Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΟι έννοιες του σημείου, της γραφής και της γλώσσας στη γαλλική φιλοσοφία και θεωρία της λογοτεχνίιας του εικοστού αιώνα / The Concepts of Sign, Writting and Language in the Twentieth-Century French Philosophy and Theory of Literature
ΚωδικόςΦΣΜ 133
ΣχολήΦιλοσοφική
ΤμήμαΦιλοσοφίας και Παιδαγωγικής
Κύκλος / Επίπεδο2ος / Μεταπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΔημήτριος Αθανασάκης
ΚοινόΌχι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600018288

Πρόγραμμα Σπουδών: 2014 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Φιλοσοφίας

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 0
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
Ιστορία της ΦιλοσοφίαςΕπιλογήςΧειμερινό/Εαρινό-10
Συστηματική ΦιλοσοφίαΚατ' Επιλογήν ΥποχρεωτικάΧειμερινό/Εαρινό-10

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΟι έννοιες του σημείου, της γραφής και της γλώσσας στη γαλλική φιλοσοφία και θεωρία της λογοτεχνίιας του εικοστού αιώνα
Ακαδημαϊκό Έτος2019 – 2020
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600149607
Τύπος Μαθήματος
  • Επιστημονικής Περιοχής
Κατηγορία Μαθήματος
Εμβάθυνσης / Εμπέδωσης Γνώσεων
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Εξέταση)
  • Γαλλικά (Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές και οι φοιτήτριες θα είναι σε θέση να αναγνωρίζουν, να κατανοούν και να ερμηνεύουν τα στρουκτουραλιστικά στοιχεία, θέσεις και έννοιες ενός φιλοσοφικού κειμένου ή ενός κειμένου θεωρίας της λογοτεχνίας, και να τα αξιοποιούν στην κριτική ανάλυση φιλοσοφικών και λογοτεχνικών έργων.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεθνές περιβάλλον
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σχεδιασμός και διαχείριση έργων
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στο μάθημα επιχειρείται μία λεπτομερής εξέταση του τρόπου με τον οποίο, στη διάρκεια του 20ού αιώνα, συγκροτείται στη Γαλλία μία «στρουκτουραλιστική» φιλοσοφία και μία «στρουκτουραλιστική» θεωρία της λογοτεχνίας, με βάση τις έννοιες του σημείου, της γραφής και της γλώσσας. Πρόκειται για μία φιλοσοφία και μία λογοτεχνική θεωρία που, αξιοποιώντας με εντελώς πρωτότυπο τρόπο τις θέσεις της γλωσσολογίας του F. de Saussure, αρνείται να αναγνωρίσει οποιοδήποτε πρωτείο στο υποκείμενο και τη συνείδηση (είτε πρόκειται για το καρτεσιανό και το καντιανό υποκείμενο της γνώσης είτε για τον συγγραφέα ως «δημιουργό» του λογοτεχνικού έργου). Το υποκείμενο της γνώσης, της ομιλίας και της γραφής νοείται, αντίθετα, ως ένα «αποτέλεσμα της γλώσσας», δηλαδή ως παράγωγο ενός συστήματος σημείων πάνω στο οποίο δεν ασκεί στην πραγματικότητα κανέναν έλεγχο: «δεν μπορεί, από μόνο του, ούτε να δημιουργήσει [το σύστημα αυτό] ούτε να το τροποποιήσει». Έτσι, π.χ., είναι αδύνατο η ελευθερία του συγγραφέα να εισχωρήσει με οποιονδήποτε τρόπο «στην αδιαφάνεια της γλώσσας, διότι μέσα από τη γλώσσα είναι ολόκληρη η Ιστορία που συνέχεται, πλήρης και ενωμένη όπως μία Φύση» (R. Barthes). Υπό την έννοια αυτή, ο στρουκτουραλισμός διακρίνεται ριζικά τόσο από τη φαινομενολογία του Husserl και τον υπαρξισμό του Sartre, όσο και από τα ποικίλα εγχειρήματα μίας ερμηνευτικής αποκατάστασης του υποκειμένου (Gadamer, Ricœur, ύστερος Foucault). Το μάθημα επικεντρώνεται στη μελέτη και ερμηνεία των ακόλουθων κειμένων αναφοράς: 1/ F. de Saussure, Μαθήματα γενικής γλωσσολογίας (1916). 2/ R. Barthes, «Τι είναι η γραφή;», στο Ο βαθμός μηδέν της γραφής (1953) και Στοιχεία σημειολογίας (συλλογή κειμένων, κυρίως μεταπτυχιακών σεμιναρίων, της περιόδου 1963-1973). 3/ J. Derrida, «Η δομή, το σημείο και το παίγνιο στον λόγο των επιστημών του ανθρώπου», στο Η γραφή και η διαφορά (1967).
Λέξεις Κλειδιά
Στρουκτουραλισμός, σημείο, γραφή, γλώσσα, γαλλική φιλοσοφία 20ού αιώνα
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Πολυμεσικό υλικό
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Περιγραφή
Επικοινωνία μέσω διαδικτύου/Ανάρτηση ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού στο E-Learning του μαθήματος.
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις1757
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων401,6
Συγγραφή εργασίας / εργασιών351,4
Σύνολο25010
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Εκπόνηση γραπτής εργασίας-Προφορική παρουσίαση των αποτελεσμάτων της ερευνητικής εργασίας στο μάθημα-τελική γραπτή εξέταση.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Εκτεταμένης Απάντησης (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
  • Γραπτή Εργασία (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
