ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού

Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.

Οι φοιτητές θα εξοικειωθούν με τα διακοσμημένα αρχαία ελληνικά αγγεία, τα οποία αποτελούν ένα ξεχωριστό σύνολο ανάμεσα σε ανάλογες δημιουργίες του παγκόσμιου πολιτισμού. Διακοσμημένη κεραμική δημιούργησαν και άλλοι πολιτισμοί, σε κανέναν όμως, δεν συναντούμε όχι τόσο την ποιότητα και την πολυμορφία των σχημάτων των αρχαίων ελληνικών αγγείων ή τον μεγάλο αριθμό κέντρων παραγωγής τους, όσο την ποικιλία των θεμάτων που τα κοσμούν. Η αφθονία και η εξαίρετη ποιότητα του πηλού που υπήρχε σε πολλά μέρη του αρχαίου ελληνικού κόσμου έδωσαν την ευκαιρία στους Έλληνες κεραμείς να τον δουλέψουν καλά και να πειραματιστούν με αυτόν.

Στόχος του μαθήματος είναι να παρουσιαστεί η εξέλιξη της αττικής κεραμικής-αγγειογραφίας από τα τέλη του 7ου αι. π.Χ. έως τα τέλη του 4ου αι. π.Χ. όπως αυτή διαμορφώθηκε από τους μεγάλους αγγειογράφους του Αττικού Κεραμεικού. θα θιγούν προβλήματα σχετικά με τους κεραμείς (οργάνωση κεραμικών εργαστηρίων και κοινωνική θέση κεραμέων), την εικονογραφία – εικονολογία (μελέτη των κύριων διακοσμητικών θεμάτων των αττικών αγγείων), τα σχήματα των αγγείων και τις χρήσεις τους, ενώ θα συζητηθούν και θέματα σχετικά με τις τιμές και την προώθηση των αττικών αγγείων στον τότε γνωστό κόσμο (εμπόριο). Εβδομάδα #1 Εισαγωγή. Θα παρουσιαστούν η τεχνική, τα σχήματα, τα ονόματα και η χρήση των αττικών αγγείων. Οι αρχαίοι Έλληνες δημιούργησαν μια μεγάλη ποικιλία σχημάτων με κύριο σκοπό να εξυπηρετήσουν καλύτερα πρακτικές ανάγκες της καθημερινής ζωής. Ουδέποτε όμως παραμέλησαν και την αισθητική εμφάνιση των δημιουργημάτων τους, τα οποία συνδύαζαν τη χρηστικότητα με τη μορφική κομψότητα. Μερικές φορές τα αγγεία στέκονται με αξιώσεις δίπλα στις δημιουργίες της πλαστικής. Οι χαρακτηριστικές αρχαίες ονομασίες επιμέρους τμημάτων αγγείων («χεῖλος», «ὦμος», «κοιλία», «πούς») είναι παρμένες από το ανθρώπινο σώμα και τονίζουν έτσι τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της αρχαίας ελληνικής τέχνης και ειδικότερα της αρχαίας ελληνικής κεραμικής. Είναι αξιοπερίεργο ότι αν και αναπτύχθηκαν πολλά κεραμικά κέντρα στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, υπάρχει ομοιομορφία ως προς τα σχήματα των αγγείων, ενώ και η εξέλιξή τους ακολουθεί, σε γενικές γραμμές, την ίδια πορεία. Σπάνια ένα σχήμα διακοσμημένου αγγείου επιχωριάζει σε ένα μόνο κεραμικό κέντρο, όπως π.