Paleography of Byzantine music

Course Information
TitleΠαλαιογραφία βυζαντινής μουσικής / Paleography of Byzantine music
FacultyFine Arts
SchoolMusic Studies
Cycle / Level1st / Undergraduate
Teaching PeriodSpring
Course ID600013844

Programme of Study: PPS Tmīmatos Mousikṓn Spoudṓn (2017-sīmera)

Registered students: 6
OrientationAttendance TypeSemesterYearECTS
Musicology / Music EducationElective Courses845
Music CompositionElective Courses845

Class Information
Academic Year2018 – 2019
Class PeriodSpring
Faculty Instructors
Weekly Hours3
Class ID
Course Type 2016-2020
  • Scientific Area
  • Skills Development
Course Type 2011-2015
Knowledge Deepening / Consolidation
Mode of Delivery
  • Face to face
Digital Course Content
The course is also offered to exchange programme students.
Language of Instruction
  • Greek (Instruction, Examination)
  • English (Instruction, Examination)
  • German (Instruction, Examination)
Required Courses
  • ΕΒ1003 Theory and practice of the chanting art
General Prerequisites
Knowledge of the Newbyzantine notation
Learning Outcomes
Through the active participation in this course, the homeworks, the progress tests and the preparation of the final paper, the students 1. gain an overview on the main characteristics of the different types of Byzantine music notation (3rd cent. A.D. until today) and the respective methodology of their study, 2. come in contact with the most important bibliography of the course 3. deepen main issues of the Middlebyzantine notation and are able to make transnotations into staff notation 4. organize collations of sources in Middle- and Newbyzantine notation and are able to sing the respective music examples 5. decipher datings of old manuscripts.
General Competences
  • Apply knowledge in practice
  • Retrieve, analyse and synthesise data and information, with the use of necessary technologies
  • Adapt to new situations
  • Make decisions
  • Work autonomously
  • Work in teams
  • Work in an international context
  • Work in an interdisciplinary team
  • Generate new research ideas
  • Design and manage projects
  • Appreciate diversity and multiculturality
  • Respect natural environment
  • Demonstrate social, professional and ethical commitment and sensitivity to gender issues
  • Be critical and self-critical
  • Advance free, creative and causative thinking
Course Content (Syllabus)
In this course we are exploring the development of Byzantine musical notation from its appearance during the first millennium until the invention of the typography with new Byzantine neumes in 1820. Following thematic cycles are investigated: 1. Manuscripts of Byzantine music: typology, description 2. Instrumenta studiorum 3. Elements of Palaeography of Greek language - dating of manuscripts 4. The ekphonetic notation 5. Protobyzantine notations 6. Palaeobyzantine notations (Athonite/Chartres and Agiopolite/Coislin) 7. Emphasis is given on the chapter concerning the Middlebyzantine notation (early, developed, fully developed, late, exegetic) and the system of eight modes (οκταηχία) during the Byzantine and post-Byzantine periods. We are discussing hermeneutic models for the old notations by Greek and foreign palaeographers of the 20th and 21st centuries 8. Newbyzantine notation: The achievements of the Reform of 1814. Tendencies in the development of the notation during the 20th century. Each course contains exercersises of transcription/transnotation and chanting of representative examples. One course is to be held at the library and manuscript collection of the Patriarchal Institute for Patristic Studies, in Moni Vlatadon, Thessaloniki.
Βyzantine notation, metrophonia, solmization, cheironomy, exegesis
Educational Material Types
  • Notes
  • Slide presentations
  • Video lectures
  • Audio
  • Multimedia
  • Interactive excersises
  • Book
Use of Information and Communication Technologies
Use of ICT
  • Use of ICT in Course Teaching
  • Use of ICT in Communication with Students
Power-Point presentations, musical examples life (voice, kanonaki) and from CDplayer.
Course Organization
Laboratory Work70.2
Reading Assigment160.5
Artistic Workshop130.4
Field trips and participation in conferences / seminars / activities30.1
Written assigments351.2
