Principles and Methods of Pastoral Work.

Course Information
TitleΑρχές και μέθοδοι του ποιμαντικού έργου. / Principles and Methods of Pastoral Work.
SchoolSocial Theology and Christian Culture
Cycle / Level2nd / Postgraduate
Teaching PeriodWinter
CoordinatorAthanasios Gkikas
Course ID600015750

Programme of Study: Orthodox Theology and Christian Culture

Registered students: 18
OrientationAttendance TypeSemesterYearECTS
Biblical, Patriarchal, Hagiological and Religious StudiesElective Courses belonging to the selected specialization1110
History, Doctrine, Philosophy and ArcheologyElective Courses belonging to the selected specialization1110
Applied TheologyCompulsory Course belonging to the selected specialization (Compulsory Specialization Course)1110

Class Information
Academic Year2020 – 2021
Class PeriodWinter
Faculty Instructors
Instructors from Other Categories
Weekly Hours3
Class ID
Course Type 2021
Specialization / Direction
Course Type 2016-2020
  • Scientific Area
Course Type 2011-2015
Specific Foundation / Core
Mode of Delivery
  • Face to face
  • Distance learning
Digital Course Content
Language of Instruction
  • Greek (Instruction, Examination)
General Prerequisites
Bachelor Degree of Christian Orthodox Theology or what the ΠΜΣ department requests.
Learning Outcomes
Students and priests will gain special knowledge through the research about the practice of pastoral's work in parishes, institutions and social communities. They will be informed through realistic and direct resources about issues that priests and social workers are facing during their work. Moreover, the co-operation between lay theologians and the parish life, as partners of a pastor, is reinforced.
General Competences
  • Apply knowledge in practice
  • Retrieve, analyse and synthesise data and information, with the use of necessary technologies
  • Adapt to new situations
  • Make decisions
  • Work autonomously
  • Work in teams
  • Work in an international context
  • Work in an interdisciplinary team
  • Generate new research ideas
  • Design and manage projects
  • Appreciate diversity and multiculturality
  • Respect natural environment
  • Demonstrate social, professional and ethical commitment and sensitivity to gender issues
  • Be critical and self-critical
  • Advance free, creative and causative thinking
Course Content (Syllabus)
1) Introduction of the subject and its purpose. Presentation of work shop’s assignments and guidelines for their completion. Information on bibliography. 2) Basic Principles of pastoral practice. Pastoral practice and methodology within church’s tradition. 3) Conditions of pastoral ministry and practice. 4) The structure of the Church’s body as the carrier of Pastoral work. Priesthood, Charisma and Institution. 5) The personality of a priest and his responsibility towards his people. The Pastoral version of Sacraments 6) The individual action and pastoral’s involvement into challenging social teams. 7) Pastoral and Canonical Tradition. Pastoral Practice and the current world. 8) Parish and Administration. Parish and social Institutions 9) Spiritual advising (Counselling) and Psychological counselling today. Coordination, opposition or isolation. 10) Teenage crisis and personal identity. 11) Personality. Factors which contributes to personality’s growth. Pathological personality. 12) Approved psychotherapy and its association with the patristic therapeutic practice. 13) The spiritual life and the mental health.
Pastoral care, priesthood, parish, mysteries
Educational Material Types
  • Multimedia
  • Book
Use of Information and Communication Technologies
Use of ICT
  • Use of ICT in Course Teaching
  • Use of ICT in Communication with Students
Teaching from distance with the use of modern technology as well as discussion on the presentations. The course also includes tutoring papers related to the selected subject.
Course Organization
Reading Assigment60
Field trips and participation in conferences / seminars / activities50
Written assigments60
Student Assessment
The assesment of the Paper and oral exams related to the paper's subject (bibliography, structure, concept of the paper). The class attendance counts positively.
Student Assessment methods
  • Written Assignment (Formative)
  • Oral Exams (Summative)
  • Performance / Staging (Formative)
Course Bibliography (Eudoxus)
Δεν διανέμονται συγκεκριμένα συγγράμματα αλλά δίνεται στους φοιτητές εκτενής κατάλογος σχετικής βιβλιογραφίας.
