Ψαλτικά χειρόγραφα, εξηγήσεις και εξηγητές
| Τίτλος | Ψαλτικά χειρόγραφα, εξηγήσεις και εξηγητές / Psaltic manuscripts, interpretations ("exegeseis") and interpreters |
| Κωδικός | 1105 |
| Διατμηματικό Πρόγραμμα | Η Βυζαντινή μουσική επιστήμη και καλλιτεχνική δημιουργία |
| Συνεργαζόμενα Τμήματα | Μουσικών Σπουδών Θεολογίας |
| Κύκλος / Επίπεδο | 2ος / Μεταπτυχιακό |
| Περίοδος Διδασκαλίας | Χειμερινή |
| Υπεύθυνος/η | Εμμανουήλ Γιαννόπουλος |
| Κοινό | Ναι |
| Κατάσταση | Ενεργό |
| Course ID | 600013208 |
Πρόγραμμα Σπουδών: Η Βυζαντινή μουσική επιστήμη και καλλιτεχνική δημιουργία
Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 5
| Κατεύθυνση | Τύπος Παρακολούθησης | Εξάμηνο | Έτος | ECTS |
|---|---|---|---|---|
| ΚΟΡΜΟΣ | Υποχρεωτικό | 2 | 1 | 8 |
| Τίτλος | Ψαλτικά χειρόγραφα, εξηγήσεις και εξηγητές |
| Ακαδημαϊκό Έτος | 2018 – 2019 |
| Περίοδος Τάξης | Εαρινή |
| Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ | |
| Ώρες Εβδομαδιαία | 3 |
| Class ID | 600147053
|
Τύπος Μαθήματος 2016-2020
- Επιστημονικής Περιοχής
- Ανάπτυξης Δεξιοτήτων
Τύπος Μαθήματος 2011-2015
Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού
Τρόπος Παράδοσης
- Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
- e-Οδηγός Σπουδών https://qa.auth.gr/el/class/1/600147053
- Στον ιστοχώρο του Τμήματος:
- eLearning (Moodle):
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές
προγραμμάτων ανταλλαγής.
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα:
1. γνωρίζουν τους βασικούς τύπους ψαλτικών χειρογράφων και το περιεχόμενό τους, με βάση συγκεκριμένους κώδικες σε ψηφιακή μορφή και αυτοψίες σε πρωτογενές υλικό.
2. θα γνωρίζουν ένα μεγάλο μέρος των καταλόγων ψαλτικών χειρογράφων και θα μπορούν εργάζονται με βάση αυτούς σε συνθετικές εργασίες
3. Θα γνωρίζουν την επιστημονική διαδικασία και μεθοδολογία για την σύνταξη αναλυτικών περιγραφικών καταλόγων ψαλτικών χειρογράφων με βάση μουσικολογικά, παλαιογραφικά και φιλολογικά κριτήρια
4. Θα έχουν εξασκηθεί στο να εντοπίζουν και να μελετούν την διαχρονική εξέλιξη των εκκλησιαστικών μελών και της μουσικής σημειογραφίας με βάση τις εξηγήσεις και τους εξηγητές που παρουσιάζονται στα χειρόγραφα
Γενικές Ικανότητες
- Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
- Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
- Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
- Λήψη αποφάσεων
- Αυτόνομη εργασία
- Ομαδική εργασία
- Εργασία σε διεθνές περιβάλλον
- Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
- Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
- Σχεδιασμός και διαχείριση έργων
- Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
- Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
- Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
- Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
- Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στο παρόν μάθημα επιδιώκεται μια εκτενής γνώσης των πρωτογενών πηγών της εκκλησιαστικής μουσικής, των μουσικών χειρογράφων, και των συγγραμμάτων που ασχολούνται με αυτά. Από τις πρωτογενείς αυτές πηγές εξάγονται καίρια συμπεράσματα αλλά και αφορμές ευρύτερης επιστημονικής έρευνας για την μεγάλη πολιτιστική αξία της βυζαντινής μουσικής, την μουσική της σημειογραφία. Εξετάζονται αναλυτικά, παρουσιάζονται και ερευνώνται περαιτέρω:
1. Τα ειδη και το περιεχόμενο των ψαλτικών χειρογράφων από τον 10ο έως τον 19ο αιώνα
