Μουσική, Ιστορία, Πολιτική: Από τον Ρεαλισμό στον Μεταμοντερνισμό

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΜουσική, Ιστορία, Πολιτική: Από τον Ρεαλισμό στον Μεταμοντερνισμό / Music, History, Politics: From Realism to Postmodernism
ΚωδικόςΚΕ0Χ27
ΣχολήΟικονομικών και Πολιτικών Επιστημών
ΤμήμαΠολιτικών Επιστημών
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό, 2ος / Μεταπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή
Υπεύθυνος/ηΣπυρίδων Μαρκέτος
Γνωστικό ΑντικείμενοΚΟΡΜΟΥ ΕΠΙΛΟΓΗΣ
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID100001326

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήμα Πολιτικών Επιστημών (2014-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 0
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚορμόςΕπιλογήςΧειμερινή-4

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΜουσική, Ιστορία, Πολιτική: Από τον Ρεαλισμό στον Μεταμοντερνισμό
Ακαδημαϊκό Έτος2020 – 2021
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Class ID
600191125
Τύπος Μαθήματος 2011-2015
Εμβάθυνσης / Εμπέδωσης Γνώσεων
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Αγγλικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
  • Γαλλικά (Εξέταση)
  • Ιταλικά (Εξέταση)
Προαπαιτήσεις
Γενικές Προαπαιτήσεις
Δεν υπάρχουν, πέρα από το αυτονόητο ενδιαφέρον για την μουσική, την ιστορία και την πολιτική.
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Θα έχετε μια ιστορικά εμπεριστατωμένη εικόνα των πολιτικών και κοινωνικών προβλημάτων και αντιλήψεων από τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα ως τις ημέρες μας, ούτως ώστε να μπορείτε να ερμηνεύετε στοιχειωδώς την αποτύπωσή τους σε ‘υψηλές’ μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης. Αναλυτικότερα, στις εποχές των ευρωπαϊκών εθνικών κινημάτων, του Νατουραλισμού (και του Βερισμού), του Ρεαλισμού, του Μοντερνισμού και των λεγόμενων μεταμοντέρνων. Θα εισαχθειτε στα ζητήματα των καλλιτεχνικών αποτυπώσεων του εξωτισμού και του οριενταλισμού, καθώς και στη σύγχρονη έρευνα στην κοινωνική ιστορία της μουσικής, ιδίως στο πεδίο της μουσικής άρθρωσης πολιτικών και κοινωνικών ιδεών. Θα μπορείτε στοιχειωδώς να συνδέετε ‘υψηλές’ μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης με σύγχρονες πολιτικές και κοινωνικές ιδέες και αντιλήψεις.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεθνές περιβάλλον
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το μάθημα αυτό συνεχίζει άλλο μάθημα επιλογής με θέμα τις κοινωνικές και πολιτικές ιδέες που αποτυπώνονται στην όπερα από τις απαρχές της, γύρω στο 1600, ως τον ύστερο δέκατο ένατο αιώνα (“Μουσική, Ιστορία, Πολιτική. Από τον Μοντεβέρντι στον Βέρντι”). Όπως και στο εισαγωγικό εκείνο μάθημα, εδώ προσεγγίζουμε την ευρωπαϊκή διανοητική, πολιτική και κοινωνική ιστορία των χρόνων από το 1850 ως το 2020 υπό το πρίσμα