Περιεχόμενο Μαθήματος
Τι βρίσκεται στην αρχή – ο Λόγος; Το κλάσμα δευτερολέπτου του bing bang; Η λευκή σελίδα, la page blanche; Η BASIC; Ο Όμηρος; Η διπλή έλικα του DNA; Ο τίτλος ενός βιβλίου; Πώς, αλήθεια, θα ορίζαμε την αρχή ή (εφόσον δεχτούμε τον πληθυντικό) τις απαρχές; Παγώνει πράγματι τον χρόνο η αρχή – ή μήπως τον καθιστά εντέλει δυνατό; Σηματοδοτεί μια τομή ανάμεσα σε ένα πριν και ένα μετά; Συνέλκει την καινοτομία, την πρωτοτυπία, την εφεύρεση, την αλλαγή; Για ποιον λόγο μοιάζει να συνδέεται μοιραία με την παράδοση, με κάθε πολιτική ταυτότητας και εθνικισμό; Και γίνεται αντιληπτή ως τέτοια, ως αρχή δηλαδή, μόνο εκ των υστέρων, πάντοτε αναδρομικά;
Με αυτές τις ερωτήσεις, μεταξύ άλλων, καταπιάνεται το σεμινάριο, το οποίο επιχειρεί να φωτίσει λογοτεχνικές, πολιτισμικές, πολιτικές και επιστημολογικές έννοιες της «αρχής», της «έναρξης», του «ξεκινήματος», του «πρωταρχικού», χωρίς ωστόσο να αξιώνει να καλύψει όλο τους το φάσμα (και χωρίς να αναπτύσσεται σε ευθύγραμμη χρονική ακολουθία). Διαβάζοντας και συζητώντας κριτικά διάφορα κείμενα, θα εστιάσουμε, για παράδειγμα, στις λεγόμενες καταγωγικές αφηγήσεις και στην πολιτισμική τους σημασία· στον λόγο της γενετικής – από την ευγονική ως και τις θεωρίες μετάφρασης· στη μετανάστευση ως απαρχή της ιστορίας της ανθρωπότητας και, σήμερα, ως αφετηρία μιας νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων· στους μύθους ίδρυσης ηπείρων και πόλεων (ας πούμε, σε αυτόν της Ευρώπης)· στην αρχή της λογοτεχνίας γενικότερα, στις αρχές λογοτεχνικών κειμένων ειδικότερα, ακόμη και στα «παρακείμενα», θεωρούμενα ως αρχή προ της αρχής. Και, τέλος, λόγω των περιστάσεων, οφείλουμε να ρίξουμε μια ματιά στον αποκαλούμενο «ασθενή μηδέν» (patient zero), τον πρώτο νοσούντα, μέσω του οποίου ξεκινά, υποτίθεται, η αλυσίδα μετάδοσης μιας επιδημίας ...
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
- Roland Barthes, Die Vorbereitung des Romans: Vorlesung am Collège de France 1978-1979 und 1979-1980, Frankfurt: Suhrkamp 2008.
- Hans Blumenberg, Quellen, Ströme, Eisberge – Beobachtungen an Metaphern, Frankfurt/Main: Suhrkamp 2012.
- Tobias Döring, Barbara Vinken, Günter Zöller (Hrsg.): Übertragene Anfänge, München: Wilhelm Fink 2010.
- Boris Groys, Über das Neue. Versuch einer Kulturökonomie, München: Hanser 1992 [Englische Übersetzung: On the New, London/New York: Verso 2014].
- Albrecht Koschorke, »Götterzeichen und Gründungsverbrechen. Die zwei Anfänge des Staates«, in: Neue Rundschau 115 (2004) 1, S. 40-55.
- Albrecht Koschorke, »Zur Logik kultureller Gründungserzählungen«, in: Zeitschrift für Ideengeschichte, 1 (2007) 2, S. 5-12.
- Thomas S. Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions, Chicago: University of Chicago Press, 1962.
- Stefan Neuhaus & Petra Kindhäuser (Hrsg.), Anfangen und Aufhören. Kulturwissenschaftliche Zugänge zum Ersten und Letzten, München: Wilhelm Fink 2019.
- Edward W. Said: Beginnings, New York: Basic Books 1975.
- Michael Schläfli, Hubert Thüring, Corinna Jäger-Trees (Hrsg.), Anfangen zu schreiben: Ein kardinales Moment von Textgenese und Schreibprozeß im literarischen Archiv des 20. Jahrhunderts, München: Wilhelm Fink 2009.