Artistic creation170.6
Student Assessment
The student assessment is based on the following: a. small exercises given as homework at each course (1 point), b-c. two progress tests written during the term (2 points each), and d. a greater work with collation of sources, transnotations, transcriptions with recording, to be delivered at the end of the examination period (5 points).
Student Assessment methods
  • Written Exam with Short Answer Questions (Summative)
  • Written Exam with Extended Answer Questions (Summative)
  • Written Assignment (Summative)
  • Artistic Performance (Summative)
Course Bibliography (Eudoxus)
1. Μαρία Αλεξάνδρου, Εξηγήσεις και μεταγραφές της Βυζαντινής Μουσικής. Σύντομη εισαγωγή στον προβληματισμό τους, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Κωνσταντίνος Φλώρος, Η ελληνική παράδοση στις μουσικές γραφές του μεσαίωνα. Εισαγωγή στη Νευματική Επιστήμη, Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1998. Eπίσης το εγχειρίδιο ελεύθερης πρόσβασης (e-book): Μαρία Αλεξάνδρου, Παλαιογραφία Βυζαντινής Μουσικής, Μουσικολογικές & καλλιτεχνικές αναζητήσεις, Ελληνικά Ακαδημαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράμματα και Βοηθήματα, Αθήνα 2017,
Additional bibliography for study
Σημειώσεις της διδάσκουσας, και η εξής βιβλιογραφία για επιπλέον μελέτη: • Γρ. Στάθης, Τὰ χειρόγραφα βυζαντινῆς μουσικῆς, Ἅγιον Ὄρος, Κατάλογος περιγραφικός, Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, IBM, τ. Α΄, Αθήνα 1975, σ. κα΄-οη΄. • Μ. Χατζηγιακουμής, Χειρόγραφα ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς 1453-1820. Συμβολὴ στὴν ἔρευνα τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα 1980. • Ι. Παπαθανασίου/Ν. Μπούκας, «Η βυζαντινή μουσική σημειογραφία και η χρήση της έως το 10ο αιώνα. Προφορική και γραπτή παράδοση του πρώιμου βυζαντινού μέλους», στο Μουσικολογία, xvii, 2003, σ. 184-197. • Monumenta Musicae Byzantinae, Κοπεγχάγη, από 1935- • Κ. Ψάχος, Ἡ Παρασημαντικὴ τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς, Χατζηθεοδώρου, Γ. (επιμ.), β΄ έκδ., Διόνυσος, Αθήνα 1978. • Σ. Καράς, Ἡ ὀρθὴ ἑρμηνεία καὶ μεταγραφὴ τῶν βυζαντινῶν μουσικῶν χειρογράφων, Αθήνα 1990. • Γρ. Στάθης, “Ἡ παλαιὰ βυζαντινὴ σημειογραφία καὶ τὸ πρόβλημα μεταγραφῆς της εἰς τὸ πεντάγραμμον”, Βυζαντινά, vii, 1975, σ. 427-460. • Του ιδίου, Ἡ ἐξήγησις τῆς παλαιᾶς βυζαντινῆς σημειογραφίας, ΙΒΜ, Μελέται 2, ἐκδ. ὁ Μητροπολίτης Κοζάνης Διονύσιος καὶ ὁ Γρ. Στάθης, Αθήνα 1987. • S.G. Engberg, «Greek Ekphonetic Notation. The Classical and the Pre-Classical Systems», Palaeobyzantine Notations. Reconsideration of the Source Material, Raasted, J./Troelsgård, Chr. (επιμ.), Hernen 1995, σ. 33-55. • Sandra Martani, «Beobachtungen zum ekphonetischen Notationssystem eines Evangelien-Lektionars aus dem 12. Jahrhundert (Vind. Suppl. Gr. 128)», IMS, Study Group Cantus Planus, Papers Read at the 9th Meeting Esztergom &Visegrad 1998, Dobszay, L. (επιμ.), Budapest 2001, σ. 501-524. • Α. Αλυγιζάκης, «Ἡ ἐκφωνητικὴ ψαλτικὴ πράξη· τὰ χῡμα καὶ τὰ ἐκφώνως ἀναγνώσματα», Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ΙΒΜ, Θεωρία καὶ Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης. Πρακτικὰ α΄ Πανελλήνιου Συνεδρίου Ψαλτικῆς Τέχνης, Aθήνα 2001, σ. 91-140. • O. Strunk, Specimina notationum antiquiorum, MMB, Série principale VII, Pars Principalis & Paris Suppletoria, Κοπεγχάγη 1966. • C. Floros, Universale Neumenkunde, τ. I-III, Kassel 1970. • Chr. Troelsgård, A New Introduction to the Middle Byzantine Musical Notation, MMB Subsidia IX, Κοπεγχάγη 2011. • Γρ. Στάθης, «“Δειναὶ θέσεις” και “Ἐξήγησις”», στο Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik, 32/ ΙΙ,7, 1982, σ. 49-61. • J. Raasted, Intonation Formulas and Modal Signatures in Byzantine Musical Manuscripts, MMB, Subsidia VII, Kοπεγχάγη 1966. • Α. Αλυγιζάκης, Η οκταηχία στην ελληνική λειτουργική υμνογραφία, Εκδ. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 1985. • I. Aρβανίτης, Ο ρυθμός των εκκλησιαστικών μελών μέσα από τη παλαιογραφική έρευνα και την εξήγηση της παλαιάς σημειογραφίας, Διδακτορική διατριβή, 2 τ., Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Κέρκυρα 2010. • Χρύσανθος, Αρχιεπίσκοπος Διρραχίου, Θεωρητικὸν Μέγα τῆς Μουσικῆς, Πελοπίδης, Π. (επιμ.), Tεργέστη 1832, επαν. Kουλτούρα.
Last Update