χ. ο ψυκτήρας στην Αττική ή η λάκαινα στη Λακωνία. Εβδομάδα #2 Τα διακοσμημένα αγγεία μπορούν να διακριθούν σε ανοιχτά (όπως ο κρατήρας) και κλειστά (όπως ο αμφορέας). Η χρήση των διαφόρων αγγείων, όπως ακριβώς συμβαίνει και στις μέρες μας, δεν ήταν αυστηρά καθορισμένη και αρκετά σχήματα εξυπηρετούσαν περισσότερες ανάγκες. Δεν είναι λίγες οι φορές που η χρήση ενός αγγείου επέβαλλε και το θέμα της διακόσμησής του, όπως συμβαίνει π.χ. με τις λευκές ληκύθους και τους Παναθηναϊκούς αμφορείς, τα αγγεία-έπαθλα των Μεγάλων Παναθηναίων. Αυτή η στενή σχέση σχήματος και διακόσμησης έχει συχνά παραμεληθεί ή αγνοηθεί από τους μελετητές της αρχαίας ελληνικής κεραμικής. Εβδομάδα #3 Πρώιμα αττικά μελανόμορφα αγγεία. Ο Αττικός Κεραμεικός καθιέρωσε τον μελανόμορφο ρυθμό εξήντα περίπου χρόνια μετά την ανακάλυψή του από τους Κορίνθιους κεραμείς. Από τα πρώτα του όμως βήματα, γύρω στο 630 π.Χ., επάνω στα μεγάλου σχήματος αγγεία, όπως κρατήρες και αμφορείς παρουσιάζεται εντυπωσιακά ολοκληρωμένος και μνημειώδης, σαν οι αγγειογράφοι της εποχής όπως π.χ. ο Ζωγράφος του Νέττου να ήταν χρόνια εξοικειωμένοι με τα μυστικά του. Οι σχέσεις με την προηγούμενη εποχή δεν κόπηκαν εντελώς. Συχνά, στα πρώιμα αττικά μελανόμορφα αγγεία παρατηρούμε τη χρήση περιγράμματος, ενώ τα ανατολίζοντα παραπληρωματικά μοτίβα εξακολουθούν να γεμίζουν τα δημιουργούμενα κενά των παραστάσεών τους. Οι επιβιώσεις αυτές οδήγησαν ορισμένους ερευνητές να υποστηρίξουν ότι τα αγγεία αυτά δεν πρέπει να θεωρούνται ως τα πρώτα αττικά μελανόμορφα, αλλά ως τα οψιμότερα της ανατολίζουσας περιόδου. Εβδομάδα #4 Μετά το 600 π.Χ. τα παραπληρωματικά μοτίβα και άλλα στοιχεία της πρωτοαττικής παράδοσης αρχίζουν να αραιώνουν και μερικές φορές μάλιστα, όπως για παράδειγμα σε ορισμένα έργα του Ζωγράφου της Γοργούς, έχουν εξαφανιστεί. Κάποιοι μελετητές θεωρούν αυτά τα έργα ως τα πρώτα μελανόμορφα αττικά αγγεία. Από τις αρχές του 6ου αι. π.Χ. παρατηρείται προτίμηση των Αττικών κεραμέων και για μικρά σχήματα, όπως τις κύλικες. Υπάρχουν μάλιστα εργαστήρια που, θα λέγαμε, εξειδικεύονται στην παραγωγή ορισμένων μόνο σχημάτων, όπως οι κεραμείς της λεγόμενης ομάδας των Κωμαστών που κατασκευάζουν συχνά κύλικες με χαμηλό πόδι και μικρό χείλος. Στα νέα αυτά σχήματα όσο και στη διακόσμησή τους είναι εμφανής η κορινθιακή επίδραση. Εβδομάδα #5 Οι Αττικοί κεραμείς στην προσπάθειά τους να εισχωρήσουν στο διεθνές εμπόριο αγγείων, προσαρμόζουν την παραγωγή τους στις προτιμήσεις της αγοράς. Καθώς τις προτιμήσεις αυτές τις είχαν καθιερώσει, κατά ένα σημαντικό μέρος, οι Κορίνθιοι κεραμείς, που τα έργα τους κυριαρχούσαν