2. Οι αναλυτικοί περιγραφικοί κατάλογοι ψαλτικών χειρογράφων και τα στοιχεία που προκύπτουν από αυτούς για τους μελοποιούς, τα μέλη και την μορφολογία τους, τις εξηγήσεις και τους εξηγητές
3. η επιστημονική διαδικασία και μεθοδολογία για την σύνταξη αναλυτικών περιγραφικών καταλόγων ψαλτικών χειρογράφων με βάση μουσικολογικά, παλαιογραφικά και φιλολογικά κριτήρια
4. η εξέλιξη των μελών και της σημειογραφίας τους, στοιχείο καίριο για την τέχνη της ψαλτικής και την βαθύτερη μελέτη της
Λέξεις Κλειδιά
βυζαντινή μουσική, ψαλτικά χειρόγραφα, εξηγήσεις, εξηγητές, αναλυτικοί κατάλογοι μουσικών χειρογράφων, μουσική σημειογραφία
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
- Σημειώσεις
- Διαφάνειες
- Βιντεοδιαλέξεις
- Ήχος
- Πολυμεσικό υλικό
- Διαδραστικές ασκήσεις
- Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
- Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
- Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
- Χρήση Τ.Π.Ε. στην Αξιολόγηση των Φοιτητών
Περιγραφή
Τα μαθήματα βασίζονται στη χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνιών: διεξαγωγή μαθημάτων με προβολές αντίστοιχων power-points, μουσικές ακροάσεις (ψηφιακό ακουστικό υλικό), video, διεξαγωγή διαδραστικών ασκήσεων με τη βοήθεια του υπολογιστή κ.ά.
Οργάνωση Μαθήματος
| Δραστηριότητες | Φόρτος Εργασίας | ECTS | Ατομικά | Ομαδικά | Erasmus |
|---|---|---|---|---|---|
| Διαλέξεις | 27 | 1 | ✓ | ✓ | |
| Σεμινάρια | 30 | 1,1 | ✓ | ✓ | |
| Άσκηση Πεδίου | 15 | 0,6 | ✓ | ✓ | |
| Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων | 30 | 1,1 | ✓ | ✓ | |
| Καλλιτεχνικό Εργαστήριο | 15 | 0,6 | ✓ | ✓ | |
| Εκπαιδευτικές επισκέψεις και παρακολούθηση συνεδρίων / σεμιναρίων / εκδηλώσεων | 15 | 0,6 | ✓ | ✓ | |
| Εκπόνηση μελέτης (project) | 30 | 1,1 | ✓ | ✓ | |
| Συγγραφή εργασίας / εργασιών | 30 | 1,1 | ✓ | ✓ | |
| Καλλιτεχνική δημιουργία | 25 | 0,9 | ✓ | ✓ | |
| Σύνολο | 217 | 8,0 |
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Οι φοιτητές θα αξιολογηθούν βάσει των εξής:
1. Ενεργή και συνεπής συμμετοχή στα μαθήματα, εκπόνηση μικρών εργασιών από μάθημα σε μάθημα (μέχρι 2 μονάδες)
2. Τεστ βασικών γνώσεων στο τέλος του εξαμήνου (μέχρι 2 μονάδες)
3. Παρουσίαση μικρής εργασίας/project (μέχρι 2 μονάδες)
4. Συγγραφή μικρής μελέτης με σύγκριση χειρογράφων και μουσικολογική ανάλυση (μέχρι 4 μονάδες)
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
- Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Σύντομης Απάντησης (Διαμορφωτική)
- Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Εκτεταμένης Απάντησης (Διαμορφωτική)
- Γραπτή Εργασία (Συμπερασματική)
- Προφορική Εξέταση (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
- Δημόσια Παρουσίαση (Διαμορφωτική)
- Έκθεση / Αναφορά (Διαμορφωτική)
- Καλλιτεχνική Ερμηνεία (Διαμορφωτική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
1. Γιαννόπουλου Εμμανουήλ Στ., Τα χειρόγραφα Βυζαντινής μουσικής-Αγγλία. Περιγραφικός κατάλογος των χειρογράφων Ψαλτικής Τέχνης των αποκειμένων στις βιβλιοθήκες του Ηνωμένου Βασιλείου [Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος-Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας, Σειρά "Κατάλογοι"], Αθήνα 2008.
2. Εμμανουήλ Γιαννόπουλου, η ψαλτική Τέχνη Β', Θεσσαλονίκη 2016.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Γρ. Θ. Στάθη, «Η καταλογογράφησις των χειρογράφων Βυζαντινής μουσικής του Αγίου Όρους και τα εξ αυτής προκύπτοντα οφέλη» Εκκλησία 20, 21-22, 23-24 του 1972 και 1-2 του 1973, καθώς και σε ιδιαίτερο τεύχος.
