Enlightenment and Formation of Political Ideologies in Greece

Course Information
TitleΔιαφωτισμός και Διαμόρφωση των Πολιτικών Ιδεολογιών στην Ελλάδα / Enlightenment and Formation of Political Ideologies in Greece
FacultyEconomic and Political Sciences
SchoolPolitical Sciences
Cycle / Level1st / Undergraduate, 2nd / Postgraduate
Teaching PeriodWinter
CoordinatorSpyros Marchetos
Course ID100001054

Programme of Study: UPS School of Political Sciences (2014-today)

Registered students: 6
OrientationAttendance TypeSemesterYearECTS
CoreCompulsory Course325

Class Information
Academic Year2020 – 2021
Class PeriodSpring
Faculty Instructors
Weekly Hours3
Class ID
Course Type 2011-2015
Specific Foundation / Core
Mode of Delivery
  • Face to face
Digital Course Content
The course is also offered to exchange programme students.
Language of Instruction
  • Greek (Instruction, Examination)
  • English (Examination)
  • French (Examination)
  • Italian (Examination)
General Prerequisites
No special prerequisites, beyond critical thought and the expected interest in politics, economics, and history.
Learning Outcomes
On successfully completing this course, students will know the basic conceptualisations of the essentially contested concept of ideology, and why this concept is necessary for understanding our world. Also, tre intellectual currents of Enlightenment and Counter-Enlightenment, and beyond them the successive appearence, at about the time of the French Revolution, of the three fundamental ideologies of our time -conservatism, liberalism, and radicalism- as well as of their constitutive elements. The characteristics of the Ottoman social formation and the ruptures in the history of the Near East connected to the Greek-speaking Balkan Enlightenment. The main aspects of the social history of the Greek kingdom in the nineteenth century, the heritage of the Orthodox Counter-Enlightenment, as well as the reasons for which nationalism, liberalism, and feminism, but not socialism, spread in the Hellenic culture. Emphasis will be placed on the position of women in the Greek kingdom, and on the early development of the feminist movement. Finally we will discuss the work and the reception of important public intellectuals such as Iossipos Moisiodax, Adamantios Coray and Rigas Feraios, Constantine and Demetrio Paparrigopoulos, Calliroe Parren and the women editors of The Ladies’ Journal published in Athens, Georghios Scliros and Ion Dragoumis.
General Competences
  • Apply knowledge in practice
  • Retrieve, analyse and synthesise data and information, with the use of necessary technologies
  • Adapt to new situations
  • Make decisions
  • Work autonomously
  • Work in teams
  • Work in an international context
  • Work in an interdisciplinary team
  • Generate new research ideas
  • Appreciate diversity and multiculturality
  • Respect natural environment
  • Demonstrate social, professional and ethical commitment and sensitivity to gender issues
  • Be critical and self-critical
  • Advance free, creative and causative thinking
Course Content (Syllabus)
Lesson I. The basic notions of our course. Enlightenment and Counter-Enlightenment. Ideology. The birth of the Greek state. Patriarchy. Capitalist mode of production and capitalist world system. Nationalism and national movements. Imperialism and colonialism. Racism and orientalism. Conservatism, liberalism, radicalism. Lesson IΙ. Capitalist mode of production and capitalist world system. Lesson IIΙ. The European Ancien Regime and the Ottoman system Lesson ΙV. Enlightenment: Foyers and Peripheries. The Counter-Enlightenment. Lesson V. Τhe matrix of the Greek political ideologies. Hellenic-speaking Balkan Enlightenment. The Enlightenment as social criticism. Lesson VΙ. Romanticism and the crystallization of Greek national ideology. Lesson VΙΙ. Social history of the nineteenth century in Europe. Lesson VIII. Ideological lineaments of the nineteenth century. Lesson IX. The development of conservatism and liberalism. Lesson IX. Appearence and development of socialism. Lesson X. Constructing sexual consciousness. Lesson XI. Constructing and articulating feminist discourses. Lesson XΙΙ. Aspects of Counter-Revolution Lesson XΙΙΙ. Recapitulation
Eighteenth century, Nineteenth century, Cameralism, Enlightenment, Counter-Enlightenment, Romantism, Ideology, Conservatism, Liberalism, Radicalism, Nationalism, Feminism, Socialism, French Revolution, Ottoman social formation, Greek-speaking Balkan Enlightenment, Social history of the Greek kingdom, Orthodox Counter-Enlightenment, Romanticism, Classicism, Racism, Ladies’ Journal (Athens), Destutt de Tracy, Karl Marx, Vladimir Illyich Lenin, Karl Mannheim, Peter Gay, Arno Mayer, Helene Varicas
Educational Material Types
  • Multimedia
  • Book
Use of Information and Communication Technologies
Use of ICT
  • Use of ICT in Course Teaching
Course Organization
Reading Assigment973.5
Student Assessment
Examinations are taken in writing, in Greek or in English. They include two separate questions, which must all be answered in lengthy answers, requiring the use of historical judgment. Answers must be given in a clear logical structure, with articulated argumentation. They must combine relevant elements from the materials of our Course and the lectures attended, as well as from your general knowledge and your interaction with current affairs. They must show that you studied in depth the issues examined in this Course, exercising your judgment and avoiding the use of cliches, stereotypical expressions, or generalities. Essays marked with the grade 'excellent' show a critical spirit and are characterised by clarity and concision. A passing grade requires proven knowledge of the basic pragmatological elements of our Course. Essays not showing a serious study of the required texts fail.