στις διεθνείς αγορές, επακόλουθο ήταν οι Αττικοί ομότεχνοι τους να προσπαθήσουν να τους μιμηθούν, ώστε να κάνουν την παραγωγή τους ανταγωνίσιμη. Κορινθιακές επιδράσεις συναντούμε και στο έργο του Σοφίλου, του πρώτου Αττικού κεραμέα που είναι γνωστός με το όνομά του και που η δράση του καλύπτει το τελευταίο μέρος της πρώιμης φάσης του αττικού μελανόμορφου ρυθμού (630-570 π.Χ.). Εβδομάδα#6 Μέση φάση μελανόμορφου ρυθμού (570-550 π.Χ.). Τη φάση αυτή σηματοδοτεί η δράση των κεραμέων Κλειτία και Εργοτίμου. Το σωζόμενο αριστούργημα των δύο τεχνιτών, ο πασίγνωστος ελικωτός κρατήρας François με τις 11 έξοχα οργανωμένες εικονιστικές συνθέσεις, όλες μυθολογικές, τις άψογα και με πολλές λεπτομέρειες αποδομένες 270 μορφές του, δικαίως έχουν δώσει στον Κλειτία τον χαρακτηρισμό του maître της αφηγηματικής τέχνης. Με τέτοια έργα γίνεται φανερό ότι οι Κορίνθιοι κεραμείς κινδυνεύουν άμεσα να χάσουν την κυριαρχία στις διεθνείς αγορές. Οι κύλικες της Ομάδας των Κωμαστών αντικαθίστανται από την αρχή της εποχής αυτής από άλλες με ψηλότερο πόδι και χείλος, γνωστές ως κύλικες «τύπου Σιάννων». Πολλές έχουν ζωγραφιστεί από τον λεγόμενο Ζωγράφο C, έναν αγγειογράφο με στιλ που κορινθιάζει. Κορινθιακές επιδράσεις συναντούμε την εποχή αυτή και σε μία ομοιογενή ομάδα αγγείων, η οποία έχει το συμβατικό όνομα «τυρρηνική» και προοριζόταν, αποκλειστικά σχεδόν, για τις αγορές της Ετρουρίας. Προς το τέλος της μέσης φάσης ξεχωρίζουν ο Ζωγράφος της Ακροπόλεως 606 με έργα που διακρίνονται για το μέγεθος και τη στιβαρότητα των συνθέσεών τους, ο Νέαρχος με έργα που χαρακτηρίζονται από έξοχη σχεδίαση και εμφανή αγάπη για τη λεπτομέρεια και ο Λυδός. Εβδομάδα #7 Ο Λυδός συνεχίζει να εργάζεται και στην ώριμη φάση του μελανόμορφου ρυθμού, η οποία σηματοδοτείται από τη δραστηριότητα δύο μεγάλων κεραμέων του Ζωγράφου του Άμαση και του Εξηκία. Τα έργα του πρώτου, έξοχα από άποψη τεχνικής, διέπονται συχνά από μία διακριτική κομψότητα. Οι συνθέσεις του Εξηκία, που σωστά έχει χαρακτηριστεί ως ο μεγαλύτερος αγγειογράφος του μελανόμορφου ρυθμού, συχνά είναι μνημειακές και μοναδικής έμπνευσης, ενώ οι μορφές του που διακρίνονται από μία ευαίσθητη και πολύ προσεκτική γραμμή, μερικές μορφές αποπνέουν τραγικό ήθος. Γνωρίζοντας άριστα την τεχνική του μελανόμορφου ρυθμού τον οδήγησε στο ανώτατο σημείο του, εκμεταλλευόμενος όλες του τις δυνατότητες. Ο μελανόμορφος ρυθμός δεν μπορούσε να προχωρήσει άλλο. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι ο Εξηκίας και άλλοι αγγειογράφοι όπως ο Λυδός και ο Ζωγράφος του Άμαση πειραματίστηκαν ακόμα και με τεχνικές διακόσμησης. Έτσι για παράδειγμα υπάρχουν γύρω στο 530 π.