Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑ-ΜΝΗΜΗΣ: ΟΙ ΕΜΦΥΛΙΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ (ΙΣΠΑΝΙΑ-ΕΛΛΑΔΑ) ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑ-ΜΝΗΜΗΣ: ΟΙ ΕΜΦΥΛΙΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ (ΙΣΠΑΝΙΑ-ΕΛΛΑΔΑ) ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / THE CONSTRUCTION OF POST-MEMORY: CIVIL WARS (SPAIN - GREECE) IN CONTEMPORARY LITERATURE
Τίτλος στα ΓερμανικάDie Konstruktion der "postmemory": der spanische und griechische Bürgerkrieg in der zeitgenössischen Literatur
ΚωδικόςΛΠ_004
ΣχολήΦιλοσοφική
ΤμήμαΓερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας
Κύκλος / Επίπεδο2ος / Μεταπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600003395

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΜΣ Γλώσσα και Πολιτισμός στο Γερμανόφωνο Χώρο (2012-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 10
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
Λογοτεχνία-ΠολιτισμόςΥποχρεωτικό Κατ' ΕπιλογήνΧειμερινό/Εαρινό-9
Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑ-ΜΝΗΜΗΣ: ΟΙ ΕΜΦΥΛΙΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ (ΙΣΠΑΝΙΑ-ΕΛΛΑΔΑ) ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Ακαδημαϊκό Έτος2016 – 2017
Περίοδος ΤάξηςΧειμερινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Class ID
600057848
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το μάθημα στοχεύει στην ανάλυση μυθιστορημάτων της νέας χιλιετίας, που ως θέμα τους έχουν τους εμφυλίους πολέμους, ισπανικό (1936-1939) και ελληνικό (1946-1949), υπό το πρίσμα θεωριών της μνήμης. Αφετηριακό σημείο αποτελεί η διαπίστωση ότι από την αρχή της νέας χιλιετίας περίπου παρατηρείται στη λογοτεχνική παραγωγή των δύο χωρών μια διαφοροποιημένη ενασχόληση με την περίοδο των εμφυλίων, στην οποία διαφαίνεται η διάθεση για υπέρβαση των άκαμπτων πολιτικών αντιθέσεων και του ανταγωνισμού των θυμάτων: κατασκευάζονται γέφυρες μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, η προβληματική των διαφορετικών γενεών έρχεται στο προσκήνιο, ο πόνος του άλλου αναγνωρίζεται, η μνημονική διαδικασία θεματοποιείται. Αρχικά θα επιχειρηθεί η ένταξη αυτής της μεταβολής σ’ ένα θεωρητικό πλαίσιο –χρησιμοποιώντας και ερμηνεύοντας την διεθνώς πολιτογραφημένη έννοια της μετα-μνήμης (postmemory). Ως λογοτεχνικά παραδείγματα της προηγούμενης φάσης επεξεργασίας του παρελθόντος, δηλαδή της «εποχής των αντιθέσεων», θα εξεταστούν τα έργα Ελένη (Γκατζογιάννης 1983) και Η Κάθοδος των Εννιά (Βαλτινός 1959/1978) –«σύμβολα» αντίστοιχα του δεξιού και του αριστερού στρατοπέδου. Στη συνέχεια θα παρουσιαστεί το μυθιστόρημα Στρατιώτες της Σαλαμίνας (Javier Cercas 2001) ως κείμενο αναφοράς του νέου παραδείγματος. Το έργο θα αναλυθεί ακολούθως με βάση επιλεγμένες κατηγορίες του λόγου περί μνήμης, οι οποίες αφενός καθιστούν δυνατό τον προσδιορισμό της ιδιαιτερότητάς του και αφετέρου θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως εργαλεία προσέγγισης περαιτέρω έργων που προσγράφονται στη «νέα λογοτεχνία περί εμφυλίων». Η κεντρική έννοια, η οποία κατά τη γνώμη μας είναι ικανή να περιγράψει ένα βασικό χαρακτηριστικό του μυθιστορήματος, είναι αυτή της «ενοποιητικής μνήμης» (integratives Gedächtnis) –όρος ο οποίος θα εισαχθεί ειδικά για να αποδώσει μια κομβική οπτική στη σύλληψη της μνήμης που προτείνεται. Μία ακόμη «νεόκοπη» έννοια που αποβλέπει στον ίδιο στόχο είναι αυτή της «μνημονικής ετερότητας» (Erinnerungsalterität): ως τέτοια νοείται η προσπάθεια ενός αφηγητή (ή συγγραφέα) συγκεκριμένης πολιτικής απόχρωσης να ανακαλέσει λογοτεχνικά, με πειστικό τρόπο και με ενσυναίσθηση, τις μνήμες και τα βιώματα του «αντιπάλου». Τρίτη βασική κατηγορία που θα εφαρμοστεί στην ανάλυση της Σαλαμίνας είναι ο ήδη καθιερωμένος όρος της «μνημονικής αναφορικότητας» (Gedächtnisreflexivität), της ιδιότητας, δηλαδή, των έργων να αναστοχάζονται σχετικά με τη διαδικασία ανάκλησης του παρελθόντος. Τέλος θα επιχειρηθεί (από τους φοιτητές/τις φοιτήτριες) η εφαρμογή των παραπάνω όρων σε άλλα, σύγχρονα κείμενα της ίδιας θεματολογίας.
