ΕΜΒΑΘΥΝΣΕΙΣ

Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού

Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.

Ο αρχιτεκτονικος στοχος που διαπερνα τη ραχοκοκαλια του εργαστηριακου αυτου μαθήματος είναι ο ίδιος που διαπερνα και τη ραχοκοκαλια του θεωρητικου μαθήματος "Μεταδομιστικες θεωρίες του χώρου και του φύλου» (08ΤΗ13). Ο στοχος αυτος είναι κοινος, διοτι στηριζεται στο ίδιο εννοιολογικό υπόβαθρο, μια και τα δυο μαθηματα υπηρετουν ταυτοχρονα τη θεωρια και πρακτική του αρχιτεκτονικού και αστικου σχεδιασμού, ως μια ενιαία διεπιστημονική διαδικασία. Με λιγα λογια, στοχος εν τελει της συγκεκριμενης αυτης εκπαιδευτικης διαδικασιας είναι η συνειδητοποιηση από τους φοιτητες και φοιτητριες των κρυμμενων διαστασεων τοσο της θεωρητικης οσο και της σχεδιαστικης προσεγγισης του χωρου, η οποια στη βαση της ειναι υποκειμενικη. Πιο συγκεκριμένα επιδιωκεται από τους φοιτητες και φοιτητριες να: •εκφρασουν με αρχιτεκτονικα μεσα αυτην την υποκειμενικοτητα •πραγματωσουν τη φαντασιωση του χωρου με σκιτσα, σχεδια, κατασκευες •καλλιεργήσουν τις σχεδιαστικες τους δεξιότητες και να τις εξελιξουν σε βασικές αρχιτεκτονικες γνώσεις μέσω της επαναληψης αλλεπαλληλων «σπουδων»:σκιτσων, σχεδιων, κτλ των χωρικων δομων •δωσουν εμφαση στον διεπιστημονικο χαρακτήρα της διαδικασίας του σχεδιασμου •κατανοήσουν τους θεωρητικούς άξονες της διαδικασιας του σχεδιασμου με ολες τις ιδιαιτερότητες που ενυπαρχουν σε κάθε σταδιο του •συνδέσουν θεωρία με πράξη μέσω της βιωματικής και σωματικης συμμετοχής τους στον «τοπο» στον οποιο καλουνται να διατυπωσουν τη συνθετικη τους προταση •διατυπωσουν εναν αρχιτεκτονικο λόγο, ο οποιος όμως, όπως και κάθε λογος, να μπορει «να μιλήσει», «να επικοινωνησει»

Διδακτική Ομάδα Bάνα Tεντοκάλη, δρ αρχιτεκτονικης (ΑΠΘ), καθηγητρια Εξωτερικοι συνεργάτες στο μάθημα: Γιώργος Αρβανιτάκης, αρχιτέκτων (ΑΠΘ) Ελένη Ουρειλίδου, αρχιτέκτων (ΑΠΘ) Βασίλης Χαριστός, αρχιτέκτων (ΑΠΘ), αρχιτέκτων τοπίου (ΜΔΕ ΑΠΘ), υποψηφιος διδακτωρ (ΑΠΘ) Το Δελτα του Εβρου Εισαγωγη Πολλές φορές όταν θέλουμε να μιλησουμε για την αρχιτεκτονική, δεν ξεκινουμε από την ίδια την αρχιτεκτονική, την οποία θεωρουμε ως το επιστημολογικο πεδίο για το σχεδιασμο του χωρου (αρχιτεκτονικού, αστικου, πολεοδομικου, τοπιου, κτλ), αλλά από άλλα πεδία. Πολλές φορές όταν θέλουμε να σχεδιασουμε, δεν ξεκινουμε από αρχιτεκτονικές ιδεες, αλλά από μη αρχιτεκτονικές. Συνήθως η αντληση των ιδεων αυτων συντελείται μέσα από την εμπειρια της ιδιας της ζωης, των βιωματων, της μνημης και των συνειρμων, όπως όμως καθρεπτιζονται, ισως και διυλιζονται, μεσα από αναφορες στην τέχνη, τη φιλοσοφία, τις επιστήμες. Εν πασει περιπτωσει, οφειλουμε να παραδεχτουμε, ότι ανεξαρτητα από οπου και να ξεκινουμε, η διαδικασία του σχεδιασμου είναι συνήθως ακαρπη, περισσότερο συχνα μακρυα και χρονοβορα, λιγότερο συχνα συντομη, και ακομη σπανιοτερα καταιγιστικα γρηγορη. Είναι μια