ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΚΡΙΤΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ / CRITICAL LITERACY AND FUNCTIONAL GRAMMAR: TEACHING IMPLICATIONS
ΚωδικόςΥΕΜΠ2
ΣχολήΠαιδαγωγική
ΤμήμαΠαιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΤριανταφυλλιά Κωστούλη
ΚοινόΌχι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600017540

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης (2019-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 0
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚΟΡΜΟΣΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ ΚΑΤΕΠΙΛΟΓΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ 745

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΚΡΙΤΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ
Ακαδημαϊκό Έτος2019 – 2020
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600161360
Κατηγορία Μαθήματος
Εμβάθυνσης / Εμπέδωσης Γνώσεων
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/τριες αναμένεται ότι θα: • έχουν διαμορφώσει μια πιο σύνθετη κατανόηση της σχέσης γλώσσας και κοινωνίας • είναι σε θέση να διαβάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα κείμενα της κοινωνικής πραγματικότητας μέσα από τις λεξικογραμματικές, κειμενικές και πολυσημειωτικές τους επιλογές δομούν και ενισχύουν ή αναδομούν και αμφισβητούν συγκεκριμένες αναπαραστάσεις του κόσμου. • είναι σε θέση να οικοδομούν, μέσα από τα κείμενα που επιλέγουν και τις δραστηριότητες που συνδιαμορφώνουν με τους μαθητές και τις μαθήτριες, μια θεματική ενότητα με στόχο την καλλιέργεια της κριτικής στάσης των μαθητών/τριών απέναντι στα κείμενα και τον κόσμο. • έχουν αποκτήσει τα εργαλεία μέσα από τα οποία θα αναστοχάζονται το είδος της μαθησιακής κουλτούρας που οι ίδιοι/ες ως εκπαιδευτικοί θα συνοικοδομούν με τους μαθητές/τριές τους καθώς και το είδος των στρατηγικών και παιδαγωγικών πρακτικών που αναπτύσσουν το διάλογο του σχολείου με την κοινωνία.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Σχεδιασμός και διαχείριση έργων
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το μάθημα διερευνά ζητήματα που αφορούν στον τρόπο με τον οποίο οι βασικές αρχές και θέσεις της παιδαγωγικής του Κριτικού Γραμματισμού μπορούν να αξιοποιηθούν στη διδασκαλία της γλώσσας και την καλλιέργεια του σχολικού γραμματισμού. Εκκινώντας από τη βασική θέση της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου (ΚΑΛ), που υποστηρίζει ότι η γλώσσα δεν συνιστά το μέσο για την αποτύπωση μιας στατικής και παγιωμένης πραγματικότητας αλλά το μηχανισμό για τη δόμηση της κοινωνικής πραγματικότητας καθώς και για τη διαπραγμάτευση ποικίλων κοινωνικών νοημάτων και κοινωνικών σχέσεων, το μάθημα επιδιώκει θεωρητικούς και πρακτικούς στόχους. Στο θεωρητικό επίπεδο, το μάθημα επιδιώκει να εξοικειώσει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες με μια πιο σύνθετη, ιδεολογικά προσανατολισμένη προσέγγιση της γλώσσας και να συμβάλει στην κατανόηση της λειτουργικής διάστασης των λεξικογραμματικών, κειμενικών δομών και τη διαπλοκή τους με σημειωτικούς πόρους. Μέσα από τη λεπτομερή παρουσίαση της Συστημικής Λειτουργικής Γραμματικής, όπως έχει διαμορφωθεί από τους Halliday και Martin, το μάθημα επιδιώκει να καλλιεργήσει στους φοιτητές και τις φοιτήτριες την ικανότητα να αντιλαμβάνονται τις ιδεολογικές χρήσεις της γλώσσας – να κατανοούν, δηλαδή το πώς τα άτομα μέσα από γλωσσικούς και σημειωτικούς τρόπους (εικόνα, ήχο κλπ.) που επιλέγουν στα κείμενά τους (γλωσσικά και πολυτροπικά) δομούν και αναπαραγάγουν συγκεκριμένες αναπαραστάσεις του κόσμου, προβάλλουν συγκεκριμένες ταυτότητες, ενισχύουν ή αμφισβητούν ηγεμονικούς Λόγους. Στο πρακτικό επίπεδο, που σχετίζεται με την παιδαγωγική πράξη, το μάθημα επιδιώκει να παράσχει στους φοιτητές και τις φοιτήτριες τα εργαλεία μέσα από τα οποία μπορούν να σχεδιάσουν διαλογικές παιδαγωγικές πρακτικές, δηλαδή πρακτικές που συμβάλλουν στο να μετασχηματιστούν οι σχολικές κοινότητες από μονολογικά πλαίσια διδασκαλίας σε πολυφωνικές κοινότητες γραμματισμού. Οι φοιτητές/τριες καλούνται, αξιοποιώντας τα εργαλεία αυτά, να παρακολουθήσουν μια τάξη δημοτικού σχολείου, να ‘διαβάσουν’ τη μαθησιακή κουλτούρα που δομείται στη σχολική αυτή κοινότητα και να αναλύσουν τον τρόπο που μαθητές/τριες και εκπαιδευτικοί στην καθημερινή σχολική πράξη, μέσα από τη γλώσσα, τα κείμενα και της αλληλεπιδράσεις τους, διαμορφώνονται σε εγγράμματα υποκείμενα που προβάλλουν και διαπραγματεύονται ποικίλες κοινωνικές και εγγράμματες ταυτότητες. Το πρακτικό μέρος του μαθήματος ολοκληρώνεται με τον σχεδιασμό μιας εναλλακτικής θεματικής ενότητας με βάση τις αρχές της παιδαγωγικής του Κριτικού Γραμματισμού, την εφαρμογή αυτής στην τάξη-παρακολούθησης και τον αναστοχασμό της όλης διαδικασίας.
