Βυζαντινή Μουσικολογία: Ιστορία και επιστημολογικά ζητήματα

Τα μαθήματα βασίζονται στη χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνιών: διεξαγωγή μαθημάτων με προβολές αντίστοιχων power-points, μουσικές ακροάσεις (ψηφιακό ακουστικό υλικό), διεξαγωγή διαδραστικών ασκήσεων με τη βοήθεια του υπολογιστή, video κ.ά.

Οι φοιτητές θα αξιολογηθούν βάσει των εξής: 1. Ενεργή και συνεπής συμμετοχή στα μαθήματα, εκπόνηση περίληψης μιας διάλεξης (μέχρι 1 μονάδα) 2. Τεστ βασικών γνώσεων κατά τη διάρκεια και στο τέλος του εξαμήνου (μέχρι 6 μονάδες) 3. Παρουσίαση μικρής εργασίας/project (μέχρι 2 μονάδες) 4. Συγγραφή επιστημονικού δοκιμίου (μέχρι 2 μονάδες)

1. Ἐπιτεύγματα καὶ προοπτικὲς στὴν ἔρευνα καὶ μελέτη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης Τόμος ἀφιερωμένος στὸν καθηγητὴ Γρηγόριο Θ. Στάθη, επιμ. Κ. Καραγκούνης. Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, Τομέας Ψαλτικής Τέχνης και Μουσικολογίας. Αθήνα: Παναγόπουλος, 2014. 2. Μαρία Αλεξάνδρου, Εισαγωγή στη Βυζαντινή Μουσική, Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 2016.

- Βουρλής, Αθανάσιος. Δογματικοηθικαὶ ὄψεις τῆς ὀρθοδόξου ψαλμωδίας. Αθήνα: Πανεπιστήμιο Αθηνών, Θεολογική Σχολή, Εκδόσεις Κληροδοτήματος Βασιλικής Δ. Μωραΐτου 1, 1994. - Αλυγιζάκης, Αντώνιος. “Ἡ λειτουργικὴ μουσικὴ κατὰ τὸ Μέγα Βασίλειο”. Σε Τόμος ἑόρτιος χιλιοστῆς ἑξακοσιοστῆς ἐπετείου Μεγάλου Βασιλείου (379-1979), επιμ. Ι. Καλογήρου, 253-281. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη: Θεολογική Σχολή, 1981. - Στάθης, Γρηγόριος. Οἱ ἀναγραμματισμοὶ καὶ τὰ μαθήματα τῆς βυζαντινῆς μελοποιΐας. IBM, Μελέται 3. β΄ έκδ. Αθήνα, 1992. - Του ιδίου. “Τὰ πρωτόγραφα τῆς ἐξηγήσεως στὴ Νέα Μέθοδο”. Σε Τιμὴ πρὸς τὸν διδάσκαλον. Ἔκφραση ἀγάπης στὸ πρόσωπο τοῦ καθηγητοῦ Γρηγορίου Θ. Στάθη, 696-707. Αθήνα: «Ἀνατολῆς τὸ Περιήχημα», 2001. - Του ιδίου. “Ἡ παλαιὰ βυζαντινὴ σημειογραφία καὶ τὸ πρόβλημα μεταγραφῆς της εἰς τὸ πεντάγραμμον”. Βυζαντινά 7 (1975): 427-460. - Τιμὴ πρὸς τὸν διδάσκαλον. Ἔκφραση ἀγάπης στὸ πρόσωπο τοῦ καθηγητοῦ Γρηγορίου Θ. Στάθη. Αθήνα: «Ἀνατολῆς τὸ Περιήχημα», 2001. - Καραγιαννόπουλος, Ιωάννης. Το Βυζαντινό Κράτος. δ΄ έκδ. Θεσσαλονίκη: Βάνιας, 2001. - Ράνσιμαν, Σ. Ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία ἐν αἰχμαλωσίᾳ. Μετφρ. Ν. Παπαρρόδου, σημειώσεις Μ. Μπεργαδή. 2 τ. Αθήνα: Μπεργαδή, 2000. - Iorga, N. Το Βυζάντιο μετά το Βυζάντιο. Μετφρ. Γ. Καρά, πρόλογος Ν. Σβορώνου. β΄ ανατ. Αθήνα: Gutenberg, 1989. - Ψάχος, Κωνσταντίνος. Ἡ παρασημαντικὴ τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς, ἤτοι ἱστορικὴ καὶ τεχνικὴ ἐπισκόπησις τῆς σημειογραφίας τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς ἀπὸ τῶν πρώτων χριστιανικῶν χρόνων μέχρι τῶν καθ΄ ἡμῶν. β΄ έκδ. υπερηυξημένη, επιμ. Γ. Χατζηθεοδώρου. Αθήνα: Διόνυσος, 1978. - Κωνσταντίνος Ψάχος: o Μουσικός, ο Λόγιος. Πρακτικά Ημερίδας, 30 Νοεμβρίου 2007, επιστ. υπεύθ. Αι. Πολυμέρου-Καμηλάκη, επιμ. Ευ. Καραμανές, Ακαδημία Αθηνών, Δημοσιεύματα του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας αρ. 29, Αθήνα, 2013. - Χατζηγιακουμής, Μ. Εκκλησιαστική Μουσική του Ελληνισμού μετά την Άλωση (1453-1820). Σχεδίασμα Ιστορίας. Αθήνα: Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων, 1999. - Γιαννόπουλος, Ε. “Bασική βιβλιογραφία για τους χειρόγραφους κώδικες της Ψαλτικής”. Σε Ε. Γιαννόπουλος, Η Ψαλτική Τέχνη. Λόγος και μέλος στη λατρεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, 363-409. β΄ έκδ. Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 2008. - Μαλιάρας, Νίκος. Bυζαντινά Μουσικά Όργανα. Ελληνικές Μουσικολογικές Εκδόσεις, επιστημονικός υπεύθυνος Απόστολος Κώστιος. Αθήνα: Παπαγρηγορίου - Νάκας, 2007. - Δετοράκης, Θεοχάρης. Βυζαντινὴ Φιλολογία. Τὰ πρόσωπα καὶ τὰ κείμενα. 2 τ. Ηράκλειο Κρήτης, 1995 και 2003. - Σπυράκου, Ευαγγελία Χ. Οἱ χοροὶ ψαλτῶν κατὰ τὴν βυζαντινὴ παράδοση. ΙΒΜ, Μελέται 14. Έκδ. Γρ. Στάθης. Αθήνα, 2008. - Χαλδαιάκης, Αχιλλεύς. Βυζαντινομουσικολογικά, 3 τ. Αθήνα: Εκδόσεις Άθως, 2014. - Ρωμανού, Κ. Έντεχνη ελληνική μουσική στους Νεότερους Χρόνους. Αθήνα: Κουλτούρα, 2006. - Αλεξάνδρου, Μαρία. “Βυζαντινές μουσικές σπουδές: τάσεις και ρεύματα της έρευνας και της εκπαίδευσης σήμερα”. Σε Μουσική και Μουσικολογία. Παρόν και μέλλον, Πρακτικά διατηματικού συνεδρίου υπό την αιγίδα της Ελληνικής Μουσικολογικής Εταιρείας, Θεσσαλονίκη, 21-23. Νοεμβρίου 2014, επιμ. Ιωάννης Φούλιας, Πέτρος Βούβαρης, Γιώργος Κίτσιος και Κώστας Χάρδας, 51-74. Θεσσαλονίκη: Ελληνική Μουσικολογική Εταιρεία, 2015. -Της ιδίας. “Εισαγωγή στη βυζαντινή μουσικολογία.” Σε Εισαγωγή στη Μουσικολογία, επιμ. Ευανθία Νίκα-Σαμψών (υπό έκδοση). - Georgiades, Τhr. "Bemerkungen zur Erforschung der byzantinischen Kirchenmusik". Byzantinische Zeitschrift, xxxix (1939): 67-88. - Floros, Constantin. Universale Neumenkunde. 3 τ. Kassel: Auslieferung Bärenreiter-Antiquariat Kassel-Wilhelmshöhe, 1970. http://speech.di.uoa.gr/IMC2014/ - http://crossroads.mus.auth.gr - 1st International Interdisciplinary Musicological Conference. The Psaltic Art as an Autonomous Science: Scientific Branches – Related Scientific Fields – Interdisciplinary Collaborations and Interaction. 