Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΗ έννοια της ελευθερίας στη φιλοσοφία του Σπινόζα / The Concept of Freedom in Spinoza's Philosophy
ΚωδικόςΦ430
ΣχολήΦιλοσοφική
ΤμήμαΦιλοσοφίας και Παιδαγωγικής
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή
Υπεύθυνος/ηΔημήτριος Αθανασάκης
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600018152

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής (2011-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 87
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚορμόςΥποχρεωτικό Κατ' ΕπιλογήνΧειμερινό/Εαρινό-6

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΗ έννοια της ελευθερίας στη φιλοσοφία του Σπινόζα
Ακαδημαϊκό Έτος2019 – 2020
Περίοδος ΤάξηςΧειμερινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600148890

Πρόγραμμα Τάξης

ΚτίριοΣχολείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας
ΌροφοςΥπόγειο 1
ΑίθουσαΑΙΘΟΥΣΑ 7 (108)
ΗμερολόγιοΠέμπτη 18:30 έως 21:00
Τύπος Μαθήματος
  • Επιστημονικής Περιοχής
Κατηγορία Μαθήματος
Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Εξέταση)
  • Γαλλικά (Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα μπορούν να κατανοούν την προέλευση, τη φύση και την έκταση της σπινοζικής έννοιας της ελευθερίας, όπως αυτή αναπτύσσεται στο σύνολο της σπινοζικής φιλοσοφίας από τη «Σύντομη πραγματεία» μέχρι την «Ηθική». Θα είναι επίσης σε θέση να διακρίνουν τη σπινοζική έννοια της ελευθερίας από την ελευθερία στον Ντεκάρτ και στον Χομπς.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεθνές περιβάλλον
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σχεδιασμός και διαχείριση έργων
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στο μάθημα επιχειρείται μία συστηματική μελέτη και ερμηνεία των βασικών κειμένων στα οποία ο Σπινόζα πραγματεύεται το πρόβλημα της ελευθερίας: Σύντομη πραγματεία, 2ο μέρος, κεφ. 26, Θεολογικο-πολιτική πραγματεία, κεφ. 20, Ηθική, 5ο μέρος, Πολιτική πραγματεία, κεφ. 4 & 5. Στα κείμενα αυτά ο Σπινόζα αναπτύσσει διαδοχικά μία μεταφυσική έννοια της ελευθερίας ως «ένωση με τον Θεό» (Σύντομη πραγματεία), μία πολιτική έννοια της ελευθερίας ως ελευθερία του λόγου (Θεολογικο-πολιτική πραγματεία) και ως ανεξαρτησία ενός «ελεύθερου πλήθους» (Πολιτική πραγματεία), και, τέλος, μία ηθική έννοια της ελευθερίας, η οποία προϋποθέτει την ανάπτυξη ενός ορισμένου είδους γνώσης κοινού σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους (Ηθική). Μπορούμε να παρατηρήσουμε την επιμονή και την ένταση με την οποία επανέρχεται σε όλη την έκταση του σπινοζικού έργου το ζήτημα της ελευθερίας. Μπορούμε όμως να επισημάνουμε επίσης τους μετασχηματισμούς της έννοιας της ελευθερίας, που υπαγορεύονται από το διαφορετικό θεωρητικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο Σπινόζα αναπτύσσει και αναδιοργανώνει κάθε φορά το συγκεκριμένο περιεχόμενό της: ο αρχικός ορισμός της ελευθερίας ως ένωσης με τον Θεό δεν εγκαταλείπεται αλλά αποσαφηνίζεται όλο και περισσότερο, καθώς το πρόβλημα της ελευθερίας διασταυρώνεται με το πρόβλημα των πραγματικών όρων της γένεσης και ανάπτυξης της έλλογης γνώσης ή με το πρόβλημα της δομής και των ιστορικών μορφών του κράτους.Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύονται οι διαφορές μεταξύ του Σπινόζα, του Ντεκάρτ και του Χομπς όσον αφορά τη φύση και τα όρια της ατομικής και συλλογικής ελευθερίας.
