Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Μαθησιακά Αποτελέσματα
-κατανόηση των βασικών χαρακτηριστικών της περιόδου
-εντοπισμός των τομών, των συνεχειών και ασυνεχειών στην ιστορική διάρκεια μέσα από την αναφορά στις σημαντικότερες πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και ιδεολογικές εξελίξεις.
-κριτική προσέγγιση και ανάλυση σύνθετων ιστορικών φαινομένων
Περιεχόμενο Μαθήματος
Σκοπός του μαθήματος είναι η ανάλυση των ιστορικών φαινομένων από τον 15ο έως τα τέλη του 20ου αιώνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Πρόκειται για μια από τις σημαντικότερες χρονικές περιόδους στην παγκόσμια ιστορία, η οποία διαμόρφωσε, εν πολλοίς, την εικόνα του σύγχρονου κόσμου. Η εξιστόρηση ξεκινά από την περίοδο της Αναγέννησης και ολοκληρώνεται με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Τα σημαντικότερα ιδεολογικά κινήματα, οι διαδοχικές πολεμικές αναμετρήσεις. οι βαθύτατες οικονομικές αλλαγές, η σταδιακή ανάδυση των εθνικών κρατών, η μεταβολή των κοινωνικών ισορροπιών και η διαμόρφωση ενός νέου συλλογικού συστήματος ασφαλείας εξετάζονται σε βάθος αλλά και στη συγκριτική τους διάσταση. Οι φοιτητές καλούνται επίσης να συσχετίσουν τις εξελίξεις στην Ευρώπη με τα τεκταινόμενα στον υπόλοιπο κόσμο καθώς και να τοποθετήσουν τα ιστορικά δρώμενα στην γενικότερη αλυσίδα του ιστορικού χρόνου.
Εβδομάδα #1 Περιοδολόγηση στην ευρωπαϊκή ιστορία. Η αρχή της νεότερης εποχής. Η έννοια του όρου «Ευρώπη» από την αρχαιότητα έως τους νεότερους χρόνους. Οι πολλαπλές αναγνώσεις (γεωγραφική, πολιτική, οικονομική, πολιτισμική) της έννοιας της Ευρώπης». Η Ευρώπη και ο υπόλοιπος κόσμος, όψεις μιας αμφιλεγόμενης σχέσης.
Εβδομάδα #2 Η Αναγέννηση.
Το Τέλος του Μεσαίωνα και η νέα εποχή. Οι εξελίξεις στην Τέχνη. Το κίνημα του Ουμανισμού. Η πρόοδος των επιστημών.
Εβδομάδα #3 Η Θρησκευτική Μεταρρύθμιση
Η Προτεσταντική Επανάσταση. Ο Μαρτίνος Λούθηρος. Η Καθολική Μεταρρύθμιση. Το Συμβούλιο του Τρέντο. Η Ιερά Εξέταση. Η κληρονομιά της μεταρρύθμισης.
Εβδομάδα #4 Η Οικονομική Επανάσταση
Οι γεωγραφικές ανακαλύψεις. Ο εκχρηματισμός της οικονομίας. Η εμφάνιση των τραπεζών. Η κεφαλαιοκρατία.
Εβδομάδα #5 Η εποχή του Απολυταρχισμού
Αίτια επικράτησης και χαρακτήρας. Ο θεσμός της απόλυτης μοναρχίας και τα χαρακτηριστικά της. Ο Τριακονταετής και ο Επταετής Πόλεμος και οι συνέπειές τους.
Εβδομάδα#6 Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός
Η Ευρώπη το 1750: Δημογραφική, κοινωνική, πολιτική, οικονομική και πολιτισμική απεικόνιση. Τα αίτια της πνευματικής Αναγέννησης και οι εστίες της. Οι βασικές αρχές του κινήματος. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι. Η διάχυση των ιδεών του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού στον υπόλοιπο κόσμο. Η αποτίμηση του κινήματος – οι αλλαγές στη ζωή των Ευρωπαίων.
Εβδομάδα #7 Η Γαλλική Επανάσταση και οι Ναπολεόντιοι Πόλεμοι
Η Γαλλία της παραμονές της Επανάστασης. Η μοναρχία, οι ευγενείς, ο κλήρος και η «Τρίτη» τάξη. Οι φάσεις της Επανάστασης. Η σημασία της Επανάστασης, Αμερικανική και γαλλική Επανάσταση – συγκριτική θεώρηση. Η άνοδος του Ναπολέοντα. Η Ευρώπη σε πόλεμο. Η οργάνωση του Ναπολεόντειου κόσμου. Από το θρίαμβο στην ήττα και την ταπείνωση, Το Συνέδριο της Βιέννης.
