Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Mετά την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, ο επιδιωκόμενος μαθησιακός στόχος είναι οι φοιτητές: 1) να κατέχουν έναν ιστορικό και πνευματικό οδηγό γνωριμίας με την Θεσσαλονίκη, 2) να μπορούν να αναλύουν τις πολιτικές, διοικητικές και γεωγραφικές προϋποθέσεις της Εξαρχίας Θεσσαλονίκης, την περίοδο της μεγαλύτερης ακμής της ως προϊσταμένης του Ανατολικού Ιλλυρικού, όπως, επίσης, να γνωρίζουν και για το φαινόμενο του Βικαριάτου υπό τον Πάπα, 3) να γνωρίζουν τις γενικότερες πολιτικές και εκκλησιαστικές ανακατατάξεις στη Χερσόνησο του Αίμου, την περίοδο της οθωμανικής αυτοκρατορίας (19ος -20ος αι.). Γενικότερα, να ελέγχουν το περίλαμπρο παρελθόν της ιστορικής και μοναδικής αυτής πόλης, κυρίως στην τέχνη και στον πολιτισμό, ώστε να μπορούν να εκτιμούν και το σήμερα. Τα επιτεύγματα της Θεσσαλονίκης κυριαρχούν σε όλους τους τομείς, κυρίως στο πνεύμα, στον πολιτισμό, στην τέχνη, στο εμπόριο, στα γράμματα. Το λιμάνι της, μεγάλης γεωπολιτικής σημασίας, είναι η πύλη εμπορίου και πολιτισμού από και προς τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Λιμάνι, Λευκός Πύργος και Θεοδοσιανά Τείχη συνιστούν τη σφραγίδα της, το λογότυπό της.
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το μάθημα δίνει χρήσιμες πληροφορίες για τις κεντρικές εξελίξεις στη διοικητική, κοινωνική, γεωγραφική, εκκλησιαστική και νομοκανονική ιστορία της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα. Τονίζονται, κυρίως, οι ουσιαστικές διοικητικές εκκλησιαστικές και πολιτικές διαφοροποιήσεις με επίκεντρο τη Θεσσαλονίκη επί Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, κυρίως κατά τον 19ο και 20ο αιώνα. Ήταν μια περίοδος πολιτικών και εκκλησιαστικών ανακατατάξεων στη Χερσόνησο του Αίμου. Η πόλη της Θεσσαλονίκης, μια πόλη με έντονη θρησκευτικότητα, υπήρξε για πολλούς αιώνες το κατ’ εξοχήν πνευματικό κέντρο.
Διδακτικές ενότητες-Syllabus:
1. Αρχή Εκκλησίας Θεσσαλονίκης. Ιστορική αναδρομή.
2. Η έννοια των όρων «Εξαρχία» και «Εξαρχάτο».
3. Βασικές διοικητικές-πολιτικές εξελίξεις με επίκεντρο τη Θεσσαλονίκη.
4. Ο θεσμός των Θεμάτων.
5. Διοικητικές-γεωγραφικές προϋποθέσεις της Εκκλησίας Θεσσαλονίκης-όρια της Εξαρχίας Θεσσαλονίκης.
6. Το ιστορικό, πολιτικό, εκκλησιαστικό φαινόμενο του Βικαριάτου Θεσσαλονίκης υπό τον Επίσκοπο Ρώμης.
7. Διοικητικές-εκκλησιαστικές αλλαγές της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης υπό το Οικουμενικό Πατριαρχείο (8ος – 15ος αι.).
8. Η Θεσσαλονίκη υπό οθωμανικό ζυγό: Βιλαέτι Θεσσαλονίκης-Σατζάκι Θεσσαλονίκης-Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, 1870-1912.
9. Διοικητικές και πολιτικές διαφοροποιήσεις στη Θεσσαλονίκη επί οθωμανικής αυτοκρατορίας (19ος -20ος αι).
10. Η Εκκλησία Θεσσαλονίκης στη διαμόρφωση του δόγματος της κανονικής τάξης και στα γράμματα.
11. Οι Eπισκοπές της Mητρόπολης Θεσσαλονίκης.
12. Η Επαρχιακή Σύνοδος Θεσσαλονίκης.
13. Διακεκριμένες εκκλησιαστικές προσωπικότητες της Εκκλησίας Θεσσαλονίκης.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
1. Αθ.Αγγελοπούλου, Εκκλησιαστική Ιστορία. Ιστορία των θεσμών διοικήσεως και ζωής της Εκκλησίας της Ελλάδος (19ος-20ος αι.), Θεσσαλονίκη 2022.
2. Βλ. Φειδά, Εκκλησιαστική Ιστορία Α΄, Αθήνα 2015.
3. Αθ. Καραθανάση-Aρχιμ. Γ. Τριανταφυλλίδη, Η Επισκοπικὴ Σύνοδος της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης (19ος -20ος αι.) Θεσσαλονίκη 1994.
4. Γ. Θεοχαρίδη, Ιστορία της Μακεδονίας κατά τους Μέσους χρόνους 285-1354, Θεσσαλονίκη 1980.
5. Αθ. Αγγελοπούλου, Η Επισκοπική Σύνοδος της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης και η σημασία αυτής σήμερον, Αθήνα 1977 (ανάτυπο από την "Θεολογία", 1977.