Additional bibliography for study
Μοναχού Αβραάμ Αγιορείτου, (2005). Περί Ισότητος των δύο φύλων. Η καταπίεση των γυναικών. Αθήνα: Ποιμενικός Αυλός. Αγουρίδη Σάββα, (1998). Ανοχή και Ανεξιθρησκεία στον δυτικό κόσμο. Πότε και πώς παρουσιάσθηκαν. Αθήνα: Άρτος Ζωής. Αγουρίδη Σάββα, (1978). Ψυχολογία και Θρησκευτική Ζωή. Θεσσαλονίκη: Πουρναρά. Αλεξίου Ιερομονάχου Καρακαλινού, (χ.χ.). Θεραπεία της Ψυχής. Πατέρες και ψυχολόγοι σε διάλογο. Αθήνα: Αρμός. Αλεξίου Λίνας, Ζουμπουλάκη Στ., Καραποστόλη Β., Λιόπιβατς Θ., (1994). Ρατσιστές δεν είναι μόνο οι άλλοι. Αθήνα: Εκπαιδευτήρια Κωστέα Γείτονα. Άνθρωπος και Περιβάλλον. Δοκίμια για τη σχέση του ανθρώπου με τον περιβάλλοντα κόσμο. (1994). Πάφος: Ιερά Βασιλική και Σταυροπηγι8ακή Μονή Αγίου Νεοφύτου. π. Αυγουστίδης Αδαμάντιος, (2008). Παραμυθητική Θεολογία. Αθήνα: Δομή. π. Αυγουστίδης Αδαμάντιος, (1998). Εν ασθενείας Καύχησις. Αθήνα: Αρμός. π. ΑυγουστίδηςΑδαμάντιος, (1999). Η ανθρώπινη Επιθετικότητα, Ποιμαντική και ψυχολογική προσέγγιση στην Κλίμακα του Αγίου Ιωάννου του Σιναΐτου. Αθήνα: Ακρίτας. π. Αυγουστίδης Αδαμάντιος, (2011). Ποιμένας Θεραπευτής. Ζητήματα ποιμαντικής ψυχολογίας και ποιμαντικής πρακτικής. Αθήνα: Ακρίτας. BalthazartJacques, (2016). Η Βιολογία της ομοφυλοφιλίας. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης. Βάντσος Χρήστος, (1990). Θέματα Ποιμαντικής Ψυχολογίας. Θεσσαλονίκη. Βαρβούνη Γ., Προσκυνηματικές εκδρομές και ιερές αποδημίες, περιοδ. Θεολογία, τ. 80, τεύχ. 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2009, σσ. 191-211. Βαρριάς Αριστείδης, (). Η Ποιμαντική του «Περιθωρίου. Περιθωριακότητα και Εκκλησία. Θεσσαλονίκη: Πουρναρά. BloomAnthony, (2008). Το μυστήριο της ίασης. Αθήνα: Εν πλω. BloomAnthony, (2012).Ο θάνατος ως κέρδος. Αθήνα: Εν πλω. Γιαννακοπούλου Βαρβάρα, (2010). Η Πνευματική καθοδήγηση στην συνοπτική φιλοκαλία του οσίου Πέτρου του Δαμασκηνού. Αθήνα. Γιαννακοπούλου Βαρβάρα, (2004). Ποιμαντική κατά την Θεολογία και Π΄ραξη των Αγίων Αθήνα: Γκέλμπεσης. Γιαννακοπούλου Βαρβάρα, (2005). Συμβουλευτική Ποιμαντική. Αθήνα. Γιαννής Ευστάθιος,(2002). Οικολογία και Πολιτισμός. Προλεγόμενα σε μια ελληνορθόδοξη πρόταση περιβαλλοντικής αγωγής. Αθήνα. π. Γκίκας Αθανάσιος, (2007). Χρύσανθου Ιεροσολύμων: Διδασκαλία ωφέλιμος περί μετανοίας και εξομολογήσεως, Θεσσαλονίκη. π. Γκίκας Αθανάσιος, (2016). Ομοφυλοφιλία, Μια σύγχρονη ποιμαντική πρόκληση. Θεσσαλονίκη: Μυγδονία. π. Γκίκας Αθανάσιος, (2005). Ο πνευματικός και το μυστήριο της μετανοίας. Θεσσαλονίκη: Μυγδονία. π. Γκίκας Αθανάσιος, (2005). Μαθήματα Ποιμαντικής. Θεσσαλονίκη: Μυγδονία. π. Γκίκας Αθανάσιος, (2002). Ο Πνευματικός και το Μυστήριον της Μετανοίας. Θεσσαλονίκη. Γκοτζαμάνης Βασίλειος, (1992).