ενός συγκεκριμένου τύπου μουσικης -της όπερας, μιας ‘διασκέδασης εξωτικής όσο και παράλογης’ (Δόκτορ Τζόνσον). Δεν ακολουθούμε μουσικολογική προσέγγιση ούτε δίνουμε μια συνοπτική ιστορία της όπερας αυτών των χρόνων. Χρησιμοποιούμε την όπερα ως τεκμήριο και μέσο για να εξετάσουμε τους τρόπους με τους οποίους συλλάμβαναν και συζητούσαν τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, από τους αριστοκράτες που οργάνωσαν την αντεπανάσταση στη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα και τους αστούς που τροφοδότησαν το μελόδραμα σ’ όλη τη διάρκεια του δέκατου ένατου, καθώς και τα λαϊκά στρώματα και τις επαναστατικές δυνάμεις που το οικειοποιήθηκαν. Ανιχνεύουμε πώς ταξικά πολιτικά κι αισθητικά προγράμματα διαπλέκονταν με τα εθνικά κινήματα και με τις αισθητικές πρωτοπορίες του δέκατου ένατου και του εικοστού αιώνα. Ιδιαίτερα επιμένουμε στη χρήση του αισθητικού Ρεαλισμού για την προώθηση δεξιών και αριστερών πολιτικών σχεδίων μέχρι το 1900, στον μισογυνισμό και τον κοινωνικό κυνισμό της οπερέτας, στις εξίσου αμφίσημες πολιτικές συνδηλώσεις του Συμβολισμού στο γύρισμα του αιώνα, στην αξιοποίηση μοντερνιστικών ιδιωμάτων από τη ριζοσπαστική Αριστερά και Δεξιά το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, και στην πολλαπλή, ή και κάποτε απλώς αδιάφορη πολιτικά, χρήση των λεγόμενων μεταμοντέρων προσεγγίσεων. Κύριοι τόποι του μαθήματός μας είναι η αστική όπερα των ευρωπαϊκών πρωτευουσών και το αριστοκρατικό μπαλέτο του Παρισιού και της Πετρούπολης τον δέκατο ένατο αιώνα, η καλλιτεχνική και πολιτική πρωτοπορία της Μόσχας και της Πετρούπολης τον ρωσικό Αργυρό Αιώνα και τη σοβιετική περίοδο, η κορύφωση του συμβολισμου στις όπερες και τα μπαλέτα του Κλωντ Ντεμπυσσύ και του Μπέλα Μπάρτοκ, ο ισπανικός, ο γερμανικός και ο γαλλικός μοντερνισμός, και η μεταπολεμική πολυτασικότητα. Ζητήματα κοινωνικής τάξης, φύλου, θρησκείας, έθνους, και ράτσας συζητούνται εν εκτάσει, καθώς και οι οριενταλιστικές και αποικιοκρατικές αντιλήψεις. Στο μάθημά μας επισκεπτόμαστε τις διαφορετικές χρονικότητες που συνδυάζει κάθε παράσταση όπερας. Διακρίνουμε δηλαδή και στοχαζόμαστε τον ιστορικό χρόνο της σύνθεσης, τον ιστορικό ή εξωιστορικό χρόνο στον οποίο εντοπίζουν την πλοκή ο λιμπρετίστας και ο συνθέτης, τον ιστορικό ή εξωιστορικό χρόνο στον οποίο τοποθετεί την πλοκή η συγκεκριμένη παράσταση που διαλέξουμε να παρακολουθήσουμε, τον ιστορικό χρόνο της παράστασης, και τέλος τον δικό μας ιστορικό και προσωπικό χρόνο. Επίσης υπάρχει, εκτός από αυτούς τους πέντε διαφορετικούς χρόνους, και η εσωτερική συναισθηματική χρονικότητα των διάφορων μουσικών στιγμών της πλοκής, που αποτυπώνεται μουσικά ιδίως στις άριες των πρωταγωνιστών και των πρωταγωνιστριών. Πολύς κόσμος πιστεύει πως η μουσική μορφή της όπερας αντιστοιχεί σ’ ευαισθησίες περασμένων εποχών, ενώ σχολιαστές όπως ο Σλαβοϊ Ζίζεκ εντοπίζουν