Χ. αγγεία που η διακόσμησή τους έγινε με λευκό ή ροδόχρου πηλό τοποθετημένο πάνω στο μαύρο υάλωμα, ενώ οι λεπτομέρειες αποδίδονται χαρακτά ή γραπτά. Πρόκειται για τη λεγόμενη τεχνική Six. Ακόμη υπάρχουν αγγεία που το φόντο της παράστασης καλύπτεται με κιτρινωπό επίχρισμα, ενώ κάποιοι άλλοι αγγειογράφοι έστρεψαν την προσοχή τους στην τεχνική του γραπτού περιγράμματος. Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιος τελικά ήταν αυτός που ανακάλυψε τον ερυθρόμορφο ρυθμό, αλλά οι σημαντικότεροι από τους παραπάνω πειραματισμούς σχετίζονται με το εργαστήριο του Νικοσθένη. Ωστόσο, τα παλαιότερα ερυθρόμορφα αγγεία που έχουν σωθεί φαίνεται να είναι έργα του Ζωγράφου του Ανδοκίδη. Από τον αγγειογράφο αυτόν μάλιστα γνωρίζουμε και «δίγλωσσα» αγγεία, αγγεία που η μία όψη τους έγινε με τη μελανόμορφη τεχνική και η άλλη με την ερυθρόμορφη. Εβδομάδα #8 Ο ερυθρόμορφος ρυθμός έδωσε τη δυνατότητα στους Αττικούς αγγειογράφους να απεικονίσουν τις ανθρώπινες μορφές σε όλες τις δυνατές στάσεις και κινήσεις. Με τη χρήση της ανάγλυφης και της επίπεδης γραμμής δημιούργησαν σχέδια ζηλευτής δεξιοτεχνίας και ποιότητας και αναδείχτηκαν σε πραγματικούς καλλιτέχνες. Ο ρυθμός αυτός επέτρεψε να χρησιμοποιηθούν και κατακτήσεις της μεγάλης ζωγραφικής. Στην αρχή της πρώιμης περιόδου (530-500 π.Χ.) η νέα τεχνική βρίσκεται σε πειραματικό στάδιο και στα έργα του Ζωγράφου του Ανδοκίδη δεν έχουν ξεδιπλωθεί ακόμα όλες οι αρετές και οι δυνατότητες της. Αυτό θα συμβεί λίγο αργότερα με την ομάδα των Πρωτοπόρων (Pioneer Group), την πρώτη γνωστή ομάδα καλλιτεχνών στην ιστορία της τέχνης της Δύσης με προσωπικές σχέσεις μεταξύ τους, ιδιαίτερες ικανότητες, ίδιες ανησυχίες και κοινό τόπο εργασίας. Η δράση της καλύπτει, σε γενικές γραμμές, τις δύο τελευταίες δεκαετίες του 6ου αι. π.Χ. Οι αγγειογράφοι της, όπως ο Ευφρόνιος, ο Φιντίας, ο Σμίκρος, ο Ζωγράφος του Σωσία κ.α. πετυχαίνουν, ξεπερνώντας τα παλιά σχήματα, να δώσουν στις μορφές με τρόπο εντυπωσιακό τον όγκο τους μέσα στο χώρο και να τις αποδώσουν σε όποια στάση θέλουν. Είναι πολύ πιθανό η ίδια ομάδα να συνέβαλλε και στην εμφάνιση των νέων σχημάτων αγγείων που παρατηρείται την εποχή αυτή στον αττικό Κεραμεικό, όπως της στάμνου, του αμφορέα με τις στριφτές λαβές ή της πελίκης αφού βεβαιωμένα τα περισσότερα από τα μέλη της ήταν και αγγειοπλάστες. Εβδομάδα #9 Κατά την υστεροαρχαϊκή περίοδο της αττικής ερυθρόμορφης αγγειογραφίας (500-480/475 π.