Η πολυεδρικότητα του Είναι. Θεσσαλονίκη: Πουρναράς. Γρηγορίου μοναχού Αγιορείτου, (2010). Πέρα από τα Σύννεφα (εγκεφαλικός θάνατος και «πτωματικές» μεταμοσχεύσεις). Άγιον Όρος. DworkinRonald (2013). Η επικράτεια της ζωής, Αμβλώσεις, ευθανασία και ατομική ελευθερία. Αθήνα: Αρσενίδη. EvdokimovP. (1967). Μυστήριον της Αγάπης. Το συζυγικό μυστήριο υπό το φως της ορθοδόξου παραδόσεως. Αθήνα. Εκκλησία και άτομα με ειδικές ανάγκες, (1999). Αθήνα: Αποστολική Διακονία. π. Ζήσης Θεόδωρος. (2001). Παρηγοριά πενθούντων. Οι παραμυθητικές επιστολές του Μ. Βασιλείου. Θεσσαλονίκη: Βρυένιος. Αρχιμ. Παπαδόπουλος Ιωάννης, (1958). Ποιμαντική. Αθήνα. Φιλιππίδης Τηλέμαχος, (1990). Ποιμαντική Κοινωνικών Προβλημάτων. Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη. Αρχιμ. Θεοδωρόπουλος Επιφάνιος, (). Προγαμιαίαι σχέσεις, Πολιτικός γάμος, Αμβλώσεις. Αθήνα: Ορθόδοξος τύπος. Θεοδώρου Ευαγγέλου, (1983). Εκκλησία και Φυσικό Περιβάλλον. Περιοδ. Εκκλησία, σσ. 321-324 και 353-355. π. Θερμός Βασίλειος, (1996). Ποιμαίνοντες μετ΄ επιστήμης. Αθήνα: Αρμός. π. Θερμός Βασίλειος, (2017). Σεξουαλικός Προσανατολισμός και ταυτότητα φύλου. Οι απαντήσεις… και οι άνθρωποι. Αθήνα: Εν πλω. Ίδρυμα Ποιμαντικής Επιμορφώσεως της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών. (2013). Εξομολογητική. Το μυστήριο της μετανοίας στην Ποιμαντική Θεολογία. Αθήνα. Ιερά Μητρόπολις Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς, (2016). Η Πνευματική Ζωή του Ιερέως. Καλαμαριά. Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, (2002). Ταφή και καύση των νεκρών. Αθήνα. Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, (2007). Το Ενοριακό Ποιμαντικό έργο στη σύγχρονη κοινωνία. Αθήνα. Π. Μάρκος Αντώνιος Κόστα ντε Μποργκάρ, Πειρασμός και τραύμα, μια χριστιανική ματιά στην ομοφυλοφιλία. Αθήνα: Εν πλω. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεου, (2014). Η ιατρική εν πνεύματι επιστήμη. Η πράξη της ορθόδοξης ψυχοθεραπείας. Ιερά Μονή Γενεθλίου της Θεοτόκου (Πελαγίας). Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεου, (2005). Βιοηθική και βιοθεολογία. Ιερά Μονή Γενεθλίου της Θεοτόκου (Πελαγίας). π. Καλλιακμάνης Βασίλειος, (2013). Ποιμαντική και Εκκλησιολογία. Θεσσαλονίκη: Μυγδονία. π. Καλλιακμάνης Βασίλειος, (2000). Μεθοδολογικά πρότερα της Ποιμαντικής. Θεσσαλονίκη: Μυγδονία. π. Καλλίνικος Κωνσταντίνος. (1958). Ο Χριστιανικός γάμος και η οικογένεια. Αθήνα. Αρχιμ. Κατερέλος Αρσένιος, (2013). Μεταμοσχεύσεις, Αμβλώσεις, Περί Ψυχής. Θεσσαλονίκη: Ορθόδοξος Κυψέλη. Καρακατσάνης, Κωνσταντίνος, (2008). «Εγκεφαλικός θάνατος» και