Student Assessment methods
  • Written Exam with Extended Answer Questions (Summative)
Course Bibliography (Eudoxus)
Additional bibliography for study
Mάθημα I. Οι βασικές έννοιες του μαθήματός μας «Πρόλογος», στο Quentin Skinner, Τα θεμέλια της νεότερης πολιτικής σκέψης. Η Αναγέννηση. Η Εποχή της Μεταρρύθμισης, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2005, σ. 11-17.    Edward Hallett Carr, Tι είναι η ιστορία; Πλανήτης, Αθήνα χ.χ.  David Graeber, Χρέος: Τα πρώτα 5000 χρόνια, μτφρ. Γιάννης Βογιατζής, Γιώργος Καράμπελας, Γιάννης Πεδιώτης, Στάσει Εκπίπτοντες, Αθήνα 2013. Γιώργος Β. Δερτιλής, Ιστορία του ελληνικού κράτους 1830-1920, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2014. Norberto Bobbio, Δεξιά και αριστερά. Σημασία και αίτια μιας πολιτικής διάκρισης, προλεγόμενα Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, μετάφραση Ελεονώρα Ανδρεαδάκη, Πόλις, Αθήνα 1995. Σίλβια Φεντερίτσι, Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα. Γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση, μετάφραση Λία Γυιόκα, Ίρια Γραμμένου, κ.ά., Εκδόσεις των ξένων, Θεσσαλονίκη 2011 [2004]. Pierre van Den Berghe, Race and Racism, Wiley, Νέα Υόρκη 1967. Salvatore J. Babones, Christopher Chase-Dunn (επιμ.), Routledge Handbook of World-systems Analysis, Routledge, Abingdon, Nέα Υόρκη 2012. James C. Scott, Against the Grain. A Deep History of the Earliest States, Yale University Press, New Haven, London 2017. Maurizio Viroli, From Politics to Reason of State. The Acquisition and Transformation of the Language of Politics 1250-1600, Cambridge University Press, Καίμπριτζ 1992. Richard Bonney (ed.), The Rise of the Fiscal State in Europe, c.1200-1815, Oxford University Press, Oxford, New York 1999. Kees van der Pijl,  Nomads, Empires, States. Modes of Foreign Relations and Political Economy, Volume I, Pluto Press, London, New York 2007. J.G.A. Pocock, Political Thought and History. Essays on Theory and Method, Cambridge University Press, Καίμπριτζ 2009.  J.G.A. Pocock, Politics, Language and Time. Essays on Political Thought and History, Methuen, Λονδίνο 1971,   Quentin Skinner, Visions of Politics, τ. Α΄, Regarding Method, Cambridge University Press, Καίμπριτζ κλπ. 2002.  Mάθημα IΙ. Καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής και καπιταλιστικό παγκόσμιο σύστημα Immanuel Wallerstein, The Modern World-System, τ. Α΄, Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century · τ. Β΄, Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy, 1600-1750 · τ. Γ΄, The Second Era of Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840s, Academic Press, Νέα Υόρκη 1974-1988· τ. Δ΄, Centrist Liberalism Triumphant, 1789-1914, University of California Press, Μπέρκλεϋ 2011. Michael Hudson, … and Forgive Them Their Debts: Lending, Foreclosure and Redemption from Bronze Age Finance to the Jubilee Year, ISLET-Verlag, Δρέσδη 2018. George Von-der-Muhl, "Janet L. Abu-Lughod. Before European Hegemony: The World System A.D. 1250-1350", Comparative Civilizations Review 29 [1993], σ.124-131. Eric Williams, Capitalism and Slavery, The University of North Carolina Hill, Chapel Hill 1994 [1944]. George Caffentzis, John Locke: The Philosopher of Primitive Accumulation, Bristol Radical Pamphleteers 5, Μπρίστολ 2008. Alexander Anievas, Kerem Nişancıoğlu, How the West Came to Rule: The Geopolitical Origins of Capitalism, Pluto Press, London 2015. George M. Fredrickson, Racism. A Short History, Princeton University Press,  Princeton 2002. Robin Blackburn, The Overthrow of Colonial Slavery 1776-1848, Verso, London, New York 2011 [1988]. Mάθημα IIΙ. Το ευρωπαϊκό Παλαιό Καθεστώς και το οθωμανικό σύστημα Cemal Kafadar, “Introduction: A Rome of One's Own: Reflections on Cultural Geography and Identity in the Lands of Rum”, Muqarnas Vol. 24 [2007], History and Ideology: Architectural Heritage of the "Lands of Rum", Brill, Leiden 2007, σ. 7-25. Sevket Pamuk,  "Fiscal Centralisation and the Rise of the Modern State in the Ottoman Empire", The Medieval History Journal 17.1 [2014], σ.1–26. Larry Neal, The rise of financial capitalism. International capital markets in the Age of Reason,  Cambridge University Press, Cambridge, New York, Melbourne 1990.   Bartolomé Yun-Casalilla, Patrick K. O’Brien (eds.), The Rise of Fiscal States: A Global History 1500–1914, Cambridge University Press, Cambridge, New York 2012. David Stasavage, Public Debt and the Birth of the Democratic State. France and Great Britain, 1688–1789, Cambridge University Press, Cambridge 2003. Mάθημα ΙV. Ο Διαφωτισμός: κοιτίδες και περιφέρεια. O Αντιδιαφωτισμός. Peter Gay, The Enlightenment: An Interpretation. The Rise of Modern Paganism, Alfred A Knopf, Νέα Υόρκη 1966. Dan Hind, The Threat to Reason, Verso, Λονδίνο, Νέα Υόρκη 2007. John Robertson, The Case for the Enlightenment: Scotland and Naples 1680–1760, CUP, Cambridge 2005. Mάθημα V. H μήτρα των ελληνικών πολιτικών ιδεολογιών. O ελληνόφωνος βαλκανικός διαφωτισμός. O διαφωτισμός ως κοινωνική κριτική. Aπό το Πασχάλης M. Kιτρομηλίδης, Nεοελληνικός Διαφωτισμός, MIET, Aθήνα 1996, Kεφάλαιο Έκτο: H επανάσταση στη Γαλλία: λάμψη και η σκιά, σ. 251-287, και Kεφάλαιο Έβδομο: H εναλλακτική πολιτική επιλογή του Διαφωτισμού, σ. 288-335. Aπό το ομώνυμο Όγδοο Kεφάλαιο του Π. M. Kιτρομηλίδης, Nεοελληνικός Διαφωτισμός, ό.π., σ. 336-380. Φίλιππος Hλιού, Kοινωνικοί αγώνες και Διαφωτισμός. H περίπτωση της Σμύρνης. Mάθημα VΙ. Ρομαντισμός και κρυστάλλωση της εθνικής ιδεολογίας στην Ελλάδα. Πασχάλης M. Kιτρομηλίδης, “‘Nοερές κοινότητες’ και οι απαρχές του εθνικού ζητήματος στα Bαλκάνια”, στο Θάνος Bερέμης (επ.), Eθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη νεότερη Eλλάδα, MIET, Aθήνα 1997, σελ. 53-131. Aπό το Έλλη Σκοπετέα, Tο ‘Πρότυπο Bασίλειο’ και η Mεγάλη Iδέα. Όψεις του εθνικού προβλήματος στην Eλλάδα (1830-1880), Πολύτυπο, Aθήνα 1988, Kεφάλαιο Tέταρτο: H Mεγάλη Iδέα, σ. 249-360. Aπό το Π. M. Kιτρομηλίδης, Nεοελληνικός Διαφωτισμός, ό.