Λέξεις Κλειδιά
Παιδαγωγική του κριτικού γραμματισμού, συστημική λειτουργική γραμματική, ηγεμονικοί Λόγοι, διαλογικές κοινότητες, ετερογλωσσία, κείμενα ως ιδεολογικές δομές, ανάγνωση και γραφή ως κοινωνικές πρακτικές.
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Διαφάνειες
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις351,2
Σεμινάρια250,8
Άσκηση Πεδίου351,2
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων200,7
Συγγραφή εργασίας / εργασιών351,2
Σύνολο1505
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Η αξιολόγηση των φοιτητών/τριών είναι συνεχής και έχει τόσο διαμορφωτικό όσο και συμπερασματικό χαρακτήρα. Οι φοιτητές/τριες, σε ομάδες των 4 ή 5 ατόμων, καλούνται να παρακολουθήσουν μια τάξη δημοτικού σχολείου και να αποτυπώσουν την κουλούρα της σχολικής τάξης, καταγράφοντας και αναλύοντας τις πρακτικές γραμματισμού που ο/η εκπαιδευτικός χρησιμοποιεί. Στη συνέχεια, αναλαμβάνουν να σχεδιάσουν – με τη βοήθεια της διδάσκουσας- μια παρέμβαση ακολουθώντας τις αρχές του Κριτικού Γραμματισμού και να την εφαρμόσουν στην τάξη που παρακολούθησαν. Κάθε ομάδα με προφορικές ανακοινώσεις παρουσιάζει τη σχετική διαδικασία (τα προβλήματα που αντιμετώπισαν, τις λύσεις που επέλεξαν κλπ.) στο μάθημα και ακολουθεί συζήτηση μεταξύ των φοιτητών/τριών και της διδάσκουσας για τις διάφορες επιλογές που έγιναν και την κουλτούρα που διαμόρφωσαν. Η τελική γραπτή εργασία περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω στάδια. Οι παρουσιάσεις αυτές και τα σχόλια που γίνονται αποτυπώνονται με τη μορφή γραπτής εργασίας που παραδίδεται με την ολοκλήρωση του μαθήματος.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εργασία (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
  • Δημόσια Παρουσίαση (Διαμορφωτική)
Βιβλιογραφία
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Αρχάκης, Αργ., και Β. Τσάκωνα (2011). Ταυτότητες, αφηγήσεις και γλωσσική εκπαίδευση. Αθήνα: Πατάκης. Comber, B. & Simpson, A. (επιμ.) 2001. Negotiating Critical Literacies in Classrooms. Mahwah, Lawrence Erlbaum Associates. Kress, G. (2003) Γλωσσικές διαδικασίες σε κοινωνικοπολιτισμική πρακτική. (μετφρ. Ελ. Γεωργιάδη). Αθήνα: Σαββάλας. Κωστούλη, Τ (2000). Κειμενοκεντρική προσέγγιση και κοινωνική/κριτική εγγραμματοσύνη: Η συμβολή της παιδικής λογοτεχνίας. Virtual School, The Sciences of Education Online 2 (1). Κωστούλη, Τ. (2008). Κριτική ανάλυση του γραμματισμού της σχολικής τάξης: Βασικές θέσεις και άξονες μελέτης. Στο Μόζερ, Αμ. Και άλλοι (επιμ.). Γλώσσης χάριν: Τόμος αφιερωμένος από τον Τομέα Γλωσσολογίας στον καθηγητή Γ. Μπαμπινιώτη. (577-590). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Κωστούλη, Τρ. (υπό δημ.) Διαλογικότητα, πολυφωνία, γραμματική και ανάγνωση στο σχολείο: Η Κριτική Ανάλυση Λόγου στην παιδαγωγική πράξη. Στον τιμητικό τόμο για τον καθηγητή Ν. Μήτση.
Τελευταία Επικαιροποίηση
27-03-2019