Course Information
SchoolSocial Theology and Christian Culture
Cycle / Level1st / Undergraduate, 2nd / Postgraduate
Teaching PeriodWinter
CoordinatorChrysostomos (ioannis) Nassis
Course ID60002511

Programme of Study: UPS of School of Pastoral and Social Theology (2013-today)

Registered students: 13
OrientationAttendance TypeSemesterYearECTS
CoreElective CoursesWinter-4

Class Information
Academic Year2019 – 2020
Class PeriodWinter
Faculty Instructors
Weekly Hours3
Class ID
Course Type 2016-2020
  • Scientific Area
Course Type 2011-2015
Knowledge Deepening / Consolidation
Mode of Delivery
  • Face to face
Language of Instruction
  • Greek (Instruction, Examination)
General Prerequisites
The lectures and the thematic presentation of the course generally presuppose the material covered in the classes offered in Liturgics I and II. Passing those courses successfully is considered an advantage
Learning Outcomes
By the end of the semester the successful students will be able to name the three byzantine liturgies and specifically indicate when each is celebrated throughout the liturgical year, according to the current rubrics of the Typicon. They will be in a position to analyze and compare the classical byzantine commentaries on the Divine Liturgy. They will also be able to express and develop theological arguments pertaining to the authenticity of the Divine Liturgy of John Chrysostom and other contemporary issues, such as the active participation of the faithful in the Divine Liturgy, the audible recitation of the Eucharistic prayers as well as the multiple celebration and translation of the Divine Liturgy.
General Competences
  • Apply knowledge in practice
  • Retrieve, analyse and synthesise data and information, with the use of necessary technologies
  • Advance free, creative and causative thinking
Course Content (Syllabus)
Survey of the origins, evolution, parallels, structure, theology, and ritual celebration of the three Byzantine Liturgies (Basil, Chrysostom, Presanctified). Protheis – Great Entrance – Anaphora – Communion. Examination of issues pertaining to the authorship, concelebration, the way the Anaphora is recited, etc. SYLLABUS 1. Introduction to the course. Origins of the Eucharistic practice of the Church. 2. Narratives on the Last Supper and the Eucharist in the New Testament 3. Ancient testimonies on the celebration of the Eucharist. The Byzantine Liturgical Commentaries. 4. The Liturgy(-ies) of Basil the Great. Authorship; the time and days it is celebrated. 5. The Liturgy of John Chrysostom. Authorship; Origins, Evolution, Structure, Manuscript Tradition. 6. The Prothesis Rite. 7. The “Pro-Anaphora” and the Great Entrance. 8. The Anaphora. The consecration of the precious Gifts. 9. Communion. 10. The Presanctified. Authorship; Origins, Character, Time and days it is celebrated. 11. Structure of the Presanctified; Overview of its ritual celebration. 12. Issues in Teleturgics. The time of the celebration of the Divine Liturgy, concelebrating, on the audible recitation of the Anaphora. 13. Eucharistic controversies over the centuries.
Byzantine Divine Liturgy, Prothesis, Anaphora, Liturgical Commentaries, Issues in Teleturgics, Eucharistic Controversies
Educational Material Types
  • Notes
  • Slide presentations
  • Multimedia
  • Book
Use of Information and Communication Technologies
Use of ICT
  • Use of ICT in Course Teaching
  • Use of ICT in Communication with Students
1. Instruction with Power Point 2. Sources on the Internet 3. Communication with Students
Course Organization
Reading Assigment592.4
Student Assessment