Λέξεις Κλειδιά
Ελευθερία, γνώση, φυσικό δίκαιο, κράτος, Σπινόζα, Χομπς, Ντεκάρτ
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Πολυμεσικό υλικό
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Περιγραφή
Επικοινωνία μέσω διαδικτύου/Ανάρτηση ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού στο E-Learning του μαθήματος.
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις1104,4
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων401,6
Σύνολο1506
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Τελική γραπτή εξέταση (εκτός των προβλεπόμενων από τον νόμο εξαιρέσεων).
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Εκτεταμένης Απάντησης (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
  • Προφορική Εξέταση (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
1. Pierre-François Moreau, Ο Σπινόζα και ο σπινοζισμός, μτφρ. Φ. Σιατίτσας, επιστ. επιμ. Δ. Αθανασάκης, νέα επαυξημένη έκδ., Αθήνα: Σιδέρης, 2019. 2. P.-F. Moreau, Σπινόζα. Κράτος και θρησκεία, μτφρ. Φ. Σιατίτσας, επιστ. επιμ. Δ. Αθανασάκης, Αθήνα: Σιδέρης, 2018.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ι. ΠΗΓΕΣ Ι.1. ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Spinoza Opera. Im Auftrag der Heidelberger Akademie der Wissenschaften herausgegeben von Carl Gebhardt, Heidelberg, Carl Winter, 1925. 2. Auflage Heidelberg, 1972, 4 vol. Unveränderter Nachdruck der Ausgabe von 1925. 1. Korte verhandeling van God, de mensch en des zelfs welstand – Renati Des Cartes principiorum philosophiae, pars I, II – Cogitata metaphysica – Compendium grammatices linguae hebraeae. 2. Tractatus de intellectus emendatione – Ethica. 3. Tractatus theologico-politicus – Adnotationes ad Tractatum theologico-politicum – Tractatus politicus. 4. Epistolae – Stelkonstige reeckening van den regenboog – Reeckening van kanssen. Ι.2. ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΩΝ Œuvres de Spinoza, traduction et notes par Charles Appuhn, Paris, Garnier, s.d., réédition GF-Flammarion, 4 volumes. 1. Traité de la réforme de l’entendement. Court Traité. Les principes de la philosophie de Descartes. Pensées métaphysiques, 1964. 2. Traité théologico-politique, 1965. 3. Éthique, 1965. 4. Traité politique. Lettres, 1966. Spinoza, Œuvres complètes, texte traduit, présenté et annoté par R. Caillois, M. Francès et R. Misrahi, Paris, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1954. Spinoza, Œuvres, édition publiée sous la direction de Pierre-François Moreau, Paris, Presses Universitaires de France, 3 volumes (d’autres volumes sont en cours de préparation). – t. I, Introduction générale. Tractatus de intellectus emendatione / Traité de la réforme de l’entendement. Korte Verhandeling / Court Traité, 2009. – t. III, Tractatus theologico-politicus / Traité théologico-politique, 1999. – t. V, Tractatus politicus / Traité politique, 2005. The Collected Works of Spinoza, edited and translated by Edwin Curley, Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 2 vols. 1. Treatise on the Emendation of the Intellect. Short Treatise on God, Man and His Well-Being. Letters 1-16. Parts I and II of Descartes’ “Principles of Philosophy”. Appendix Containing Metaphysical Thoughts. Letters 17-29. Ethics, 1985. 