διαδρομη κλειστη στον εαυτό της, σκοτεινη, άδηλη, αδιευκρινιστη, διαισθητική, μη συνειδητή, για αυτό και πολλες φορές επώδυνη, η οποία όμως παρολα αυτά καποτε καταληγει σε ένα τελος. Ένα τελος, που είναι εξ ορισμού συμβατικο, το οποίο όμως αναδυεται κάποια ιδιαίτερη στιγμή, τη στιγμή της «αποκαλυψης. Η στιγμή αυτη είναι μαλλον εκεινη η στιγμή, κατα την οποία εχουμε αναγνωρισει, ότι μέσα από την υιοθέτηση εκεινων των μεσων αναπαραστασης που εκφραζουν με τον καταλληλοτερο τρόπο τη βασικη ιδέα, εχουμε ηδη ολοκληρωσει το αρχιτεκτονικο συνθετικο αποτελεσμα. Το ερωτημα που πηγαζει εδώ αβιαστα είναι: Ποια είναι εν τελει αυτή η διαδρομη? Είναι ευθυγραμμη? Είναι ενιαία? Είναι μονοδρομη? Με αλλα λογια, τι συμβαίνει στην πορεία της, στην οποια συντελειται ο μετασχηματισμος από τον μη αρχιτεκτονικο λογο στον αρχιτεκτονικό λόγο? Απαντησεις για τη φυση του σχεδιασμού και την εξελικτικη του πορεία υπαρχουν πολλες. Στο συγκεκριμενο μαθημα κατα συνεπεια, ένα από τα πολλα για τον σχεδιασμο, επιχειρειται πειραματικα μια ενδεχομενη πρόταση στο παραπάνω ερώτημα. Με λιγα λογια, αντικείμενο του μαθηματος αποτελεί η διερεύνηση στο σχεδιασμο με έμφαση στη διαδικασία του, την οποία βλεπουμε όχι ως μια γραμμικη διαδικασία, αλλά ως ενιαία και αδιαιρετη, πολυδιαστατη και διεπιστημονική. Οφειλουμε εδώ να διευκρινισουμε, ότι αυτή η διαδικασία σχεδιασμού θεωρειται: Διεπιστημονική (trans-disciplinary), διότι η αρχιτεκτονική διαπερνα τα όρια της ως προς άλλα πεδία, από τα οποία παραλαμβανει εννοιολογικά εργαλεία, μεθοδους, τεχνικες, κτλ, προκειμενου να τα μετασχηματισει και να τα ενσωματωσει στο εσωτερικο της με τους δικους της ορους . Τα πεδία αυτά ειναι οι επιστημες του ανθρωπου (κριτική λογοτεχνιας, ψυχαναλυση, σπουδες φυλου, κτλ), οι φυσικες επιστημες (βιολογια, μαθηματικα, ψηφιακες τεχνολογιες, κτλ) και η φιλοσοφια. Ενιαία (unified), διοτι είναι ταυτοχρονα θεωρητικη και εφαρμοσμενη. Απλως για μεθοδολογικούς μόνο λόγους, μπορουμε να την διακρινουμε ως προς τις δυο ακραιες της τιμες: τη μια που αποτελεί το θεωρητικο της υπόβαθρο και την άλλη που αποτελεί την πρακτική της εφαρμογή, δηλαδή το συνθετικο αποτελεσμα. Πολυδιαστατη (multi-dimentioinal), διότι η κινηση στο εσωτερικο της δεν μπορεί να είναι μονοδρομη. Δεν επιχειρηματολογουμε εδώ, ότι υπαρχει: •κάποια αφετηρία προσδιορισιμη, που θα μπορουσε να οδηγει σε κάποιο επίσης προσδιορισιμο αποτελεσμα. •κάποια μονοδρομη φορά, που θα μπορουσε να είναι αξιολογικα προτιμητεα της αλλης. Για παράδειγμα, ότι «η διαδικασία του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού ξεκινά από το θεωρητικο της υπόβαθρο για να καταληξει μονοδρομα στο εφαρμοσμενο του αποτελεσμα». Κάθε άλλο. Στο σημείο αυτό, υποστηριζουμε μια μαλλον αγνωστικιστικη αποψη, συμφωνα με την οποία «οποιαδηποτε από τις δυο ακραιες τιμες μπορει να καταστει ειτε σημείο αφετηριας ειτε σημείο αποτελεσματος». Μέσα από το