  • Δημόσια Παρουσίαση (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Ι. ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Barthes R., L’empire des signes, Genève, Skira, 1970, 1993; Paris, Seuil, 2002, 2014. ― Le degré zéro de l’écriture, suivi de Nouveaux essais critiques, Paris, Seuil, 1953, 1972. ― L’aventure sémiologique, Paris, Seuil, 1985. Derrida J., L’écriture et la différence, Paris, Seuil, 1967. ― De la grammatologie, Paris, Minuit, 1967. Saussure F. de, Cours de linguistique générale, publié par Charles Bailly et Albert Séchehaye avec la collaboration de Albert Riedlinger, éd. critique préparée par Tullio de Mauro, postface de Louis-Jean Calvet, Paris, Payot & Rivages, 1995 (1ère éd., 1916). ― Écrits de linguistique générale, éd. par Simon Bouquet, Rudolf Engler et Antoinette Weil, Paris, Gallimard, 2002. ― Science du langage. De la double essence du langage et autres documents du ms. BGE Arch. de Saussure 372. Edition critique partielle mais raisonnée et augmentée des Écrits de linguistique générale, édité par R. Amacker, Genève, Droz, 2011 (coll. « Publications du Centre Ferdinand de Saussure », 7). ― Recueil des publications scientifiques, réimpression de l’édition de Genève, 1922, Genève, Slatkine Reprints, 2011. ΙI. ΔΙΑΘΕΣΙΜΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ Barthes R., Η επικράτεια των σημείων, μτφρ. Κ. Παπαϊακώβου, Αθήνα, Κέδρος - Ράππα, 1980, 4η έκδ., 2001. ― Ο βαθμός μηδέν της γραφής. Νέα κριτικά δοκίμια, μτφρ. Κ. Παπαϊακώβου, Αθήνα, Κέδρος - Ράππα, 1987. ― Στοιχεία σημειολογίας, μτφρ. Χ. Μαγουλάς, Αθήνα, Επέκεινα, 2013. Derrida J., Περί γραμματολογίας, μτφρ. Κ. Παπαγιώργης, Αθήνα, Γνώση, 1990. ― Η γραφή και η διαφορά, μτφρ. Κ. Παπαγιώργης, Αθήνα, Καστανιώτης, 2003. Saussure F. de, Μαθήματα γενικής γλωσσολογίας, μτφρ. Φ. Δ. Αποστολόπουλος, Αθήνα, Παπαζήσης, 1979. ΙΙΙ. ΜΕΛΕΤΕΣ Angermuller J., Le champ de la théorie. Essor et déclin du structuralisme en France, Paris, Hermann, 2013. Arrivé M., Saussure retrouvé, Paris, Garnier, 2016. Berman A., From the new criticism to deconstruction: the reception of structuralism and post-structuralism, Urbana, University or Illinois Press, 1988. Bouquet S., Introduction à la lecture de Saussure, Paris, Payot, 1997. Broekman J. M., Structuralism. Moscow – Prague – Paris, Dordrecht, Reidel, 1974. Bronckart J.-P., Bulea E., Bota C. (éd.), Le Projet de Ferdinand de Saussure, Genève-Paris, Droz, 2010. Dekens O., Le structuralisme, Paris, Armand Colin, 2015. Dosse F., Histoire du structuralisme, Paris, La Découverte, 2012, 2 vol. 1. Le champ du signe, 1945-1966. 2. Le chant du cygne, 1967 à nos jours. Ducrot O., Todorov T., Sperber D., Safouan M., Wahl F., Qu’est-ce que le structuralisme?, Paris, Seuil, 1973 (coll. «Points Essais»), 5 vol. 1. Le Structuralisme en linguistique. 2. Poétique. 3. Le Structuralisme en anthropologie. 4. Le Structuralisme en psychanalyse. 5. Philosophie. Gadet F., Saussure: une science de la langue, Paris, Presses Universitaires de France, 1987; 3e éd., 1996. Goldschmit M., Jacques Derrida, une introduction, Paris, Agora, 2014. Ingram D. (ed.), Critical Theory to Structuralism. Philosophy, Politics and the Human Sciences, Oxon, New York, Routledge, 2014. Kearney R., Modern movements in European philosophy: Phenomenology, Critical theory, Structuralism, Manchester, Manchester University Press, 1986, 2nd ed., 1994. Kurzweil E., The Age of Structuralism: Lévi-Strauss to Foucault, New York, Columbia University Press, 1980. Lavers A., Roland Barthes: Structuralism and After, Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1982. Macherey P., De Canguilhem à Foucault. La force des normes, Paris, La Fabrique, 2009. Maniglier P., La vie énigmatique des signes. Saussure et la naissance du structuralisme, Paris, Scheer, 2006. Milner J.-C., Le pas philosophique de Roland Barthes, Paris, Verdier, 2003. Pettit P., The concept of structuralism: a critical analysis, Dublin, Gill and Macmillan, 1975. Πρελορέντζος Γ., Φιλοσοφία και Λογοτεχνία στη Γαλλία. 1930-1960, Αθήνα, Παπαζήσης, 2016. Ramond C. (dir.), Derrida: la déconstruction, Paris, Presses Universitaires de France, 2008. Sabot P., Φιλοσοφία και λογοτεχνία. Προσεγγίσεις και διακυβεύματα ενός ζητήματος, μτφρ. Γ. Πρελορέντζος, Αθήνα, Gutenberg, 2017. Sturrock J. (ed.), Structuralism and Since. From Lévi-Strauss to Derrida, Oxford, UK, Oxford University Press, 1981. Zenkine S., Cinq lectures de Roland Barthes, Paris, Garnier, 2017.
Τελευταία Επικαιροποίηση
13-04-2020