2. Letters 29-41. Theological-Political Treatise. Letters 42-84. Political Treatise, 2016. Ι.3. ΔΙΑΘΕΣΙΜΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ EΡΓΩΝ ΤΟΥ ΣΠΙΝΟΖΑ Σπινόζα, Ηθική, μτφρ. Μίνας Ζωγράφου, Αθήνα, Αναγνωστίδης, χ.χ. ―, Ηθική, μτφρ. Ν. Κουντουριώτου, Αθήνα, εκδ. Φέξη, 1913, ανατύπωση Αθήνα, Δωδώνη, 2007. ―, Πολιτική Πραγματεία, μτφρ. Α. Ι. Στυλιανού, εισαγωγή Γ. Βώκος Αθήνα, Πατάκης, 1996. ―, Πραγματεία για τη διόρθωση του νου, μτφρ. B. Jacquemart, Β. Γρηγοροπούλου, επιμέλεια, πρόλογος, σχόλια, επίμετρο Β. Γρηγοροπούλου, Αθήνα, Πόλις, 2000. ―, Ηθική, μτφρ. Ευάγγελος Βανταράκης, εισαγωγή Β. Γρηγοροπούλου, Αθήνα, Εκκρεμές, 2009. ―, Περί της ελευθερίας της σκέψης σε ένα ελεύθερο κράτος. Πρόλογος και Κεφάλαιο 20 της Θεολογικο-Πολιτικής Πραγματείας, μτφρ. Ε. Βαμπούλης, Α. Στυλιανού, εισαγωγή Γ. Βώκος, Αθήνα, Άγρα, 2014. ΙΙ. ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ Meinsma K. O., Spinoza en zijn kring. Historisch-kritische studiën over Hollandsche vrijgeesten, ’s-Gravenhage, 1896 ; Utrecht, Herdruk, 1980 ; trad. franç., Spinoza et son cercle. Étude critique historique sur les hétérodoxes hollandais, Paris, Vrin, 1984. Nadler S., Spinoza. A Life, Cambridge, New York, Cambridge University Press, 1999. III. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΛΕΞΙΚΟΓΡΑΦΙΚΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Giancotti Boscherini E., Lexicon Spinozanum, La Haye, Martinus Nijhoff, 1970, « Archives Internationales d’Histoire des Idées / International Archives of the History of Ideas », 28 (2 vol.). Gueret M., Robinet A., Tombeur P., Spinoza : Ethica. Concordances, Index, Listes de fréquences, Tables comparatives, Louvain-la-Neuve, Publications du CETEDOC, Université Catholique de Louvain, 1977 (coll. : « Informatique et étude de textes », X). Ramond Ch., Dictionnaire Spinoza, Paris, Ellipses, 2007. ΙV. ΜΕΛΕΤΕΣ Albiac G., La synagogue vide. Les sources marranes du spinozisme, traduit de l’espagnol et du portugais par M.-L. Copete et J.-F. Schaub, Paris, Presses Universitaires de France, 1994. Alquié F., Le rationalisme de Spinoza, Paris, Presses Universitaires de France, 1981 ; 2e éd., 1991. Andrault R., Laerke M., Moreau P.-F. (dir.), Spinoza / Leibniz : Rencontres, controverses, réceptions, Paris, Presses de l’Université Paris-Sorbonne, 2014. Ansaldi S., Spinoza et le baroque. Infini, désir, multitude, Paris, Kimé, 2001. Ansaldi S. (dir.), Spinoza et la Renaissance, Paris, Presses de l’Université Paris-Sorbonne, 2007. Athanasakis D., Raison et désir dans la philosophie de Spinoza, Villeneuve d’Ascq, A.N.R.T., 2010 ―, «Spinoza: Ζητήματα Οντο-γεωμετρίας», στο: Θέματα οντολογίας – μεταφυσικής, φιλοσοφίας των μαθηματικών και λογικής, επιμ. Μ. Γ. Μουζάλα, Αθήνα, Gutenberg, 2018, σ. 173-199. Audié F., Spinoza et les mathématiques, préface de Pierre-François Moreau, Paris, Presses de l’Université Paris-Sorbonne, 2005. Balibar E., Spinoza et la politique, Paris, Presses Universitaires de France, 1985 ; 4e éd., 2011 [ελληνική μετάφραση: Ο Σπινόζα και η πολιτική, Αθήνα, Εστία, 1996· 3η έκδ., 2010]. Barbaras F., Spinoza. La science mathématique du salut, Paris, CNRS Éditions, 2007. Bennett J., A Study of Spinoza’s Ethics, Indianapolis, Indiana, Hackett, 1984. Bloch O. (dir.), Spinoza au XVIIIe siècle, Paris, Méridiens Klincksieck, 