Βυζαντινή ζωγραφική: αισθητικές αρχές και ορθόδοξη εικονογραφία

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΒυζαντινή ζωγραφική: αισθητικές αρχές και ορθόδοξη εικονογραφία / Byzantine Painting: Aesthetic principles and Οrthodox iconography
ΚωδικόςΘ346
ΣχολήΘεολογική
ΤμήμαΚοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΕαρινή
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600019669

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού(2013-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 42
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚορμόςΕλεύθερη ΕπιλογήΕαρινό-4

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΒυζαντινή ζωγραφική: αισθητικές αρχές και ορθόδοξη εικονογραφία
Ακαδημαϊκό Έτος2020 – 2021
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες άλλων Κατηγοριών
Ώρες Εβδομαδιαία3
Class ID
600167383
Τύπος Μαθήματος 2011-2015
Εμβάθυνσης / Εμπέδωσης Γνώσεων
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Ιταλικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Αυτόνομη εργασία
  • Εργασία σε διεθνές περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στόχος του μαθήματος είναι να εμβαθύνει σε ζητήματα αισθητικής και εικονογραφικής ανάλυσης των εικόνων και παραστάσεων της παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής ζωγραφικής. Στο πλαίσιο του μαθήματος εξετάζονται καταρχήν οι ιστορικές-κοινωνικές συνθήκες και το θεολογικό-δογματικό υπόβαθρο μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η χριστιανική εικονογραφία, ενώ διερευνώνται και οι σχέσεις της με την παλαιότερη εθνική-ειδωλολατρική πολιτισμική και καλλιτεχνική παράδοση. Επιπλέον, εξετάζεται η πορεία και οι κυριότεροι σταθμοί εξέλιξης της βυζαντινής ζωγραφικής και της χριστιανικής εικονογραφίας από τις απαρχές ως τους μεταβυζαντινούς χρόνους. Το περιεχόμενο του μαθήματος διαρθρώνεται στις παρακάτω 13 διδακτικές ενότητες: 1. Εισαγωγή: Το ιστορικό-κοινωνικό-ιδεολογικό-θεολογικό πλαίσιο διαμόρφωσης της χριστιανικής εικονογραφίας και ζωγραφικής. - Η βυζαντινή θεολογία και φιλοσοφία της εικόνας. - Οι πηγές της βυζαντινή εικονογραφίας. 2. Από τα νεκρικά πορτρέτα του Φαγιούμ στις απαρχές της τέχνης των βυζαντινών εικόνων. - Η πρωτοχριστιανική ζωγραφική τάφων και κατακομβών (Ρώμη, Θεσσαλονίκη, κοπτική Αίγυπτος). 3. Η διαμόρφωση της πρωτοχριστιανικής και παλαιοχριστιανικής εικονογραφίας. - Η μνημειακή ζωγραφική ως την εποχή της Εικονομαχίας: η μαρτυρία των παλαιοχριστιανικών μνημείων. – Εικονογραφικοί τύποι και σχήματα με το Χριστό και τη Θεοτόκο στο διάκοσμο της αψίδας: συμβολισμοί, μορφολογία και αισθητική. 4. Η ζωγραφική της περιόδου τη Εικονομαχίας: οι δογματικές και θεολογικές διαμάχες και η ανεικονική ζωγραφική. 5. Η εξέλιξη της χριστιανικής εικονογραφίας κατά τη μέση βυζαντινή περίοδο (9ος-12ος αι.). 6. Η βυζαντινή εικονογραφία στην παλαιολόγεια ζωγραφική των υστεροβυζαντινών μνημείων (13ος-15ος αι.). – Ο διάκοσμος του τρούλου των βυζαντινών ναών. 7. Η διαμόρφωση και εξέλιξη των εικονογραφικών κύκλων και σχημάτων σε συνάρτηση με τις δογματικές αρχές, τις λειτουργικές ανάγκες και την εξέλιξη της βυζαντινής ναοδομίας. 8. Βυζαντινές φορητές εικόνες: ιστορικό διάγραμμα, υλικά, τεχνικές. - Εικόνες σε πολύπτυχα-προσκυνητάρια-τοίχους, εικόνες τέμπλου (δεσποτικές, επιστύλια, βημόθυρα), αμφιπρόσωπες, ανάγλυφες, ψηφιδωτές, εικόνες-λειψανοθήκες. - Ζωγράφοι, εργαστήρια, αφιερωτές. - Η αισθητική των βυζαντινών εικόνων. 