πρισμα αυτό, υποστηριζουμε την αποψη, ότι ο αρχιτεκτονικος σχεδιασμος, ο οποίος ταυτιζεται με μια ενιαία και αμφιδρομη διεπιστημονική διαδικασία, δεν είναι τιποτε άλλο, παρα η αλληλουχια «μετάφρασης» μιας αλληλουχιας «κειμενων». Θα δουμε στη συνεχεια τι σημαινει στη συγκεκριμενη αρχιτεκτονική διαδικασια «κείμενο» και τι σημαινει «μετάφραση». Στόχοι του μαθήματος Εκπαιδευτικος στόχος Ο εκπαιδευτικος στόχος του μαθηματος για τη διαδικασία του αρχιτεκτονικού και αστικού σχεδιασμού, που προτείνεται εδώ, είναι, κατά το δυνατον, να εξελιχθεί σε ένα πραγματικο παιχνίδι: •Εάν δίνεται έμφαση στο «παιχνιδι», είναι διοτι δίνεται έμφαση στη διαδικασία και όχι στο αποτέλεσμα του σχεδιασμού. •Εάν δίνεται έμφαση στην πλατωνικη σημασία του ορου, είναι διοτι δίνεται έμφαση στις φιλοσοφικες αφετηρίες του σχεδιασμού. •Εάν δίνεται έμφαση στο «ανάμεσα», είναι διοτι δίνεται έμφαση στον διεπιστημονικο χαρακτηρα του σχεδιασμου. •Εάν δίνεται έμφαση στην «παιδεια», είναι διοτι δίνεται έμφαση στον εκπαιδευτικο χαρακτήρα της διαδικασίας. •Εάν δίνεται έμφαση τέλος στην «παιδιά», είναι διοτι δίνεται έμφαση στον «διασκεδαστικο» της χαρακτήρα. Αρχιτεκτονικος στόχος Ο αρχιτεκτονικος στοχος που διαπερνα τη ραχοκοκαλια του εργαστηριακου αυτου μαθήματος είναι ο ίδιος που διαπερνα και τη ραχοκοκαλια του θεωρητικου μαθήματος "Θεωρίες της αποδόμησης του χώρου και του φύλου» (2Θ1 21). Ο στοχος αυτος είναι κοινος, διοτι στηριζεται στο ίδιο εννοιολογικό υπόβαθρο, μια και τα δυο μαθηματα υπηρετουν ταυτοχρονα τη θεωρια και πρακτική του αρχιτεκτονικού και αστικου σχεδιασμού, ως μια ενιαία διεπιστημονική διαδικασία. Με λιγα λογια, στοχος εν τελει της συγκεκριμενης αυτης εκπαιδευτικης διαδικασιας είναι η συνειδητοποιηση από τους φοιτητες και φοιτητριες των κρυμμενων διαστασεων τοσο της θεωρητικης οσο και της σχεδιαστικης προσεγγισης του χωρου, η οποια στη βαση της ειναι υποκειμενικη. Πιο συγκεκριμένα: •H εκφραση με αρχιτεκτονικα μεσα αυτης της υποκειμενικοτητας. •H πραγματωση της φαντασιωσης του χωρου με σκιτσα, σχεδια, κατασκευες. •Η διατυπωση ενος αρχιτεκτονικου λόγου, ο οποιος όμως, όπως και κάθε λογος, θα μπορει «να μιλήσει», «να επικοινωνησει». Οι ασκησεις Πρώτη άσκηση: «Το context»: Η περιγραφη του «context» με όρους δομης (Διαρκεια: 4 εβδομάδες) Αντικείμενο της πρωτης ασκησης είναι η περιγραφη με όρους δομής των γεωφυσικων, τοπογραφικων, κτλ, του «context» του Δελτα του Έβρου, τόσο της οριοθετημενης περιοχης, που αποτελεί το site του θέματος μας (όπως φαινεται στον χαρτη αρ. ), όσο και της ευρυτερης. ● «Context» ονομαζουμε «το τοπιο με την ευρυτερη σημασία στην συγκεκριμενη περιοχη». ● «Δομή» ονομαζουμε «το σύνολο των στοιχειων και τις σχεσεις μεταξύ τους». Επιλεγουμε αυτους τους σχηματικους ορισμους, που είναι απλουστεροι από πολλους αλλους (βλέπε το κείμενο που αναφέρεται στην οπτική του μαθήματος), μόνο για μεθοδολογικους λόγους, και όχι