A two hour written examination given during the exam period with questions derived from the material covered throughout the semester. Consistent classroom attendance and active participation in discussions and in the weekly liturgical Liturgy-Homiletics practicum (Thursday, 8:00-11:00 at the School Chapel) will have a positive bearing on overall assessment. COURSE MATERIAL FOR EXAMS 1. Γεωργίου Φίλια, Λειτουργική Β΄. Η θεία ευχαριστία (μέχρι τον 15ο αιώνα), Αθήνα 2016, σσ. 56-108, 383-421. 2. Χρυσοστόμου Νάσση (διακόνου), Η τελεσιουργία του μυστηρίου της Ευχα¬ριστίας. Κανονική διδασκαλία και λειτουργική τάξη, Θεσσαλονίκη 2007, σσ. 202-224. 3. Ιωάννου Μ. Φουντούλη, Κείμενα λειτουργικής Γ΄, Θεσσαλονίκη 2005, σσ. 149-164 και 227-234. 4. Το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας. Πρακτικά Γ΄ Πανελληνίου Λειτουργικού Συμποσίου, Αθήνα 2004, σσ. 127-178. a. Δημητρίου Τζέρπου (πρωτοπρεσβυτέρου), «Η ακολουθία της προθέσεως (προσκομιδής). Ιστορικολειτουργική θεώρηση», αυτόθι, σσ. 127-149. b. Ιωάννου Φουντούλη, «Τελετουργική προσέγγιση της θείας Λειτουργίας», αυτόθι, σσ. 151-178. 5. Robert Taft, «Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και η Αναφορά που φέρει το όνομά του», Κληρονομία 21 (1989) 285-308.
Student Assessment methods
  • Written Exam with Multiple Choice Questions (Summative)
  • Written Exam with Short Answer Questions (Summative)
  • Written Exam with Extended Answer Questions (Summative)
Course Bibliography (Eudoxus)
Φίλιας, Γεώργιος, Λειτουργική Β΄. Η θεία ευχαριστία (μέχρι τον 15ο αιώνα), Αθήνα 2016.
Additional bibliography for study
1. Alexopoulos, Stephanos (πρωτοπρ.), The Presanctified Liturgy in the Byzantine Rite: A Comparative Analysis of its Origins, Evolution, and Structural Components [Liturgia Congenda 21], Peeters: Leuven, 2009. 2. Arranz, Μ., «La Liturgie Présanctifiés de l’ancien Euchologe byzantin», Orientalia Christiana Periodica 47 (1981) 332-388. 3. Bradshaw, P. F., Eucharistic Origins, Oxford University Press: Oxford/New York, 2004. 4. Dix, G., The Shape of the Liturgy, νέα έκδ., Continuum: London/New York, 2005 (ανατύπωση: 2007). 5. Hänggi, A. και I. Pahl, Prex eucharistica: Textus e variis Liturgiis antiquioribus selecti, β΄ έκδ. [Spicilegium Friburgense 12], Éditions Universitaires Fribourg Suisse: Fribourg, 1978. 6. Καλυβοπούλου, Αλκιβιάδου Κ. (πρωτοπρ.), Χρόνος τελέσεως της θείας Λειτουργίας [Ανάλεκτα Βλατάδων 37], Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών: Θεσσαλονίκη, 1982. 7. Laurent, V., «Le rituel de la proscomidie et le métropolite de Crète Élie», Revue des études byzantines 16 (1958) 116-142. 8. Μιλόσεβιτς, Ν. Σ., Η θεία Ευχαριστία ως κέντρον της θείας λατρείας, Εκδόσεις Πουρναρά: Θεσσαλονίκη, 2001. 9. Νάσση, Χρυσοστόμου (διακ.), Η τελεσιουργία του μυστηρίου της Ευχαριστίας. Κανονική διδασκαλία και λειτουργική τάξη [Κανονικά και Λειτουργικά 5], Μυγδονία: Θεσσαλονίκη, 2007. 10. Φίλια, Γ. Ν., Ο τρόπος αναγνώσεως των ευχών στη λατρεία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Γρηγόρη: Αθήνα, 1997. 11. Φουντούλη, Ι. Μ., Κείμενα Λειτουργικής (τεύχος γ΄). Θείαι Λειτουργίαι, εκδ. Μ. Φουντούλης: Θεσσαλονίκη, 1998. 12. Σκαλτσή, Π. Ι., Λειτουργικές Μελέτες ΙΙ, Εκδόσεις Πουρναρά: Θεσσαλονίκη, 2006 («Ο καιρός της θείας Λειτουργίας και η δυνατότητα τέλεσής της το εσπέρας», σ. 59-74, «Ημέρες και χρόνος τελέσεως της θείας Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου», σ. 215-225, «Η είσοδος των τιμίων δώρων στην Προηγιασμένη θεία λειτουργία», σ. 237-248 και «“Φως Χριστού φαίνει πάσι” και “Κατευθυνήτω” στη Λειτουργία των Προηγιασμέων Δώρων», σ. 249-257.) 13. Σκρέττα, Νικοδήμου (αρχιμ.), Λόγος και μέλος στη θεία Λειτουργία του ιερού Χρυσοστόμου. Υπομνήσεις λειτουργικής θεολογίας και τάξεως [Κανονικά και Λειτουργικά 9], Μυγδονία: Θεσσαλονίκη, 2016. 14. Σούλτς, Χανζ-Γιοακίμ, Η βυζαντινή λειτουργία. Μαρτυρία πίστεως και συμβολική έκφραση, μτφρ. π. Δημητρίου Τζέρπου [Εκκλησία Προσευχομένη 2] Ακρίτας: Αθήνα, 1998. 15. Taft, Robert F., A History of the Liturgy of St John Chrysostom, 4 τόμοι (= Volume II: The Great Entrance, δ΄ έκδ., Roma, 2000. Volume IV: The Diptychs, Roma, 1991. Volume V: The Precommunion Rites, Roma, 2000. Volume VI: The Communion, Thanksgiving, and Concluding Rites, Roma, 2008.), [Orientalia Christiana Analecta 200, 238, 261, 281] Pontificio Istituto Orientale: Roma. 16. Τρεμπέλα, Π. Ν., Αι τρείς Λειτουργίαι κατά τους εν Αθήναις κώδικας, β΄ έκδ [Text und Untersuchungen zur Byzantinisch-neugriechische Philologie 15], Σωτήρ: Αθήνα, 1982. 17. H. Wybrew, The Orthodox Liturgy. The Development of the Eucharistic Liturgy in the Byzantine Rite, St Vladimir’s Seminary Press: Crestwood, NY, 1996.
Last Update