τη χρυσή εποχή της στον δέκατο ένατο αιώνα. Κάποιοι νομίζουν πως οι όπερες είναι για γιαγιάδες που σκοτώνουν το χρόνο τους στο Μέγαρο, ή για μπλαζέ αριβίστες και αργόσχολους χιπστεράδες που έχουν την κοινωνια γραμένη εκεί που δεν πιάνει μελάνι. Στο μάθημά μας ωστόσο δείχνουμε πως τέτοια στερεότυπα, μολονότι έχουν βεβαίως κάποια αληθινή βάση, δεν αφορούν την όπερα στις καλύτερές της στιγμές ούτε στις πιο ριζοσπαστικές της παραδόσεις. Προσπερνώντας την περίοδο που είναι πιο γνωστή στον πολύ κόσμο, αλλά και σημαντικά ονόματα όπως του Ροσσίνι και του Βάγκνερ, στρέφουμε ιδίως την προσοχή μας σε σύγχρονες παραγωγές που όχι μόνο μας κάνουν οικεία την πολιτική και τα κοινωνικά διλήμματα παλαιότερων περιόδων, αλλά και μας μιλούν άμεσα και βαθειά για τη δική μας ζωή. Τα ονόματα συνθετών που συζητούμε συχνότερα είναι των γάλλων και ιταλών ρομαντικών και ρεαλιστών, από τον Μπιζέ ως τον Μασκάνι και τον Πουτσίνι, των ρώσων ρεαλιστών με προεξάρχοντες τον Τσαϊκόφσκι, τον Ρίμσκι Κόρσακοφ και τον Μούσοργκσκι, των φιλελεύθερων εθνικιστών από τον Ντβόρζακ ως τον Γιανάτσεκ, των εκφραστών του συμβολισμού όπως ήταν κατεξοχήν στις όπερές τους ο Ντεμπυσύ και ο Μπάρτοκ, των ρώσων και γερμανών πολιτικών κι αισθητικών ριζοσπαστών από τον Σοστακόβιτς και τον Προκόπιεφ ως τον Μπεργκ και τον Βάιλ, και τέλος των λεγόμενων μεταμοντέρνων όπως είναι ο Άνταμς, ο Μαρτίνοφ και ο Ντεσιάτνικοφ. Θα προσπαθήσουμε επίσης όσο είναι δυνατό ν’ αναδείξουμε τη δουλειά πρωτοποριακών σύγχρονων διευθυντών, όπως ο Κρυστόφ Βαρλικόφσκι και ο Πήτερ Σέλλαρς. Βασικό μας εγχειρίδιο, στα αγγλικά επειδή δυστυχώς δεν υπάρχει μεταφρασμένο στα ελληνικά, η Ιστορία της Δυτικής μουσικής του Ρίτσαρντ Ταρούσκιν. Η λειτουργική γνώση της αγγλικής γλώσσας είναι λοιπόν απαραίτητη για να το μελετήσουμε, αλλά και για να παρακολουθήσουμε το μάθημα, στο πλαίσιο του οποίου συχνά προβάλλουμε όπερες με αγγλικούς υποτίτλους, επειδή δεν είναι διαθέσιμες με ελληνικούς. Για να παρακολουθήσετε πάντως αυτό το μάθημα δεν απαιτείται προηγούμενη εξοικείωση με τον κόσμο της όπερας. Αρκεί να δείξετε σοβαρό ενδιαφέρον. Προκειμένου να γίνουν οι παραδόσεις πιο ελκυστικές δεν ακολουθούμε στην παρουσίασή μας αυστηρή χρονολογική σειρά, αλλά τις αρθρώνουμε γύρω από προβολές εξαιρετικών παραστάσεων, με ελληνικούς ή αγγλικούς υποτίτλους. Καθώς οι τελευταίες δεν είναι πάντοτε οι πιο ενδιαφέρουσες από μουσική άποψη, τις συμπληρώνουμε με αποσπάσματα από άλλες μουσικά εξαιρετικές παραστάσεις. Κάθε τρίωρο μάθημα ξεκινά με παρουσίαση μιας τέτοιας όπερας και ανίχνευση του ιστορικού της πλαισίου. Έπειτα, αφού την δούμε, τήν συζητούμε προσπαθώντας να εξηγήσουμε τις συνθήκες υπό τις οποίες δημιουργήθηκε, να ερμηνεύσουμε τις πολλαπλές της σημασιοδοτήσεις τόσο στη δική της εποχή όσο και αργότερα, και να παρουσιάσουμε τους διάφορους τρόπους με τους οποίους μπορεί να ιδωθεί σήμερα.