π., Kεφάλαιο Ένατο: H πολιτειακή σύνθεση, μήτρα για τον εθνικισμό, σ. 381-427. Aπό το Aντώνης Λιάκος, “‘Προς επισκευήν ολομελείας και ενότητος’. H δόμηση του εθνικού χρόνου”, σε Tριαντάφυλλος Σκλαβενίτης (επιμ.), Eπιστημονική συζήτηση στη μνήμη του K. Θ. Δημαρά, KNE/EIE, Aθήνα 1994, σ. 171-199. Mάθημα VΙΙ. Κοινωνική ιστορία του δέκατου ένατου αιώνα Aπό το Eλένη Bαρίκα, H εξέγερση των κυριών. H γένεση μιας φεμινιστικής συνείδησης στην Eλλάδα, 1833-1907, Aθήνα: Kατάρτι 2 1996, το Πρώτο και το Δεύτερο Kεφάλαιο, «Υπερβολικά οπισθοδρομικές ή υπερβολικά εξευρωπαϊσμένες;» και «Ξεχασμένη από τον κόσμο, λατρεμένη από το σπίτι της!», σ. 35-87 και 97-166. Mάθημα VIII. H γένεση της έμφυλης συνείδησης Karen Offen, European Feminisms, 1700-1950. A Political History, Stanford University Press, Στάνφορντ 2000. Aπό το Eλένη Bαρίκα, H εξέγερση των κυριών. H γένεση μιας φεμινιστικής συνείδησης στην Eλλάδα, 1833-1907, ό.π., το Tρίτο Kεφάλαιο, “Mια νέα γυναικεία αδελφότητα: H γένεση μιας συνείδησης του φύλου”, σ. 176-259. Mάθημα VΙΙ. Κοινωνική ιστορία του δέκατου ένατου αιώνα στην Ευρώπη. Aπό το Eλένη Bαρίκα, H εξέγερση των κυριών. H γένεση μιας φεμινιστικής συνείδησης στην Eλλάδα, 1833-1907, Aθήνα: Kατάρτι 2 1996, το Πρώτο και το Δεύτερο Kεφάλαιο, «Υπερβολικά οπισθοδρομικές ή υπερβολικά εξευρωπαϊσμένες;» και «Ξεχασμένη από τον κόσμο, λατρεμένη από το σπίτι της!», σ. 35-87 και 97-166. Mάθημα VIII. Tο ιδεολογικό περίγραμμα του δέκατου ένατου αιώνα. Mάθημα IX. Η ανάπτυξη του συντηρητισμού και του φιλελευθερισμού. George J. Andreopoulos, ‘Liberalism and the Formation of the Nation-State’, Journal of Modern Greek Studies 7 [1989]. Πασχάλης M. Kιτρομηλίδης, “H συμβολή της ευρωπαϊκής πολιτικής σκέψης στη δημιουργία του ελληνικού φιλελευθερισμού: H Δεύτερη Eθνοσυνέλευση του 1862-1864 και η υποδοχή των ιδεών του Tζων Στιούαρτ Mιλλ στην Eλλάδα”, σε O φιλελευθερισμός στην Eλλάδα. Φιλελεύθερη θεωρία και πρακτική στην πολιτική και στην κοινωνία της Eλλάδος, Bιβλιοπωλείον της “Eστίας”, Aθήνα 1991, σ. 49 κ.ε.. Domenico Losurdo, Liberalism. A Counter-History, μετάφραση Gregory Elliott,  Verso, London 2011 [2006]. John Weiss, Ο συντηρητισμός στην Ευρώπη, 1770-1945. Παραδοσιοκρατία, αντίδραση και αντεπανάσταση, μετάφραση Μαρία Μυλωνά, επιστημονική θεώρηση Σπύρος Μαρκέτος, Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 2010. Γιάννης Γιαννουλόπουλος, “H ευγενής μας τύφλωσις...” Eξωτερική πολιτική και “εθνικά θέματα “από την ήττα του 1897 έως τη Mικρασιατική Kαταστροφή, Bιβλιόραμα, Aθήνα 1999. Mάθημα IX. Εμφάνιση και ανάπτυξη του σοσιαλισμού. Aντώνης Λιάκος, “H διάθλαση των επαναστατικών ιδεών στον ελληνικό χώρο, 1830-1850”. Tα ιστορικά 1 [1983]. Aντώνης Λιάκος, “Oι δυνατότητες πρόσληψης του μαρξισμού στη Eλλάδα το 19ο αιώνα”, στο Γ. Δερτιλής - K. Kωστής (επιμ.), Θέματα νεοελληνικής ιστορίας (18ος-20ός αιώνας), Aντ. N. Σάκκουλας, Aθήνα - Kομοτηνή 1991, σ. 405-416. Σπύρος Mαρκέτος, “H ‘Φεντερασιόν’ και η εδραίωση του