Χ.) στον Αττικό Κεραμεικό δουλεύει ένας μεγάλος αριθμός σπουδαίων κεραμέων που έχουν πλήρως αφομοιώσει τις κατακτήσεις της γενιάς των Πρωτοπόρων. Γνωρίζοντας πλέον να αποδίδουν το ανθρώπινο σώμα σε όλες τις στάσεις, ακόμη και στις πιο δύσκολες ζωγραφίζουν με χαρακτηριστική ευχέρεια μορφές με καμπύλα ενιαία περιγράμματα, οι οποίες είναι πολύ πιο φυσιοκρατικές. Οι συνθέσεις τους, συνήθως με θέματα εμπνευσμένα από την καθημερινή ζωή και τον κόσμο του μύθου, χαρακτηρίζονται από αξιόλογη ενότητα και αξιοσημείωτη άνεση, καθώς τώρα ο αριθμός των εικονιζόμενων μορφών περιορίζεται στο ελάχιστο. Όπως και την προηγούμενη περίοδο, άλλοι κεραμείς δούλεψαν κυρίως με μεγάλα σχήματα και άλλοι καταπιάστηκαν με μικρά. Ο Ζωγράφος του Κλεοφράδη και ο Ζωγράφος του Βερολίνου, δύο μεγάλοι αγγειογράφοι της εποχής έχουν διακοσμήσει κυρίως μεγάλα σχήματα. Ο πρώτος σωστά έχει χαρακτηριστεί ως ο αγγειογράφος του πάθους, της δραματικής έντασης και της ορμητικής κίνησης. Οι μορφές του δεύτερου με τις ψηλόλιγνες αναλογίες και τα ρέοντα περιγράμματά τους, διακρίνονται από ανεπανάληπτη χάρη, ευγένεια και κομψότητα. Εβδομάδα #10 Σε κάθε δέκα αγγεία της εποχής αυτής τα οκτώ είναι κύλικες. Πρόκειται για διαπίστωση που δεν μπορεί να αποδοθεί σε τυχόν ιδιαίτερες προτιμήσεις των κεραμέων, αλλά στη ζήτηση που είχε το συμποσιακό αυτό αγγείο στις διεθνείς αγορές, ιδιαίτερα της Ετρουρίας. Από τους κυλικογράφους αναφέρουμε τον Ονήσιμο με τις έξοχα σχεδιασμένες και ζωντανές συνθέσεις τους, τον Ζωγράφο του Βρύγου, αγγειογράφο της κίνησης με ακριβή και δυναμική γραμμή, τον Δούρη με αξιόλογες σχεδιαστικές ικανότητες και φαντασία στην απόδοση των θεμάτων και τον Μάκρωνα με τις άνετες, ευγενικές, αν και συχνά επαναλαμβανόμενες κινήσεις και στάσεις των μορφών και με ορισμένα τυποποιημένα μοτίβα στις πτυχώσεις των ενδυμάτων. Η αττική κύλικα και γενικότερα τα αττικά αγγεία έχουν την εποχή αυτή ακόμη μεγάλη ζήτηση στις αγορές της Ετρουρίας, ενώ την επόμενη περίοδο παρατηρείται μείωσή της. Εβδομάδα #11 Κατά την πρώιμη κλασική περίοδο (480/475-450 π.Χ.) της αττικής ερυθρόμορφης αγγειογραφίας είναι πολύ εμφανής, τόσο πάνω σε ερυθρόμορφα όσο και σε λευκά αγγεία, η επίδραση από το έργο των μεγάλων ζωγράφων της εποχής, του Πολυγνώτου και του Μίκωνα Έτσι π.