Μεταμοσχεύσεις Οργάνων. Θεσσαλονίκη: Αγιοτόκος Καπαδοκία. Αρχιμ. Κατραμάδος Σπυρίδων, (2008). «Τουρισμός και χριστιανική μαρτυρία. περιοδ. Εκκλησία, σσ. 616-622. Καραλής Γεώργιος, ( 2003). Από τους πολλούς ανθρώπους στον έναν: Η θεραπεία της Εκκλησίας για την ανθρώπινη ασθένεια. Αθήνα: Ι. Ν. Αγίου ΠαντελεήμονοςΙλισσού. Κεσελόπουλος Ανέστης, (1992). Άνθρωπος και φυσικό περιβάλλον. Σπουδή στον Άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο. Αθήνα: Δόμος. Κεσελόπουλος Ανέστης, (2009). Προτάσεις Ποιμαντικής Θεολογίας. Θεσσαλονίκη: Πουρναρά. Κλάψης Εμμανουήλ (Επιμέλεια), (2006). Ορθόδοξες Εκκλησίες σε έναν πλουραλιστικό κόσμο. Αθήνα: Καστανιώτη. Κορναράκης Ιωάννης, (1986). Το πρόβλημα των σχέσεων ποιμαντικής φροντίδος και ψυχοθεραπείας εξ απόψεως ορθοδόξου. Κοσμόπουλος Αλέξανδρος, (1999). Η άσκηση του συμβουλευτικού – ποιμαντικού έργου στους κόλπους της Εκκλησίας, στο συλλογικό έργο Παιδαγωγία Ζωής, Αθήνα: Αρμός. Κουφογιάννη-ΚαρκανιάΠανωραίας. (2001). Η συμβουλευτική ψυχολογία στη Χριστιανική αγωγή. Αθήνα: Γρηγόρη. Κουφογιάννη-ΚαρκανιάΠανωραίας. (2005). Εκπαιδεύοντας θεολόγους στη Συμβουλευτική Ψυχολογία. Αθήνα. Κωνσταντέλος Δημήτριος, (2005). Γάμος, Σεξουαλικότητα και Αγαμία, Μια ελληνική ορθόδοξη θεώρηση. Θεσσαλονίκη. Κωνσταντίνου Ευθυμίου, (2001). Ο γάμος και η μετασκευή του «εξ αρρωστίας εις ρώσιν». Θεσσαλονίκη. LorenzKonrad, (1978). Τα οκτώ θανάσιμα αμαρτήματα του πολιτισμού μας. Αθήνα: Θυμάρι. Μαρκάς Ιωάννης, (2018). Η ομοφυλοφιλία ως άρνηση της ανθρώπινης φύσεως. Θεσσαλονίκη: Ορθόδοξος Κυψέλη. π. Μεταλληνός Γεώργιος, (2012). Ενορία: Ο Χριστός εν τω μέσω ημών. Αθήνα: Αποστολική διακονία. Μπαλογιάννης Σταύρος, Ψυχιατρική και Ποιμαντική Ψυχιατρική, (1986). Θεσσαλονίκη: Πουρναρά. Μπαλογιάννης Σταύρος, (1980). Ποιμαντική Ψυχολογία. Θεσσαλονίκη: Πουρναρά. Μητροπολίτου Φθιώτιδος Νικολάου, (2003). Ευθανασία. Έγκλημα ή Ευεργεσία; Λαμία: Ιερά Μητρόπολις Φθιώτιδος. Άγιος Νεκτάριος, (χ.χ.). Ποιμαντική. Αθήνα: Νεκτάριος Παναγόπουλος. Ξενογιάννης Κωνσταντίνος, (1968). Η Εκκλησία έναντι του κοινωνικού προβλήματος. Καλαμάτα. Παύλος Πατριάρχης Σερβίας, (2019). Έτσι να λάμψει το φως. Λόγοι ποιμαντικής Παρηγορίας. Αθήνα: Εν πλω. Παναγιωτόπουλος Νικόλαος, (2017). 20 χρόνια στην Εντατική. Θέματα Ορθοδόξου Βιοηθικού Προβληματισμού. Αθήνα. Ο πνευματικός και το έργον του. (1959). Αθήνα: Αποστολική Διακονία. Παπαθανασίου Θανάσης, (1995). Ο Θεός μου ο αλλοδαπός. Αθήνα: Παρουσία. Αγίου Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου, (2003). Περί ασθενείας, στο Βίος και Λόγοι. Χανιά: Ι. Μ. Χρυσοπηγής, σσ. 471-485. Το πρόβλημα της Ευθανασίας, (2002). Αθήνα: Αποστολική Διακονία. Αρχιμ. Ραμιώτης Κωνσταντίνος, (2002). Η μαγεία υπό το φως της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Αθήνα. Ρήγου Μυρτούς, (1995). Η ετερότητα του άλλου. Δοκίμιο για μια τρέχουσα μεταηθική. Αθήνα: Πλέθρον. Σιδηρόπουλος Δημήτριος, (2010). Η ποιμαντική της Εκκλησίας προς τους εφήβους μετανάστες. