Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Περιεχόμενο Μαθήματος
Τα ΑΡΧΕΙΑ διαδραματίζουν βαρύνοντα ρόλο — για το παρελθόν και το μέλλον, την κοινωνία και το δίκαιο, την τέχνη και την επιστήμη. Πέρα από τις εικόνες σκονισμένων αποθηκευτικών υλικών, που ενδεχομένως ο όρος γεννά, το αρχείο αποτελεί επίκαιρη και άκρως σημαντική έννοια και πρακτική. Η σπουδαιότητά του έγκειται, αφενός, στο ότι εδραιώνει μία «καταγωγική αρχή» — διόλου τυχαία ο Jacques Derrida μάς θυμίζει ότι η «αρχή», που υπάρχει στη λέξη «αρχείο», δηλώνει τόσο την έναρξη όσο και τη θεσμική επιταγή. Αφετέρου, η αρχειοθέτηση είναι μια πολιτισμική τεχνική που μεταλλάσσεται συνεχώς, λαμβάνει ποικίλες μορφές και εξαρτάται από νέους (υλικούς/ψηφιακούς) τόπους και μέσα.
Το σεμινάριο θα διερευνήσει το αρχείο κατά διπλό τρόπο: ως θεωρία και, ταυτοχρόνως, μέσα από τις πολυάριθμες υλοποιήσεις του. Θα εξετάσουμε διάφορα μέσα (τυπογραφία, φωτογραφία, κινηματογράφο, ψηφιακούς πόρους) και αρχειοθετημένα αντικείμενα (νομικά έγγραφα, τεκμήρια πολέμου, σπόρους φυτών, ανθρώπινες φωνές), προκειμένου να κατανοήσουμε την επίδραση που ασκεί το αρχείο ως δεξαμενή ιστορίας και μηχανή εξουσίας. Θα περιηγηθούμε σε «bestiaria-ζωολόγια» της ύστερης αρχαιότητας αλλά και σε αυτά της Ανθρωποκαίνου· σε μητρώα αποικιοκρατίας και βάσεις δεδομένων ταυτοποίησης και επιτήρησης· σε οικολογικά αρχεία (Svalbard Seed Vault)· σε αστικούς χώρους (από τη Βενετία στο Βερολίνο) γύρω στο 1900 και σε στρατόπεδα προσφύγων γύρω στο 2000 — ακόμη και σε αρχεία χαμένων κόσμων και απολεσθέντων αντικειμένων (Judith Schalansky)…
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
- Walter Benjamin, Das Passagen-Werk, in: Walter Benjamin, Gesammelte Schriften, Bd. 5, herausgegeben von Rolf Tiedemann, Frankfurt am Main 1991 [Auszüge].
- Jacques Derrida, Dem Archiv verschrieben, Berlin 1997 [Auszüge].
- Georges Didi-Huberman, Borken (aus dem Französischen von Horst Brühmann), Konstanz 2012 [S. 33-60 und 71-84].
- Arlette Farge, The Allure of the Archives (translated by Thomas Scott-Railton), Yale UP 2013 [Auszüge].
- Michel Foucault, Archäologie des Wissens, Frankfurt am Main 1981 (besonders das Kapitel „Das historische Apriori und das Archiv“).
- Rudolf Wittkower, Allegorie und der Wandel der Symbole in Antike und Renaissance, Köln 1984 [S. 95-140].
- Nicolas Nova & Disnovation.Org, Ein Bestiarium des Anthropozäns. Über hybride Mineralien, Tiere, Pflanzen, Pilze, Berlin 2023 [Auszüge].
- Panos Kouros & Elpida Karamba, Επιτελέσεις αρχείων στη δημόσια τέχνη. Τοπικές Παρεμβάσεις [Performing Archives in Public Art. Topical Interpositions], Patras 2012.
- Judith Schalansky, Verzeichnis einiger Verluste, Berlin 2018 [Γιούντιτ Σαλάνσκυ, Κατάλογος απολεσθέντων, μετ. Γιάννης Καλλιφατίδης, Αθήνα 2021].
- Svalbard Global Seed Vault: https://www.seedvault.no/
ΕΥΔΟΞΟΣ
Fredric Jameson: Τα αρχεία Μπένγιαμιν, Αθήνα: Πλέθρον 2022 [Code: 112690497].