χ. σε αγγεία του Ζωγράφου των Νιοβιδών οι μορφές έχουν τοποθετηθεί σε διαφορετικά επίπεδα ή κρύβονται πίσω από λόφους και βράχους και όχι σπάνια μπορούμε να διαισθανθούμε τόσο τον χαρακτήρα («ήθος») όσο και τον συναισθηματικό τους κόσμο. Ακόμη η υποδήλωση του χώρου είναι πιο σαφής, ενώ με τη χρήση μιας γραμμικής προοπτικής οι μορφές φαίνονται τρισδιάστατες μέσα σε αυτόν. Ένα σημαντικό μέρος της παραγωγή του Αττικού Κεραμεικού που έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο παρά τη μείωση της ζήτησης στις αγορές της Ετρουρίας, χαρακτηρίζεται από μανιερισμό. Ο Ζωγράφος του Πανός είναι ο μόνος μανιεριστής με ποικιλία σχημάτων και θεμάτων, ενώ και τα διάφορα αρχαϊκά μοτίβα που χρησιμοποιεί έχουν ζωντάνια. Σε έργα κυλικογράφων, όπως του Ζωγράφου του Πιστοξένου ή του Ζωγράφου της Πενθεσίλειας ξαφνιαζόμαστε από τη φυσιοκρατική απόδοση των μορφών τους. Σ’ αυτό, χωρίς άλλο, έχει συμβάλλει και η βαθμιαία αντικατάσταση στην απόδοση των περιγραμμάτων της ανάγλυφης γραμμής από την επίπεδη, η οποία έχει διάφορες αποχρώσεις του καστανού χρώματος και καθώς είναι ρέουσα επιτυγχάνει ακόμα περισσότερο νατουραλισμό. Εβδομάδα #12 Κατά την κλασική περίοδο της ερυθρόμορφης αγγειογραφίας (450-415 π.Χ.), αρκετές φορές, συναντούμε επάνω σε αγγεία μορφές, κάποτε και σε πολύ δύσκολες στάσεις, σχεδιασμένες με χαρακτηριστική άνεση. Δεν λείπουν ακόμη, όχι μόνο στα σώματα των μορφών αλλά και στις πτυχώσεις των ενδυμάτων, φωτοσκιάσεις, που δημιουργούν έντονη πλαστικότητα και κάνουν ιδιαίτερα αισθητή την τρίτη διάσταση. Για την απόδοση διαφόρων κατασκευών ή αντικειμένων γίνεται χρήση μιας γραμμικής προοπτικής. Σε μνημειακές μορφές ή συνθέσεις αγγειογράφων όπως του Ζωγράφου του Αχιλλέα, του Ζωγράφου του Κλεοφώντα ή του Πολυγνώτου είναι εμφανής, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο, η επίδραση από τον έξοχο γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα. Υπάρχουν όμως παράλληλα και μικρότερες μορφές, όπως στο έργο του Ζωγράφου της Ερέτριας, όπου τα ενδύματα αποδίδονται πιο διακοσμητικά με πολλές και λεπτές καμπύλες γραμμές διαφορετικών κατευθύνσεων, που τονίζουν και συγχρόνως περιγράφουν τον όγκο του σώματος που σκεπάζουν. Τα ονόματα των «καλών», αν εξαιρέσουμε τα όσα αναγράφονται στις λευκές ληκύθους, τώρα σπανίζουν, ενώ οι κύλικες το τυπικότερο αγγείο πόσης, δεν είναι και τόσο συχνές. Ίσως από την ερυθρόμορφη αγγειογραφία της εποχής αυτής, κατά την οποία το αθηναϊκό κράτος έφθασε στην πιο μεγάλη ακμή και δύναμη, να περιμέναμε περισσότερες καινοτομίες. Στον ύστερο 5ο αι. π.Χ. όταν στην αττική αγγειογραφία έχουμε τη λεγόμενη «πλούσια τεχνοτροπία» (415-390 π.