για ουσιαστικους, όπως εξαλλου θα φανει στη συνεχεια των επομενων ασκησεων. Στο στάδιο αυτό της πρώτης άσκησης η περιγραφη του «context» είναι υποκειμενική, διότι βασίζεται στην άμεση επαφη με το τοπιο, στην επί τοπου καταγραφη, η οποία απορρέει από την προσωπικη και σωματικη εμπειρία με την αναλογη συναισθηματικη φορτιση και γνωστικη, νοητικη εγρήγορση. Ζητειται: Να διατυπωθει μια προταση, που θα περιλαμβάνει τα εξής αλληλένδετα μεταξύ τους κείμενα: ● «Κείμενο» με λέξεις (προφορικό και γραπτό, που περιγράφει την πρόταση) ● «Κείμενο» με εικόνες (αρχιτεκτονικά σχέδια, σκίτσα, αξονομετρικά/προοπτικά, φωτογραφίες, κολλαζ), ήχους ● «Κείμενο» με κατασκευές (μακετες) «Όσο περισσότερο αλληλο-υποστηριζόμενα είναι τα τρία παραπάνω κείμενα, τόσο περισσότερο κατανοητή γίνεται η εκάστοτε πρόταση, όχι μόνο στους «αναγνωστες-τριες» της, αλλά κυρίως σε σας που την σχεδιάσατε, δηλαδή στους «συγγραφεις» της. Κατά συνέπεια, οι ομάδες/άτομα που έχουν ασχοληθεί μονάχα: ●με κατασκευες, καλό θα ειναι να «μεταφράσουν» αυτες τις κατασκευες σε αρχιτεκτονικά σχέδια δύο και τριών διαστάσεων (κάτοψη, τομή, όψη και ενδεχομένως κάποια προοπτική απεικόνιση). ●με εικόνες, καλό θα ειναι να «μεταφράσουν» αυτες τις εικονες σε κατασκευές, αλλά και σε αρχιτεκτονικά σχέδια τριών διαστάσεων (κάτοψη, τομή, όψη και ενδεχομένως κάποια προοπτική απεικόνιση). Διότι με τις παραπάνω αντιστροφές, νεες πληροφορίες και δεδομένα θα χρειαστεί να ληφθούν υπόψη, τα οποία με αυτό τον τρόπο θα συμβαλουν στη συνθετική πορεία της πρότασης, στην επαναδιαμόρφωση και στην επαναδιατυπωση της. Όσο για τα αρχιτεκτονικά σχέδια, είναι καλό να τηρούν μια λογική σχέση ανάμεσα: στην επιλεγμένη κλίμακα, στο μέγεθος του εκτυπωμένου σχεδίου, στο επίπεδο της πληροφορίας (αυθαίρετης ή διαγραμματικής ή λεπτομερους) που αναπαριστούν, στη θέση του ‘οικοπεδου’ σχετικα με τα σημεια του οριζοντα. Άρα είναι στην κρίση της κάθε ομάδας να επιλέξει το πως θα γίνει καλύτερα κατανοητή η συγκεκριμένη σχεδίαση που προτείνει» (από σημείωμα του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Χαρίδη, συνεργατη του μαθηματος της προηγούμενης χρονιας 2013-2014). Δευτερη ασκηση: «Το concept»: Ο σχεδιασμος ως μια διαδικασια «αυτοματης γραφης του χωρου» (Διαρκεια: 4 εβδομάδες) Αντικειμενο της δευτερης ασκησης είναι ο σχεδιασμος, ως μια διαδικασια “αυτοματης γραφης” του χωρου, που αντιστοιχει στην «ιδέα» (concept) που αναδυεται από μια πρώτη «ανάγνωση» του «context». Η «ιδέα» αυτή αποτελεί την αποκρυσταλλωση της αισθησης, που δημιουργειται από την πρωτη επαφη με τα γεωφυσικα και τοπογραφικα «δεδομενα» της περιοχης του Δελτα του Εβρου, τα οποία ηδη συγκεντρωνονται τόσο από την επιτοπια «παρατηρηση» όσο και από την βιβλιογραφικη αναζητηση. Μετά από την πρωτη αυτή επαφη με τον τοπο, δημιουργουνται σκεψεις, συναισθηματα, συνειρμοι, οι οποιοι μέσα από τη διαδικασία της «αυτοματης γραφης του