Εβδομάδα #8 Η Βιομηχανική Επανάσταση
Η Αγγλία το 1750. Το κάρβουνο και το φουγάρο. Τα κέντρα της οικονομικής, βιοτεχνικής και βιομηχανικής δραστηριότητας. Οι δύο φάσεις του φαινομένου. Πλούσιοι και φτωχοί. Η ζωή στα αστικά κέντρα και την ύπαιθρο. Κοινωνικές αναστατώσεις. Τα καρτέλ και τα τραστ.
Εβδομάδα #9 Ο «μακρύς» 19ος αιώνας. Ιδεολογικές ζυμώσεις και πολιτικές εξελίξεις
Φιλελευθερισμός. Ρομαντισμός. Σοσιαλισμός. Πανσλαβισμός. Βασικές αρχές και κυριότεροι εκπρόσωποι. Οι εξελίξεις στην τέχνη. Μαρξ και Έγκελς. Η διαμόρφωση ταξικής συνείδησης. Ο συνδικαλισμός. Η Τρίτη γαλλική Δημοκρατία. Η κομμούνα του Παρισιού. Η χειραφέτηση των γυναικών. Ορισμός και στάδια του ιμπεριαλισμού. Η πολιτική έκφραση της αποικιοκρατίας. Η αποικιοποίηση της Αφρικής. Ο πόλεμος των Μπόερς. Η Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών.
Εβδομάδα #10 Η Ευρώπη στο κατώφλι του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου
Η διαμόρφωση των σφαιρών επιρροής στις αρχές του 20ου αιώνα. Οι συμμαχίες και τα εθνικά προγράμματα. Οι Συνθήκες Ειρήνης.
Εβδομάδα #11 Η περίοδος του Μεσοπολέμου
Η Κοινωνία των Εθνών. Ο ρόλος των μειονοτήτων. Η δημοκρατία της Βαΐμάρης. Η άνοδος του φασισμού και του ναζισμού. Η εξάπλωση του Κομμουνισμού. Οι ευάλωτες δημοκρατίες. Η Διεθνής Οικονομικής Κρίση.
Εβδομάδα #12 Από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στον Ψυχρό Πόλεμο
Αίτια και αφορμές. Η διαμόρφωση συμμαχιών. Τα μέτωπα του πολέμου. Η κατάρρευση του Ναζισμού. Η οριοθέτηση του μεταπολεμικού κόσμου. Ο «πόλεμος» Δύσης και Ανατολής.
Εβδομάδα #13 Επανάληψη και προετοιμασία για τις εξετάσεις
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
E.M. Burns, Ευρωπαϊκή Ιστορία. Ο δυτικός πολιτισμός: Νεότεροι χρόνοι, Θεσσαλονίκη 2006
Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, Νεώτερη ευρωπαϊκή ιστορία 1789-1945 : Από τη γαλλική επανάσταση μέχρι τον Β παγκόσμιο πόλεμο, Θεσσαλονίκη 2000
Serge Berstein, Pierre Milza, Ιστορία, της Ευρώπης. Η ευρωπαϊκή συμφωνία και η Ευρώπη των εθνών 1815-1919, Αθήνα, 1997
Ι. Δ. Ψαράς, Ιστορία της νεότερης Ευρώπης 1492-1815: Από την ανακάλυψη της Αμερικής ως το συνέδριο της Βιέννης, Θεσσαλονίκη, 2003
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
E. J. Hobsbawm, Η εποχή των Επαναστάσεων 1789-1848, μετάφραση Μαριέτα Οικονομοπούλου, Αθήνα: ΜΙΕΤ, 1992.
E. J. Hobsbawm, Η εποχή Του Κεφαλαίου 1848-1875, μετάφραση Δημοσθένης Κούρτοβικ, Αθήνα: ΜΙΕΤ, 1994.
Rogers Brubaker, "In the Name of the Nation: Reflections on Nationalism and Patriotism." Citizenship Studies 8/2 (2004): σσ. 115-127.
Rogers Brubaker, "The French Revolution and the Invention of Citizenship." French Politics and Society 7 (Summer 1989), σσ. 30-49.
James Joll, Η Ευρώπη 1870-1970, Θεσσαλονίκη: Βάνιας, 2006.