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη. Αρχιμ. Σκρέττας Νικόδημος, (1994). Οι ακολουθίες του νυχθημέρου και η ποιμαντική τους αξιοποίηση. Δράμα. Σταυρόπουλος Αλέξανδρος, (2004). Ποιμαντική Γάμου, Οικογένειας και Ισότητας των δύο φύλων. Αθήνα. Σμέμαν Αλέξανδρος, (1994). Πώς πρέπει να εξομολογούμε και πώς πρέπει να εξομολογούμεθα. Κατερίνη: Τέρτιος. Σταυρόπουλος Αλέξανδρος, (1992). Ποιμαντική της καθημερινής Ζωής. Αθήνα. Σταυρόπουλος Αλέξανδρος, (χ.χ.). Επιστήμη και Τέχνη της Ποιμαντικής. Αθήνα. Σταυρόπουλος Αλέξανδρος, (1989). Θεραπευτική Διακονία. Αθήνα. Σταυρόπουλος Αλέξανδρος, (2012). Ορθόδοξη Συμβουλευτική Ποιμαντική. Αθήνα: Αρμός Σταυρόπουλος Αλέξανδρος, (2006). Προσκυνηματικές περιηγήσεις. Θεολογική θεμελίωση. Περιοδ. Ο Εφημέριος. Οκτώβριος, σσ. 15-18. ΣταυρόπουλοΑλέξανδρος, (2012). Ορθόδοξη συμβουλευτική Ποιμαντική. Αθήνα: Αρμός. Σταυρόπουλος Αλέξανδρος, (2008). Ποιμαντική Γάμου και Οικογένειας. Αθήνα: Αρμός. Συνοδικής Επιτροπής Θείας Λατρείας και Ποιμαντικού Έργου, Τα σύγχρονα Ηλεκτρονικά Μέσα στην Υπηρεσία του Ποιμαντικού Έργου της Εκκλησίας, Διαπιστώσεις και Προοπτικές. Πρακτικά Ημερίδος (Πεντέλη 12 Ιουνίου 2008). Τεντολούρης Γεώργιος, (2018). Συναισθηματική Νοημοσύνη και το έργο του Ποιμένα. Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ. π. Τζέρπος Δημήτριος, (2001). Εφόδιον Ζωής. Η μετάδοση της Θ. Κοινωνίας στους ασθενείς που αντιμετωπίζουν κίνδυνο θανάτου. Αθήνα: Τήνος. Τιμιάδης Αιμιλιανού, (1965). Ποιμαντική του Μετανάστου. Αθήνα. Φίλιας Γεώργιος, (2004). Η θεολογία του πόνου», περιοδ. Σύναξη, τεύχ. 89, Ιανουαρίου-Μαρτίου, σς. 44-51. π. Φάρος Φιλόθεος, (2013). Το Πένθος. Ορθόδοξη, Λαογραφική και Ψυχολογική Θεώρηση. Αθήνα: Αρμός. Χριστιανική Ζωή και Σεξουαλικές Σχέσεις. (2015). Αθήνα: Εν πλω. Ψαριώτης Θεόδωρος, (2001). Το φυσικό περιβάλλον στην ορθόδοξη πίστη. Αθήνα: Γρηγόρη. Ψαριώτης Θεόδωρος, (1988). Θεολογική Οικολογία. Μνήμη π. Αμφιλοχίου Μακρή. Αθήνα: Αποστολική Διακονία. Ψαριώτης Θεόδωρος, (1996). Άγιος Νεκτάριος: και κηπουρός και φυσιοδίφης. Αθήνα Αποσοτλική Διακονία. Ψαριώτης Θεόδωρος, (1997). Γεροντάδες και πράσινο. Μνήμη ΓέροντοςΠροφυρίου. Αθήνα: Αποστολική Διακονία. Ware Κάλλιστος, (1994). « Η Ορθόδοξη εμπειρία της Μετανοίας» στου ιδίου: Η εντός ημών Βασιλεία. Αθήνα: Ακρίτας, σσ. 93-114.
Last Update