1990. ―, Spinoza au XXe siècle, Paris, Presses Universitaires de France, 1993. Bodei R., Géométrie des passions. Peur, espoir, bonheur : de la philosophie à l’usage politique, traduit de l’italien par M. Raiola, Paris, Presses Universitaires de France, 1997. Bove L., La stratégie du conatus. Affirmation et résistance chez Spinoza, Paris, Vrin, 1996. Bove L., Bras G., Méchoulan E. (dir.), Pascal et Spinoza. Pensées du contraste : de la géométrie du hasard à la nécessité de la liberté, Paris, éd. Amsterdam, 2007. Brunschvicg L., Spinoza et ses contemporains, Paris, Presses Universitaires de France, 1951 ; 5e éd., 1971. Brykman G., La judéité de Spinoza, Paris, Vrin, 1972. Cassuto Ph., Spinoza hébraïsant. L’hébreu dans le Tractatus theologico-politicus et le Compendium grammatices linguae hebraeae, Paris-Louvain, Peeters, 1999. Citton Y., Lordon F. (dir.), Spinoza et les sciences sociales. De la puissance de la multitude à l’économie des affects, Paris, éd. Amsterdam, 2008. Cristofolini P., Chemins dans l’ « Éthique », texte traduit par Lorand Gaspar, appendices traduits par Lorenzo Vinciguerra, Paris, Presses Universitaires de France, 1996. Curley E. M., Spinoza’s Metaphysics. An Essay in Interpretation, Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1969. ―, Behind the Geometrical Method. A Reading of Spinoza’s Ethics, Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1988. Curley E., Moreau P.-F. (eds), Spinoza: Issues and Directions, Leiden, New York, Brill, 1990. Delbos V., Le spinozisme, Paris, Vrin, 1993. Deleuze G., Spinoza et le problème de l’expression, Paris, Minuit, 1968 [ελληνική μετάφραση: Ο Σπινόζα και το πρόβλημα της έκφρασης, Αθήνα, Κριτική, 2002]. ―, Spinoza : philosophie pratique, Paris, Presses Universitaires de France, 1970 ; 2e éd. modifiée et augmentée, Paris, Minuit, 1981 [ελληνική μετάφραση: Σπινόζα: πρακτική φιλοσοφία, Αθήνα, Νήσος, 1993]. Della Rocca M., Spinoza, London, Routledge, 2008. Δόικος Π., Spinoza. Φαντασία, γνώση και προφητεία, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000. Förster E., Melamed Y. (eds), Spinoza and German Idealism, Cambridge, UK, Cambridge University Press, 2012. Giannini H., Moreau P.-F., Vermeren P. (dir.), Spinoza et la politique. Actes du Colloque de Santiago du Chili, mai 1995, Universidad de Chile / CERPHI, Paris, Montréal, L’Harmattan, 1997. Gueroult M., Spinoza I. Dieu (Éthique, I), Hildesheim, Olms / Paris, Aubier, 1968. ―, Spinoza II. L’âme (Éthique, II), Paris, Aubier, 1974. Hampe M., Renz U., Schnepf R. (eds), Spinoza’s Ethics. A Collective Commentary, Leiden, Brill, 2011. Huenemann Ch. (ed.), Interpreting Spinoza. Critical Essays, Cambridge, New York, Cambridge University Press, 2008. Jaquet Ch., Sub specie aeternitatis. Étude des concepts de temps, durée et éternité chez Spinoza, préface d’Alexandre Matheron, Paris, Kimé, 1997. ―, L’unité du corps et de l’esprit. Affects, actions et passions chez Spinoza, Paris, Presses Universitaires de France, 2004. ―, Les expressions de la puissance d’agir chez Spinoza, Paris, Publications de la Sorbonne, 2005. Jaquet Ch. (dir.), Les Pensées métaphysiques de Spinoza, Paris, Publications de la Sorbonne, 2004. ―, Les facultés de l’âme à l’âge classique: Imagination, entendement et