Λέξεις Κλειδιά
Όπερα, μπαλέτο, Ρομαντισμός, Οριενταλισμός, έθνος, μουσική, ιστορία, πολιτική, εθνικισμός, φύλο, κοινωνική τάξη, καπιταλισμός, επανάσταση, αποικιοκρατία, Ρομά, δέκατος ένατος αιώνας, εικοστός αιώνας, έθνος, μουσική, ιστορία, πολιτική, κοινωνική τάξη, φύλο, γένος, εθνικισμός, καπιταλισμός, πατριαρχία, επανάσταση, αποικιοκρατία, δέκατος έβδομος αιώνας, δέκατος όγδοος αιώνας, δέκατος ένατος αιώνας Κρυστόφ Βαρλικόφσκι, Πήτερ Σέλλαρς, Ρίτσαρντ Ταρούσκιν, Νίνο Πιρόττα, Καθρήν Κλεμάν, Φρανς Λεμαιτρ, Αρνολντ Χάουζερ, Μιχαήλ Μπαχτίν, Γιούρι Λότμαν, Άρνο Μάγιερ
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Βιντεοδιαλέξεις
  • Ήχος
  • Πολυμεσικό υλικό
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις60,2
Σεμινάρια331,2
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων692,5
Εξετάσεις20,1
Σύνολο1104
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Στις διωρης διάρκειας γραπτές εξετάσεις μετά τη λήξη των μαθημάτων πρέπει να απαντήσετε σε δυο ερωτήσεις. Στις απαντήσεις πρέπει να συνδυάζετε στοιχεία απ' όλη την ύλη που αφομοιώσατε, τις παραδόσεις του μαθήματός μας, αλλά και τις εγκύκλιες γνώσεις σας. Τα γραπτά σας πρέπει να δείχνουν ότι μελετήσατε κριτικά και σε βάθος τα ζητήματα που πραγματευτήκαμε σ' αυτό το μάθημά μας και στα άλλα, καί ότι έχετε δει τις όπερες τις οποίες είδαμε και συζητήσαμε. Eπίσης ν' αποφεύγουν τη χρήση κλισέ και στερεότυπων εκφράσεων, ή παντός καιρού γενικοτήτων, καθώς και την ασυνάρτητη σύνταξη και τις εκτός θέματος παρεκβάσεις. Η πολυλογία είναι μείον, η ευγλωττία συν. Tα κείμενα που παίρνουν άριστα διαπνέονται από κριτικό πνεύμα και χαρακτηρίζονται από λιτό και σαφές ύφος. Mε τη βάση βαθμολογούνται τα γραπτά που μαρτυρούν απλώς στοιχειώδη πραγματολογική γνώση του αντικειμένου μας και κριτική διάθεση. Απορρίπτονται τα γραπτά που δεν δείχνουν να προηγήθηκε επιμελής μελέτη της εξεταστέας ύλης. Όλες οι όπερες που παρουσιάζονται στο πλαίσιο του μαθήματος βρίσκονται και στο διαδίκτυο, σε ιστοτόπους όπως το youtube, και για να απαντήσετε ικανοποιητικά στις ερωτήσεις των εξετάσεων είναι απαραίτητο να τις έχετε δει. Γραπτά τα οποία μαρτυρούν το αντίθετο δεν παίρνουν πάνω από τη βάση.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Εκτεταμένης Απάντησης (Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
ΠΡΟΤΑΣΗ 1 59357532 J. MACHLIS - C. FORNEY ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ-ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ FAGOTTOBOOKS 2014 ΑΘΗΝΑ ΠΡΟΤΑΣΗ 2 15515 Γκέοργκ Λούκατς, Αισθητική της μουσικής 2018 ΑΘΗΝΑ
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Richard Taruskin, The Oxford History of Western Music, vols 3-4, Oxford University Press 2010. Ιδίως τα κεφάλαια τα οποία αφορούν την όπερα.
Τελευταία Επικαιροποίηση
26-11-2020