Βιβλιογραφία
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Λογοτεχνικά έργα (επιλογή) Días y Νoches (Andrés Trapiello, 2000) Soldados de Salamina (Javier Cercas, 2001) El corazon helado (Das gefrorene Herz, Almudena Grandes 2010) Das Haus der Tänzerin (Kate Lord Brown, 2013) Katzenkrieg (Eduardo Mendoza, 2014) Der kurze Sommer der Anarchie: Buenaventura Durrutis Leben und Tod (Hans Magnus Enzensberger, 1977) Der Abend vor der Schlacht. Stories aus dem Spanischen Bürgerkrieg (Ernest Hemingway, Rowolth 1983) Wem die Stunde schlägt, Fischer 1983 (Ernest Hemingway) Andis Krieg (Billi Rosen 2010) Mein Katalonien: Bericht über den Spanischen Bürgerkrieg, Diogenes 2003 (George Orwell) Athen, Paradiesstrasse (Sofka Zinovieff, 2013) Ein Schieferdecker auf der Flucht: Eine wahre Geschichte von Nationalsozialismus, Partisanenkampf, Bürgerkrieg, Gefangenschaft und Nachkriegswirren (Martin Klaus-Rainer, Arete 2014) Ίχνη στο χιόνι (Γιώργος Λίλλης, Μεταίχμιο 2012) Συμφωνία των Ονείρων (Νίκος Θέμελης, 2010) Πορφυρά Γέλια (Μισέλ Φάις, 2010). Θολός Βυθός (Γιάννης Ατζακάς, 2008) Ορθωκοστά (Θανάσης Βαλτινός 1994) Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (Άλκη Ζέη, 1987) Ιαγουάρος (Αλέξανδρος Κοτζιάς, 1987) Κλειστή Στροφή (Τσακίρη Σάσα 1985) Ελένη (Νίκος Γκατζογιάννης 1983) Το κιβώτιο, (Άρης Αλεξάνδρου 1974) Η κάθοδος των εννιά, (Θανάσης Βαλτινός 1963/1978) Οι αδελφοφάδες, (Νίκος Καζαντζάκης, 1963) Επιστημονική βιβλιογραφία Aguilar Fernandez Paloma: Μνήμη και λήθη του Ισπανικού Εμφυλίου. επιμ. Σ. Καλύβας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2005. Anastasiadis Athanasios: „Trauma and Literature. Transgenerational Communication of Traumatic Experiences. Narrating the Past from a Postmemorial Position“. JLT 6.1 (2012): 1–24. Antoniou Giorgos και Marantzidis Nikos: “The Greek Civil War Historiography, 1945-2001”, The Columbia Journal of Historiography, 2003, ηλεκτρονική δημοσίευση. Ashplant Timothy, Graham Dawson & Michael Roper (eds.): The Politics of Memory, Commemorating War. Transaction Publisher, New Brunswick & London 2000, 60-92. Assmann Aleida: „Vier Formen des Gedächtnisses“. Erwägen-Wissen-Ethik (EWE, vormals EuS) 13.2 (2002): 183-190. Assmann Aleida: Erinnerungsräume. Formen und Wandlungen des kulturellen Gedächtnisses. Beck, München 2006. Assmann Aleida: „Die Vergangenheit begehbar machen. Vom Umgang mit Fakten und Fiktionen in der Erinnerungsliteratur“. Die Politische Meinung 56.7 (2011): 77-85. (28.4.2016). Assmann Aleida: Cultural Memory and Western Civilization: Functions, Media, Archives. Cambridge University Press, 2012. Assmann Aleida, Linda Shortt (eds.) (2012), Memory and Political Change, Palgrave Macmillan (Kindle Edition). Assmann Aleida: Das neue Unbehagen in der Erinnerungsliteratur. Beck, München 2013. Assmann Jan: Das kulturelle Gedächtnis. Schrift, Erinnerung und politische Identität in frühen Hochkulturen. Beck, München 1992 Baerentzen Lars - Γιάννης Ο. Ιατρίδης - Ole L. Smith (επ.): Μελέτες για τον εμφύλιο 1945-1949. Ολκός, Αθήνα 1992. Ballinger Pamela: History in Exile, Memory and Identity at the Borders of the Balkans. Princeton University Press, Princeton 2003 Budryte Dovile, Resende Erica (eds.): Memory and Trauma in International Relations: Theories, Cases and Debates. Routledge, NY 2013. Cappelletto Francesca (ed.): Memory and World War II, an Ethnographic Approach. Berg, Oxford/New York 2005. Caruth Cathy: Unclaimed Experience. Trauma, Narrative, and History. The John Hopkins University, Baltimore / London 1996. Cesari Chiara De, Rigney Ann (eds.): Transnational Memory. Circulation, Articulation, Scales. De Gruyter, Berlin/Boston 2016. Collard Anna: “Διερευνώντας την ‘κοινωνική μνήμη’ στον ελλαδικό χώρο”, στο Ε. Παπαταξιάρχης (επ.): Ανθρωπολογία και Παρελθόν. Συμβολές στην Κοινωνική Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1993, 357-391. Connerton Paul: How Societies Remember. Cambridge University Press, Cambridge 1989. Erll Astrid, Nünning Ansgar (eds.): A Companion to Cultural Memory Studies. An International and Interdisciplinary Handbook. De Gruyter, Berlin/Boston 2010. Erll Astrid: Kollektives Gedächtnis und Erinnerungskulturen: Eine Einführung. Metzler, Stuttgart 2005. Graham Helen: Der Spanische Bürgerkrieg. Reclams Universal-Bibliothek, 2008. Halbwachs Maurice: On Collective Memory. University of Chicago Press, Chicago 1992. Iatrides John Ο. - Linda Wrigley (eds.), Greece at the Crossroads. The Civil War and its Legacy, University Park, The Pennsylvania State University Press, 1995. LaCapra Dominick: Writing History, Writing Trauma, John Hopkins University. Baltimore 2001. Mark Mazower (ed.): After the War Was Over. Reconstructing the Family, Nation and State in Greece, 1943-1960. Princeton University Press, Princeton 2000, 247-273. Nora Pierre: “Between Memory and History. Les Lieux de Mémoire”. Representations, 1989, 26: 7-24. Olick Jeffrey K. & Joyce Robbins: “Social Memory Studies: From ‘Collective Memory’ to the Historical Sociology of Mnemonic Practices”. Annual Review of Sociology, 1998, 24: 12-13. Olick Jeffrey K., Vinitzky-Seroussi Vered, Levy Daniel (eds.): The Collective Memory Reader. Oxford University Press, 2011. Passerini Luisa, “Memories between silence and oblivion”, στο Katherine Hodgkin & Susanna Radstone (eds.), Contested Pasts. The Politics of Memory, London / New York, Routledge, 2003, 238-254. Ricoeur Paul: Mémoire, l’histoire, l’oubli. Gallimard, Paris 2000 (αγγλική έκδοση, Memory, History, Forgetting. University of Chicago Press, Chicago 2004). Sarafis Marion (ed.): Greece: From Resistance to Civil War. Spοkesman, Nottingham 1980 . Thompson Paul: Φωνές από το Παρελθόν. Προφορική Ιστορία. Πλέθρον, Αθήνα 2002, 23-28. Ιατρίδης Γιάννης (επ.): Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση. Θεμέλιο Αθήνα 1984. Βαν Μπούσχοτεν Ρίκη – Τασούλα Βερβενιώτη – Ευτυχία Βουτυρά – Βασίλης Δαλκαβούκης – Κωνσταντίνα Μπάδα (επ.): Μνήμες και Λήθη του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2008. Βασιλακάκος Γιάννης: Ο Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος στη μεταπολεμική πεζογραφία, 1946-1958. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000. Βερβενιώτη Τ.: “Προφορική Ιστορία και έρευνα για τον Ελληνικό εμφύλιο: η πολιτική συγκυρία, ο ερευνητής και ο αφηγητής”. Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 2002, 107Α: 157-181. Βιδάλη Άννα: Αραγε εμείς ήμασταν;: απαγορευμένη ιστορία και υποκειμενικότητα σε τέσσερις ιστορίες από τον Ελληνικό Εμφύλιο. Εξάντας, Αθήνα 1999. Βόγλης Πολυμέρης – Νίκος Μαραντζίδης – Ελένη Πασχαλούδη (επιμ.): Αφιέρωμα: Στρατός και αντάρτες στη δεκαετία του 1940, Κλειώ 3 (Καλοκαίρι 2006), Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη. Βόγλης Πολυμέρης: Η εμπειρία της φυλακής και της εξορίας. Οι πολιτικοί κρατούμενοι στον εμφύλιο πόλεμο. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2004. Βουτυρά Ε. – Β. Δαλκαβούκης – Ν. Μαραντζίδης – Μ. Μποντίλα (επιμ.): Το όπλο παρά πόδα. Οι πολιτικοί πρόσφυγες του ελληνικού εμφυλίου πολέμου στην Ανατολική Ευρώπη. Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη 2005. Γενικό Επιτελείο Στρατού, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού: Αρχεία Εμφυλίου Πολέμου (1944-1949). Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Αθήνα 1998. Δεμερτζής Νίκος, Πασχαλούδη Ελένη, Αντωνίου Γιώργος (επιμ.): Εμφύλιος: Πολιτισμικό τραύμα. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013. Ηλιού Φίλιππος: Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος. Η εμπλοκή του ΚΚΕ. Θεμέλιο-ΑΣΚΙ, Αθήνα 2004. Κόκκινος Γιώργος: Η σκουριά και το πυρ : Προσεγγίζοντας τη σχέση ιστορίας, τραύματος και μνήμης. Gutenberg - Γιώργος & Κώστας Δαρδανός, Αθήνα 2012. Λιάκος Αντώνης: Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία. Πόλις, Αθήνα 2007. Μουρέλος Γιάννης, Μιχαηλίδης Ιάκωβος: Ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος : μία αποτίμηση : πολιτικές, ιδεολογικές, ιστοριογραφικές προεκτάσεις. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2007. Μαργαρίτης Γιώργος: Iστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου 1946-1949. τόμοι 2, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2000-2001. Μπενβενίστε Ρίκα - Θεόδωρος Παραδέλλης (επ.): Διαδρομές και τόποι της μνήμης. Ιστορικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1999. Νικολακόπουλος Ηλίας - Άλκης Ρήγος - Γρηγόρης Ψαλλίδας (επ.): Ο Εμφύλιος Πόλεμος. Από τη Βάρκιζα στο Γράμμο, Φεβρουάριος 1945 - Αύγουστος 1949. Θεμέλιο, Αθήνα 2002. Παπαταξιάρχης Ευθύμιος (επ.): Περιπέτειες της ετερότητας. Η παραγωγή της πολιτισμικής διαφοράς στη σημερινή Ελλάδα. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2006. Ραυτόπουλος Δημήτρης: Εμφύλιος και λογοτεχνία. Πατάκης, Αθήνα 2012. Σαράφη Μάριον (επ.): Από την Αντίσταση στον Εμφύλιο. Εισαγωγή Ν. Σβορώνος, Νέα Σύνορα, Αθήνα 1982.
Τελευταία Επικαιροποίηση
08-10-2016