jugement, Paris, Publications de la Sorbonne, 2006. Jaquet Ch., Pavlovits T. (dir.), Les significations du « corps » dans la philosophie classique, préface de Pierre-François Moreau, Paris, L’Harmattan, 2004. Jaquet Ch., Sévérac P., Suhamy A. (dir.), Fortitude et servitude. Lectures de l’Éthique IV de Spinoza, Paris, Kimé, 2003. ―, La multitude libre. Nouvelles lectures du Traité politique de Spinoza. Avec un texte inédit d’Alexandre Matheron, Paris, éd. Amsterdam, 2008. Klajnman A., Méthode et art de penser chez Spinoza, préface de Pierre-François Moreau, Paris, Kimé, 2006. Koistinen O. (ed.), The Cambridge Companion to Spinoza’s Ethics, Cambridge, New York, Cambridge University Press, 2009. Kolakowski L., Chrétiens sans Église. La conscience religieuse et le lien confessionnel au XVIIe siècle, traduit du polonais par A. Posner, Paris, Gallimard, 1969 ; 2e éd. avec une postface de l’auteur, 1987. Lærke M., Leibniz lecteur de Spinoza. La genèse d’une opposition complexe, Paris, Champion, 2008. Lagrée J., Spinoza et le débat religieux, Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2004. Laux H., Imagination et religion chez Spinoza. La potentia dans l’histoire, Paris, Vrin, 1993. Lazzeri Ch., Droit, pouvoir, liberté : Spinoza critique de Hobbes, Paris, Presses Universitaires de France, 1998. Lazzeri Ch. (dir.), Spinoza : puissance et impuissance de la raison, Paris, Presses Universitaires de France, 1999. Lécrivain A., Spinoza et la physique cartésienne, I et II, Cahiers Spinoza, Paris, 1 (1977), p. 235-265 et 2 (1978), p. 93-206. Lloyd G., Part of Nature. Self-Knowledge in Spinoza’s Ethics, Ithaca and London, Cornell University Press, 1994. ―, Spinoza and the Ethics, London, Routledge, 1996. Macherey P., Hegel ou Spinoza, Paris, Maspero, 1979 ; 2e éd., Paris, La Découverte, 1990. ―, Avec Spinoza. Études sur la doctrine et l’histoire du spinozisme, Paris, Presses Universitaires de France, 1992. ―, Introduction à l’Éthique de Spinoza, Paris, Presses Universitaires de France, 5 volumes. 1. La première partie : la nature des choses, 1998 [ελληνική μετάφραση: Εισαγωγή στην Ηθική του Σπινόζα. Το πρώτο μέρος: η φύση των πραγμάτων, Αθήνα, Gutenberg, υπό έκδοση]. 2. La seconde partie : la réalité mentale, 1997. 3. La troisième partie : la vie affective, 1995. 4. La quatrième partie : la condition humaine, 1997. 5. La cinquième partie : les voies de la libération, 1994. Manzini F., Spinoza : une lecture d’Aristote, Paris, Presses Universitaires de France, 2009. Manzini F. (dir.), Spinoza et ses scolastiques. Retour aux sources et nouveaux enjeux, Paris, Presses de l’Université Paris-Sorbonne, 2011. Matheron A., Individu et communauté chez Spinoza, Paris, Minuit, 1969 ; nouvelle éd., 1988. ―, Le Christ et le salut des ignorants chez Spinoza, Paris, Aubier, 1971. ―, Études sur Spinoza et les philosophies de l’âge classique, Lyon, ENS Éditions, 2011. Melamed Y., Spinoza’s Metaphysics. Substance and Thought, Oxford, New York, Oxford University Press, 2013. Montag W., Stolze T. (eds), The New Spinoza, Minneapolis, University of Minnesota Press, 1997. Moreau P.