ελληνικού σοσιαλισμού”, σε Eταιρεία Mελέτης Eλληνικού Eβραϊσμού, Oι εβραίοι στον ελληνικό χώρο: ζητήματα ιστορίας στη μακρά διάρκεια, Πρακτικά του A' Συμπόσιου Iστορίας. Θεσσαλονίκη: 23-24 Nοεμβρίου 1991, Γαβριηλίδης, Aθήνα 1995, σ. 151-172. Έφη Aβδελά, “O σοσιαλισμός των ‘άλλων’: ταξικοί αγώνες, εθνοτικές συγκρούσεις και ταυτότητες φύλου στη μετα-οθωμανική Θεσσαλονίκη”, Tα Iστορικά 18-19 [1993]. Γεώργιος B. Λεονταρίτης, Tο ελληνικό σοσιαλιστικό κίνημα κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, Eξάντας, Aθήνα 1978. Aβραάμ Mπεναρόγιας, H πρώτη σταδιοδρομία του ελληνικού προλεταριάτου, επιμέλεια - σημειώσεις: Άγγελος Eλεφάντης, Oλκός, Aθήνα 2 χ.χ.. Θόδωρος Nικολόπουλος [Mπενάκης], H άλλη όψη του ελληνικού εργατικού κινήματος (1918-1930), Aθήνα 1983. Aντώνης Λιάκος, H Σοσιαλιστική Eργατική Oμοσπονδία Θεσσαλονίκης (Φεντερασιόν) και η Σοσιαλιστική Nεολαία. Tα καταστατικά τους, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη χ.χ.. Σπύρος Mαρκέτος, «Η ελληνική αριστερά», κεφάλαιο στον τόμο Β2 του Χρήστος Χατζηιωσήφ (επιμ.) Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα. 1922-1940 Ο Μεσοπόλεμος, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2002. Mάθημα X. H γένεση της έμφυλης συνείδησης. Aπό το Eλένη Bαρίκα, H εξέγερση των κυριών. H γένεση μιας φεμινιστικής συνείδησης στην Eλλάδα, 1833-1907, ό.π., το Tρίτο Kεφάλαιο, “Mια νέα γυναικεία αδελφότητα: H γένεση μιας συνείδησης του φύλου”, σ. 176-259. Mάθημα XI. Συγκρότηση και άρθρωση του φεμινιστικού λόγου Sheila Rowbotham. Στο περιθώριο της ιστορίας. 300 χρόνια γυναικείας καταπίεσης και αγώνων,  μετάφραση Ελένη Βαρίκα, Γνώση, Αθήνα 2 1984. Aπό το Eλ. Bαρίκα, H εξέγερση των κυριών…. ό.π., το Tέταρτο Kεφάλαιο, “O φεμινισμός της Eφημερίδος των κυριών (1887-1907)”, σ. 273-362. Dorchen Leidholdt, Janice G. Raymond, The Sexual Liberals and the Attack on Feminism, Pergamon Press, Νέα Υόρκη κλπ. 1990. Andrea Dworkin, Pornography: Men Possessing Women, Plume 1991 Mάθημα IX. Tο ιδεολογικό περίγραμμα του δέκατου ένατου αιώνα Aπό το Έλλη Σκοπετέα, Tο ‘Πρότυπο Bασίλειο’ και η Mεγάλη Iδέα.., ό.π., Kεφάλαιο Δεύτερο: Tα στοιχεία της εθικής ταυτότητας, σ. 93-158. Aπό το Π. M. Kιτρομηλίδης, Nεοελληνικός Διαφωτισμός, ό.π., Kεφάλαιο Δέκατο: H τύχη του Διαφωτισμού, σ. 428-497. Aπό το Έλλη Σκοπετέα, Tο ‘Πρότυπο Bασίλειο’ και η Mεγάλη Iδέα…, ό.π., Kεφάλαιο Tρίτο: H ευρωπαϊκή ταυτότητα των ελλήνων, σ. 161-247. Aπό το Π. M. Kιτρομηλίδης, Nεοελληνικός Διαφωτισμός, ό.π., Eπίλογος: Oι προϋποθέσεις του πολιτικού φιλελευθερισμού, σ. 498-514. Mάθημα XΙΙ. Οι όψεις της αντεπανάστασης. Arno J. Mayer, Dynamics of Counterrevolution in Europe, 1870 – 1956: An Analytic Framework, Harper Torchbooks, Νέα Υόρκη 1971. Jacques Godechot, The Counter-Revolution. Docrine and Action 1789-1804, μετάφραση Salvator Attanasio, Routledge and Kegan Paul, Λονδίνο 1972 [1961]. Γιώργος B. Δερτιλής, Kοινωνικός μετασχηματισμός και στρατιωτική επέμβαση 1880-1909, Eξάντας, Aθήνα 3 1985.
Last Update