29 June - 3 July 2014, Volos, Greece. - Kalaitzidis, Kyriakos. Post-Byzantine Music Manuscripts as a Source for Oriental Secular Music (15th to Early 19th Century). Τranslated by Kiriaki Koubaroulis and Dimitri Koubaroulis. Istanbuler Texte und Studien 28, Orient Institut Istanbul. Würzburg: Ergon Verlag, 2012. - Strunk, Oliver. Essays on Music in the Byzantine World. Eπιμ. Kenneth Levy, 165-190. New York: W.W. Norton & Company, Inc., 1977. - Levy, Kenneth. “Le ‘tournant décisif’ dans l’histoire de la musique byzantine 1071-1261”. Σε XVe Congrès International d’Études Byzantines, Rapports et Co-Rapports III, Art et Archéologie281-288. Aθήνα, 1976. - Lingas, Αlexander. “Festal Cathedral Vespers in Late Byzantium”. Orientalia Christiana Periodica 63 (1997): 421-459. - Quasten, Johannes. Music & Worship in Pagan & Christian Antiquity. Τransl. by Boniface Ramsey, O.P. Washington, D.C.: National Association of Pastoral Musicians, 1983. - Troelsgård, Christian. Byzantine Neumes. Α Νew Introduction to the Middle Byzantine Musical Notation. MMB, Subsidia IX. Copenhagen: Tusculanum Press, 2011. - Wellesz, Egon. A History of Byzantine Music and Hymnography. 2nd ed. rev. and enlarged. Oxford: Clarendon Press, 1962. - Του ιδίου. Τhe Akathistos Hymn. Introduced and transcribed by E. Wellesz. MMB, Transcripta IX. Copenhague: Munksgaard, 1957. - Του ιδίου. “A Note on the Origins of the ‘Monumenta Musicae Byzantinae’ (1931-1971)”. Studies in Eastern Chant 2 (1971): vii-x. - Delviniotis, D., and G. Kouroupetroglou. “DAMASKINOS: The Prototype Corpus of Greek Orthodox Ecclesiastical Chant Voices”. Σε International Musicological Conference Crossroads. Greece as an intercultural pole of musical thought and creativity, Aristotle University of Thessaloniki, School of Music Studies, and I.M.S. Regional Association for the Study of the Music of the Balkans, Thessaloniki, 6-10 June 2011, Conference Proceedings, edd. E. Nika-Sampson, G. Sakallieros, M. Alexandru, G. Kitsios, E. Giannopoulos, 289-302. Thessaloniki: School of Music Studies A.U.Th., 2013: βλ. http://crossroads.mus.auth.gr - Spanoudakis, Dimosthenis. “Neuromusicology and Byzantine Chant. An interdisciplinary approach with multiple benefits. Preliminary study, goals and prospects”. Σε Η Ψαλτική Τέχνη ως Αυτόνομη Επιστήμη. Επιστημονικοί Κλάδοι - Συναφή Επιστημονικά Αντικείμενα - Διεπιστημονικές Συνεργασίες, Διαθεματικότητα και Διάδραση. Πρακτικά 1ου Διεθνούς Διεπιστημονικού Μουσικολογικού Συνεδρίου, 29 Ιουνίου - 3 Ιουλίου 2014, Βόλος, επιμ. Κωνσταντίνος Χαρ. Καραγκούνης και Γεώργιος Κουρουπέτρογλου, 501-512. Βόλος: Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, Τομέας Ψαλτικής Τέχνης και Μουσικολογίας, 2015. http://speech.di.uoa.gr/IMC2014/pdffull/503-514.pdf - Touliatos, Diane. "State of the Discipline of Byzantine Music". Acta Musicologica L (1978): 181-190. - Της ιδίας. "Research in Byzantine Music Since 1975". Acta Musicologica Lii (1988): 205-218. - Alexandru, Maria. “New Approaches and Pivotal Thematics in Byzantine Musical Studies, 2001-2011”. Bulgarian Musicology 3-4 (2012): 89-15.