Χ.). Οι μορφές τώρα αποδίδονται με λεπτά καμπύλα περιγράμματα, πιο καλλιγραφικά. Την έντονη διακοσμητική διάθεση επιτείνει η αισθητή παρουσία επίθετων «χρωμάτων», κυρίως του λευκού για μορφές γυναικείες, Ερώτων, αλόγων κτλ. Από τον Ζωγράφο του Μειδία που είναι ο κύριος αγγειογράφος της εποχής θα εξελιχθεί ένα «διακοσμητικό στιλ» (ornate style) με μεγάλες, πολυπρόσωπες συνθέσεις, μορφές τοποθετημένες σε διαφορετικά επίπεδα και με έντονη την παρουσία των πρόσθετων χρωμάτων. Εβδομάδα #13 Κατά την ύστερη περίοδο της αττικής ερυθρόμορφης αγγειογραφίας (390-320 π.Χ.) η τάση για προοπτικό σχέδιο σε συνδυασμό με τη χρήση λευκού «χρώματος» συνεχίζεται αλλά δεν φαίνεται, ωστόσο, να υπάρχει ιδιαίτερη απήχηση των κατακτήσεων της σύγχρονης μεγάλης ζωγραφικής στην αγγειογραφία. Το «διακοσμητικό στιλ» της προηγούμενης περιόδου κάνει αισθητή την παρουσία του και κατά το α΄ τρίτο του 4ου αι. π.Χ. όπως διαπιστώνουμε στα έργα του Ζωγράφου της Κενταυρομαχίας της Ν. Υόρκης. Εδώ εντάσσονται και οι λήκυθοι του Ξενόφαντου, ενός Αθηναίου κεραμέα των πρώτων δεκαετιών του 4ου αι. π.Χ. που δούλευε στην Κριμαία. Οι λήκυθοι φέρουν τόσο ερυθρόμορφη διακόσμηση όσο και ανάγλυφη. Παράλληλα με το «διακοσμητικό στιλ» στον Αττικό Κεραμεικό του α΄ τρίτου του 4ου αι. π.Χ. υπάρχει και το «απλούστερο στιλ» «plainer style» στη διακόσμηση αγγείων χωρίς φωτοσκιάσεις, πολυχρωμία, πολύμορφες συνθέσεις και ανάγλυφες μορφές. Εδώ ανήκει το έργο του Ζωγράφου του Erbach, του Ζωγράφου του Λονδίνου FF64 (κυρίως κρατήρες), του Ζωγράφου της Ιένας (κυρίως κύλικες) το εργαστήριο του οποίου εντοπίστηκε τυχαία τον περασμένο αιώνα (1853) στον Κεραμεικό, στην οδό Ερμού. Ο Αττικός Κεραμεικός, με βασικό σχήμα τον κωδωνόσχημο κρατήρα, φαίνεται ότι γρήγορα, από τις αρχές του 4ου αι. π.Χ. και ως το 370 π.Χ. ξανακέρδισε ένα τουλάχιστον μέρος των αγορών στη Δύση. Επιπλέον, από τις αρχές του 4ου αι. π.Χ. οι Αθηναίοι κεραμείς είχαν βρει καινούριες αγορές στον Εύξεινο Πόντο. Τώρα μάλιστα, διακοσμούν τα αγγεία τους και με μύθους αγαπητούς και οικείους στους κατοίκους των περιοχών εκείνων, όπως Αριμασπούς και Αμαζόνες να μάχονται εναντίον γρυπών. Από το Κερτς μάλιστα, το αρχαίο Παντικάπαιο της Κριμαίας, όπου έχουν βρεθεί πολλά αττικά αγγεία της εποχής, η τεχνοτροπία που χαρακτηρίζει τη διακόσμηση των έργων του Αττικού Κεραμεικού από το 370 έως τα 320 π.Χ. ονομάζεται «στιλ Κερτς». Κύριο χαρακτηριστικό είναι η έντονη παρουσία «χρωμάτων» στη διακόσμηση τους, όπως κόκκινου, χρυσού, κάποτε και γαλάζιου και πράσινου και κυρίως λευκού.

κεραμική, αγγειογραφία, μελανόμορφος ρυθμός, ερυθρόμορφος ρυθμός, εικονογραφία, εμπόριο αγγείων, λευκά αγγεία, κεραμικά εργαστήρια

09-01-2014