, αφού παρακολουθήσουν ανά ομάδες 3-4 ατόμων το γλωσσικό μάθημα σε μια τάξη, να εκπονήσουν εργασία την οποία παρουσιάζουν προφορικά στο πλαίσιο του μαθήματος.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εργασία (Συμπερασματική)
  • Δημόσια Παρουσίαση (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Pappas, Ch. C., L.B. Zecker (eds) (2001) Αναδομώντας τα κειμενικά είδη του σχολικού γραμματισμού. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο [14885] Κωστούλη, Τρ. (επιμ.) (2009). Ο γραπτός λόγος σε κοινωνικο-πολιτισμικά πλαίσια. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. [15100]
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ Μπαμπινιώτης, Γ. (19912). Γλωσσολογία και λογοτεχνία: Από την τεχνική στην τέχνη του λόγου (α' έκδοση 1984). Αθήνα. Παυλίδου, Θ. (1997). Επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης. Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής. Φιλιππάκη-Warburton, Ει. (1992). Εισαγωγή στη θεωρητική γλωσσολογία. Αθήνα: Νεφέλη. Saussure, F. de (1979). Μαθήματα γενικής γλωσσολογίας, μτφρ. Φ.Δ. Αποστολόπουλος. Αθήνα: Παπαζήσης [Cours de linguistique generale. Ch. Bally και A. Sechehaye (επιμ.), Paris: Payot, 1916]. ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Κανάκης, Κ. (2007). Εισαγωγή στην πραγματολογία: Γνωστικές και κοινωνικές όψεις της γλωσσικής χρήσης. Αθήνα: Εκδόσεις του εικοστού πρώτου αιώνα. Yule, G. (1996). Πραγματολογία ([επιμ.: Παυλίδου, Θ.] [μετφρ. Α. Αλβανούδη, Χ. Καπελλίδη]). Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ιδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη). ΚΕΙΜΕΝΟΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ Adam, J.-Μ. (1999). Τα κείμενα: Τύποι και πρότυπα. Αφήγηση, περιγραφή, επιχειρηματολογία, εξήγηση] και διάλογος, μτφρ. Γ. Παρίσης, επιμ. Ε. Καψωμένος. Αθήνα: Πατάκης (Types et prototypes. Recit, description, argumentation, explication et dialogue. Paris: Nathan, 1992). Αϊδίνης, Αθ., Κωστούλη, Τρ (2001). Μοντέλα εγγραμματοσύνης: Θεωρητικές προσεγγίσεις και διδακτική πράξη. Virtual School, The Sciences of Education Online 2 (2-3). Αρχάκης, Α.(2005). Γλωσσική διδασκαλία και σύσταση των κειμένων. Αθήνα: Πατάκης. Baynham, M. (2002). Πρακτικές γραμματισμού, μετρ. Μ. Αραποπούλου, επιμ. Ε. Καραντζόλα. Αθήνα: Μεταίχμιο (Literacy Practices: Investigating Literacy in Social Contexts. London: Longman, 1995). Γεωργακοπούλου, Α. και Δ. Γούτσος (1999). Κείμενο και επικοινωνία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Γούτσος, Δ., Σηφιανού, Μ., Γεωργακοπούλου Α. (2006). Η ελληνική ως ξένη γλώσσα: Από τις λέξεις στα κείμενα. Αθήνα: Πατάκης. Παπαιωάννου, Π., Πατούνα, Αν. (2003). Η περίληψη ως κείμενο και ως αντικείμενο διδασκαλίας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Σπαντιδάκης Γ. (2010). Κοινωνιο-γνωσιακά πολυμεσικά περιβάλλοντα μάθησης παραγωγής γραπτού λόγου. Αθήνα: Gutenberg. ΚΟΙΝΩΝΙΟΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ Αρχάκης, Α. και Μ. Κονδύλη (2002). Εισαγωγή σε ζητήματα κοινωνιογλωσσολογίας. Αθήνα: Νήσος (β' έκδοση 2004). Κακριδή-Ferrari, Μ. και Δ. Χειλά-Μαρκοπούλου (1996). «Η γλωσσική ποικιλία και η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως ξένης γλώσσας». Στο Η νέα ελληνική ως ξένη γλώσσα - Προβλήματα διδασκαλίας. Αθήνα: Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν, 17-51. Κωστούλα-Μακράκη, Ν. (2001). Γλώσσα και Κοινωνία. Αθήνα: Μεταίχμιο. McKay, S.L., N.H. Hornberger (2009). Κοινωνιογλωσσολογία και διδασκαλία της γλώσσας. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Μπασλής, Γ. (2000). Κοινωνιογλωσσολογία. Αθήνα: Γρηγόρης. Φραγκουδάκη, Ά. (1987). Γλώσσα και ιδεολογία: Κοινωνιολογική προσέγγιση της ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Οδυσσέας. ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Μητσικοπούλου, Β. (2001). «Γραμματισμός». Στο Α.-Φ. Χριστίδης (επιμ., σε συνεργασία με τη Μ. Θεοδωροπούλου), Εγκυκλοπαιδικός οδηγός για τη γλώσσα. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 209-213 (βλ. επίσης www.komvos.edu.gr•). Kalantzis, Μ. και Β. Cope (1999). «Πολυγραμματισμοί: Επανεξέταση του τι εννοούμε ως γραμματισμό και τι διδάσκουμε ως γραμματισμό στα πλαίσια της παγκόσμιας πολιτισμικής πολυμορφίας και των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας». Στο Α.-Φ. Χριστίδης (επιμ.), «Ισχυρές» και «ασθενείς» γλώσσες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όψεις του γλωσσικού ηγεμονισμού. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 680-695. Kalantzis, Μ. και Β. Cope (2001). «Πολυγραμματισμοί». Στο Α.-Φ. Χριστίδης (επιμ., σε συνεργασία με τη Μ. Θεοδωροπούλου), Εγκυκλοπαιδικός οδηγός για τη γλώσσα. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 214-216 (βλ. επίσης www.komvos.edu.gr). Κωστούλη, Τρ. (2009)(επιμ.) Ο γραπτός λόγος σε κοινωνικοπολιτισμικά πλαίσια: Κειμενικές πρακτικές και διαδικασίες μάθησης. Boston: Springer. Χαραλαμπόπουλος, Αγ. (επιμ.) 20060. Γραμματισμός, κοινωνία και εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑΣ Δενδρινού Β. (2001). «Διδασκαλία της μητρικής γλώσσας». Στο Α.-Φ. Χριστίδης (επιμ., σε συνεργασία με τη Μ. Θεοδωροπούλου), Εγκυκλοπαιδικός οδηγός για τη γλώσσα. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 217-222 (βλ. επίσης www.lcomvos.edu.gr). Ιορδανίδου, Ά. και Ά. Φτερνιάτη (επιμ.) (2000). Επικοινωνιακές διδακτικές προτάσεις για το γλωσσικό μάθημα στο δημοτικό σχολείο. Αθήνα: Πατάκης. Ματσαγγούρας, Η.Γ. (2001). Κειμενοκεντρική προσέγγιση του γραπτού λόγου. Ή αφού σκέπτονται γιατί δεν γράφουν;. Αθήνα: Γρηγόρης. Μήτσης, Ν.Σπ. (1996). Διδακτική του γλωσσικού μαθήματος: Από τη γλωσσική θεωρία στη διδακτική πράξη. Αθήνα: Gutenberg. Μήτσης, Ν.Σπ. (2000α). Στοιχειώδεις αρχές και μέθοδοι της εφαρμοσμένης γλωσσολογίας: Εισαγωγή στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης (ή ξένης) γλώσσας. Αθήνα: Gutenberg. Μήτσης, Ν. Σπ., Δ. Θ. Καραδήμας (2007). Η διδασκαλία της γλώσσας: Επισημάνσεις, Παρατηρήσεις, Προοπτικές. Αθήνα: Gutenberg. Τοκατλίδου, Β. (2003). Γλώσσα, επικοινωνία και γλωσσική εκπαίδευση. Αθήνα: Πατάκης. Χαραλαμπόπουλος, Α. και Σ. Χατζησαββίδης (1997). Η διδασκαλία της λειτουργικής χρήσης της γλώσσας: Θεωρία και πρακτική εφαρμογή. Θεσσαλονίκη: Κώδικας.
Τελευταία Επικαιροποίηση
28-09-2019