9. Βυζαντινά εικονογραφημένα χειρόγραφα (κοσμικά και εκκλησιαστικά): ορολογία, υλικά, εργαλεία, μικρογράφοι, αντιγραφείς, εργαστήρια. - Ιστορική ανασκόπηση της ζωγραφικής των βυζαντινών χειρογράφων. – Η αισθητική των βυζαντινών χειρογράφων: το υπερβατικό στοιχείο, η γλώσσα των μορφών και η επίδραση της Λειτουργίας. - Η παράδοση και ο ρόλος του καλλιτέχνη. 10. Το πορτρέτο στο Βυζάντιο (αυτοκράτορας, βυζαντινή αυλή, χορηγοί, δωρητές): εικονογραφία και πολιτική ιδεολογία. - Ο καλλιτέχνης στο Βυζάντιο. 11. Η μεταβυζαντινή εικονογραφική παράδοση στη λατινοκρατούμενη και τουρκοκρατούμενη Ελλάδα και τη Βενετία. 12. Χώρος-Σύνθεση-Φως-Χρώμα στη βυζαντινή ζωγραφική: Δογματικές, εικονογραφικές, αισθητικές και τεχνοτροπικές παρατηρήσεις. 13. Επίσκεψη σε βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης που διασώζουν τον εντοίχιο ζωγραφικό διάκοσμό τους.
Λέξεις Κλειδιά
Βυζαντινή τέχνη, Βυζαντινή ζωγραφική, Aισθητική της χριστιανικής τέχνης, Χριστιανική εικονογραφία
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Διαφάνειες
  • Πολυμεσικό υλικό
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις391,6
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων401,6
Εκπαιδευτικές επισκέψεις και παρακολούθηση συνεδρίων / σεμιναρίων / εκδηλώσεων110,4
Εξετάσεις100,4
Σύνολο1004
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Η αξιολόγηση των φοιτητών γίνεται με προφορικές εξετάσεις στο τέλος του εξαμήνου (100% συμπερασματική αξιολόγηση).
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Προφορική Εξέταση (Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Ν. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ, Βυζαντινή Ζωγραφική. Η βυζαντινή κοινωνία και οι εικόνες της, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2000.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
M. ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ, Βυζαντινές Τοιχογραφίες, Αθήνα 1995. Π. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ, Βυζαντινές εικόνες, Αθήνα 1995. Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Το βυζαντινό εικονογραφημένο χειρόγραφο. Προσφορά του καλλιτέχνη στο Θεό, Αθήνα 1994. Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική βυζαντινών χειρογράφων, Αθήνα 1995. Ν. ΓΚΙΟΛΕΣ, Μνημειακή χριστιανική ζωγραφική, π. 400-726, Αθήνα 1983. Ν. ΓΚΙΟΛΕΣ, Ο βυζαντινός τρούλος και το εικονογραφικό του πρόγραμμα (μέσα 6ου αι.-1204), Αθήνα 1990. Ε. ΔΟΞΙΑΔΗ, Τα πορτρέτα του Φαγιούμ, Αθήνα 1996. Γ. ΖΩΓΡΑΦΙΔΗΣ, Βυζαντινή φιλοσοφία της εικόνας. Μια ανάγνωση του Ιωάννη Δαμασκηνού, Αθήνα 1997. Κ. ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ, Περί εικονογραφικής ιεραρχίας, Αθήνα 2004. Π. Α. ΜΙΧΕΛΗΣ, Αισθητική θεώρηση της Βυζαντινής Τέχνης, εκδ. Ίδρυμα Παναγιώτη και Έφης Μιχελή (η΄ έκδοση), Αθήνα 2015. Κ. ΜΠΑΡΟΥΤΑΣ, Το πρόβλημα της ελευθερίας στη βυζαντινή τέχνη, Αθήνα 2002. Ν. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ, Βυζαντινά ψηφιδωτά, Αθήνα 1994. R. CORMACK, Writing in Gold. Byzantine Society and its Icons, London 1985. A. GRABAR, La peinture byzantin, Geneve 1953. A. GRABAR, L’Iconoclasme byzantine, Paris 1957. A. GRABAR, Le premier art chrétien (200-395), Paris 1966. L. JAMES, Light and Colour in Byzantine Art, Oxford 1996. V.N. LAZAREV, Storia della pittura bizantina, Torino 1967. C.A. TSAKIRIDOU, Icons in Time, Persons in Eternity. Orthodox Theology and the Aesthetics of the Christian Image, Surrey-Burlington 2013. T. VELMANS, La peinture murale byzantine à la fin du Moyen Age, Paris 1977. K. WEITZMANN, Studies in Classical and Byzantine Manuscript Illumination, Chicago 1980. K. WEITZMANN, Byzantine Liturgical Psalters and Gospels, Variorum Reprints, London 1980.
Τελευταία Επικαιροποίηση
05-04-2021