-F., Spinoza. L’expérience et l’éternité, Paris, Presses Universitaires de France, 1994. ―, Spinoza et le spinozisme, Paris, Presses Universitaires de France, 2003 ; 4e éd., 2014 [ελληνική μετάφραση: Ο Σπινόζα και ο σπινοζισμός, Αθήνα, Σιδέρης, 2016]. ―, Spinoza. État et religion, Lyon, ENS Éditions, 2005. ―, Problèmes du spinozisme, Paris, Vrin, 2006. Moreau P.-F., Cohen-Boulakia C., Delbraccio M. (dir.), Lectures contemporaines de Spinoza, Paris, Presses de l’Université Paris-Sorbonne, 2012. Moreau P.-F., Ramond Ch. (dir.), Lectures de Spinoza, Paris, Ellipses, 2006. Nadler S., Spinoza’s Ethics. An Introduction, Cambridge, New York, Cambridge University Press, 2006. Negri A., L’anomalie sauvage. Puissance et pouvoir chez Spinoza, traduit de l’italien par F. Matheron, préfaces de Gilles Deleuze, Pierre Macherey et Alexandre Matheron, Paris, Presses Universitaires de France, 1982. ―, Spinoza subversif. Variations (in)actuelles, traduction de M. Raiola et F. Matheron, Paris, Kimé, 1994. ―, Spinoza et nous, traduit de l’italien par J. Revel, Paris, Galilée, 2010. Prelorentzos Y., Temps, durée et éternité dans les Principes de la philosophie de Descartes de Spinoza, Paris, Presses de l’Université de Paris-Sorbonne, 1996 (Groupe de recherches spinozistes : « Travaux et documents », 6). Rabouin D., Vivre ici. Spinoza, éthique locale, Paris, Presses Universitaires de France, 2010. Ramond Ch., Quantité et qualité dans la philosophie de Spinoza, Paris, Presses Universitaires de France, 1995. ―, Spinoza et la pensée moderne. Constitutions de l’objectivité, Paris, L’Harmattan, 1998. Revault d’Allonnes M., Rizk H. (dir.), Spinoza : puissance et ontologie. Actes du Colloque organisé par le Collège International de Philosophie les 13, 14, 15 mai 1993 à la Sorbonne, Paris, Kimé, 1994. Rousset B., Spinoza lecteur des Objections faites aux Méditations de Descartes et de ses Réponses, Paris, Kimé, 1996. ―, L’immanence et le salut. Regards spinozistes, Paris, Kimé, 2000. Rovere M., Exister. Méthodes de Spinoza, Paris, CNRS Éditions, 2010. Sévérac P., Le devenir actif chez Spinoza, Paris, Champion, 2005. ―, Spinoza. Union et désunion, Paris, Vrin, 2011. Steenbakkers P., Spinoza’s Ethica from Manuscript to Print: Studies on Text, Form and Related Topics, Assen, Van Gorcum, 1994. Tosel A., Du matérialisme de Spinoza, Paris, Kimé, 1994. ―, Spinoza ou l’autre (in)finitude, Paris, L’Harmattan, 2008. Tosel A., Moreau P.-F., Salem J. (dir.), Spinoza au XIXe siècle, Paris, Publications de la Sorbonne, 2007. Vernière P., Spinoza et la pensée française avant la Révolution, Paris, Presses Universitaires de France, 1954 (Genève, Slatkine Reprints, 1979). Vinciguerra L., Spinoza et le signe. La genèse de l’imagination, Paris, Vrin, 2005. Walther M. (Hrsg.), Spinoza und der deutsche Idealismus, Würzburg, Königshausen & Neumann, 1992. Wolfson H. A., The Philosophy of Spinoza. Unfolding the latent processes of his reasoning, Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1934 [trad. franç., La philosophie de Spinoza. Pour démêler l’implicite d’une argumentation, Paris, Gallimard, 1999]. Yovel Y., Spinoza and Other Heretics. The Adventures of Immanence, Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1992. Yovel Y. (ed.), God and Nature: Spinoza’s Metaphysics, Leiden, Brill, 1991. Zourabichvili F., Spinoza. Une physique de la pensée, Paris, Presses Universitaires de France, 2002.
Τελευταία Επικαιροποίηση
13-04-2020