Στάθη Γρηγορίου Θ., Τα χειρόγραφα Βυζαντινής μουσικής. Άγιον Όρος. Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων κωδίκων βυζαντινής μουσικής των αποκειμένων εν ταις βιβλιοθήκαις των ιερών μονών και σκητών του Αγίου Όρους. Τόμος Α’, (Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος-Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας), Αθήνα 1975.
Στάθη Γρηγορίου Θ., Τα χειρόγραφα Βυζαντινής μουσικής. Άγιον Όρος. Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων κωδίκων βυζαντινής μουσικής των αποκειμένων εν ταις βιβλιοθήκαις των ιερών μονών και σκητών του Αγίου Όρους. Τόμος Β’, (Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος-Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας), Αθήνα 1976.
Στάθη Γρηγορίου Θ., Τα χειρόγραφα Βυζαντινής μουσικής. Άγιον Όρος. Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων κωδίκων βυζαντινής μουσικής των αποκειμένων εν ταις βιβλιοθήκαις των ιερών μονών και σκητών του Αγίου Όρους. Τόμος Γ’, (Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος-Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας), Αθήνα 1993
Στάθη Γρηγορίου Θ., Τα χειρόγραφα Βυζαντινής μουσικής. Μετέωρα. Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων της ελληνικής ψαλτικής τέχνης, βυζαντινής και μεταβυζαντινής, των αποκειμένων εις τας βιβλιοθήκας των ιερών μονών των Μετεώρων, (Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος-Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας), Αθήνα 2006.
Στάθη Γρηγορίου Θ., Τα χειρόγραφα Βυζαντινής μουσικής. Άγιον Όρος. Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων κωδίκων βυζαντινής μουσικής των αποκειμένων εν ταις βιβλιοθήκαις των ιερών μονών και σκητών του Αγίου Όρους. Τόμος Δ’ (Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος-Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας), Αθήνα 2015
Στάθη Γρηγορίου Θ., «Τα πρωτόγραφα της εξηγήσεως στη Νέα Μέθοδο», “...τιμή προς τον διδάσκαλον...” Έκφραση αγάπης στο πρόσωπο του καθηγητού Γρηγορίου Θ. Στάθη. Αφιέρωμα στα εξηντάχρονα της ηλικίας και στα τριαντάχρονα της επιστημονικής και καλλιτεχνικής προσφοράς του, Αθήνα 2001, σσ. 696-707.
Μπαλαγεώργου Δημητρίου-Κρητικού Φλώρας, Τα χειρόγραφα Βυζαντινής μουσικής. Σινά. Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων κωδίκων Βυζαντινής μουσικής των αποκειμένων στην βιβλιοθήκη της ιεράς μονής του όρους Σινά. Τόμος Α’, [Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας] Αθήνα 2008.
N. Wilson-D. Stefanović, Manuscripts of Byzantine Chant in Oxford, Oxford, 1963.
Λ. Πολίτη, Οδηγός καταλόγου χειρογράφων, 1961.
Λ. Πολίτης-Μ. Πολίτη, «Βιβλιογράφοι 17ου-18ου αιώνα. Συνοπτική καταγραφή», Δελτίο του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου ΣΤ´ (1988-1992), Αθήνα 1994.
Γιαννόπουλου Εμμανουήλ, Η ψαλτική τέχνη. Λόγος και μέλος στη λατρεία της ορθόδοξης εκκλησίας, Θεσσαλονίκη 2004, σσ. 355, και β΄ έκδοση 2008 με προσθήκες
Γιαννόπουλου Εμμανουήλ, Ἡ Ἄνθηση τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης στὴν Κρήτη (1566-1669), Ἵδρυμα Βυζαντινῆς Μουσικολογίας-Μελέται 11, Ἀθήνα 2004.
Επιτεύγματα και Προοπτικές στην Έρευνα και Μελέτη της Εκκλησιαστικής Ψαλτικής Τέχνης. Τόμος αφιερωμένος στον καθηγητή Γρηγόριο Θ. Στάθη [Ακαδημία θεολογικών σπουδών Βόλου-Τομέας Ψαλτικής Τέχνης και Μουσικολογίας], Αθήνα 2014
Τελευταία Επικαιροποίηση
07-03-2021