χωρου» μπορουν να καταγραφουν και να μεταφερθουν αμεσα στο χαρτι. Διότι μια τετοια διαδικασία είναι αυτή που εκφραζει την επαφη με το συγκεκριμενο τοπιο, που συντελει σιγα σιγα στην κατανόηση του, που οδηγει εν τέλει στο κατασταλαγμα του concept, δηλαδή της ιδεας. Στην ουσια ξεκινα και “ολοκληρωνεται” η διαδικασια του αρχιτεκτονικου σχεδιασμου με βαση τα ιδιαιτερα χαρακτηριστικα, που παρεχονται “αυτοματως” για τον χώρο μέσα από την περιγραφη της ιδεας. Αυτή η διαδικασια σχεδιασμου βασιζεται μεν στην “αμεση μεταφορα” ή την “αμεση αναπαρασταση” των χαρακτηριστικων του χωρου, αλλά φυσικά με υποκειμενικο τροπο. Προκειται για μια τόσο βαθια υποκειμενικη διαδικασια, η οποία ενεργοποιωντας αναποφευκτα ολοκληρο τον μηχανισμο των συνειρμων δεν μπορει να είναι ενιαια, αλλά θραυσματικη, πολυσυνθετη, διασπασμενη, πολυδιαστατατη, πολυπλευρη, όχι μονο ως περιεχομενο, αλλά και ως εκφραση. Η εκφραση επομενως αυτης της διαδικασιας μπορει αντιστοιχα να διαθετει μια πληθωρα μέσων αναπαραστασης, συμπεριλαμβανοντας, για παραδειγμα, τόσο συμβατικους τροπους αρχιτεκτονικής αναπαραστασης (σχεδια), όσο και μη συμβατικους (μικτες τεχνικες, κολαζ, βιντεο, ζωγραφικη, συνδυασμο μουσικης με εικονα, τρισδιαστατες κατασκευες μικρης κλιμακας, «κινηματογραφικη» σειρα σχεδίων-εικόνων, λογοτεχνικο κειμενο. Αυτα τα μέσα όμως μπορουν καλλιστα να συνοψιστουν σε τρεις εννοιολογικες κατηγοριες: σε τρια «κειμενα». Ζητειται: Να διατυπωθει μια προταση, που θα περιλαμβάνει τα εξής αλληλένδετα μεταξύ τους κείμενα: ● «Κείμενο» με λέξεις (προφορικό και γραπτό, που περιγράφει την πρόταση) ● «Κείμενο» με εικόνες (αρχιτεκτονικά σχέδια, σκίτσα, αξονομετρικά/προοπτικά, φωτογραφίες, κολλαζ), ήχους ● «Κείμενο» με κατασκευές (μακετες) Τρίτη άσκηση: H ολοκληρωση: «Conceptualizing the context» (Διαρκεια: 5 εβδομαδες) Aντικειμενο της τριτης ασκησης ειναι η διαντιδραση του συνθετικου αποτελεσματος των δυο προηγουμενων ασκησεων, του «concept» με το «context», δηλαδη ο συσχετισμος των προηγουμενων "κειμενων" αναπαραστασης μεταξυ τους. Με έναν τρόπο όμως, ώστε να μετασχηματιστει το concept, προκειμένου να επηρεασει το context, δηλαδή το site στην περιοχή του Δέλτα του Έβρου. Πρόκειται για το σταδιο ολοκληρωσης του αρχιτεκτονικου σχεδιασμου, κατα το οποιο οι χωροι αποκτουν την υλικη τους υποσταση. H υλικη υποσταση των χωρων γινεται αντιληπτη μεσα απο τα σχηματα, τους ογκους, τη μαζα, τις επιφανειες, τις γραμμες, τις αναλογιες, τις υφες, τα χρωματα, κτλ. Ζητειται: Να διατυπωθει μια προταση, που θα περιλαμβάνει τα εξής αλληλένδετα μεταξύ τους κείμενα: ● «Κείμενο» με λέξεις (προφορικό και γραπτό, που περιγράφει την πρόταση) ● «Κείμενο» με εικόνες (αρχιτεκτονικά σχέδια, σκίτσα, αξονομετρικά/προοπτικά, φωτογραφίες, κολλαζ), ήχους ● «Κείμενο» με κατασκευές (μακετες).

σχεδιασμος, αποσταθεροποιηση, δομη, αστικος ιστος, περιαστικος ιστος, τοπιο, αρχιτεκτονικη τοπιου

28-06-2015