Γνωσιοθεωρία και κοινωνική κριτική

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΓνωσιοθεωρία και κοινωνική κριτική / Γνωσιοθεωρία και κοινωνική κριτική
ΚωδικόςΜΕΦ 111
ΣχολήΦιλοσοφική
Κύκλος / Επίπεδο2ος / Μεταπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΚωνσταντίνος Καβουλάκος
ΚοινόΌχι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600020678

Πρόγραμμα Σπουδών: 2018 ΔΠΜΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΚΕΙΜΕΝΑ, ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ, ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 6
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
Ιστορία της ΦιλοσοφίαςΕπιλογής ΥποχρεωτικόΧειμερινή-10
Πολιτική, Ηθική, ΔίκαιοΕπιλογήςΧειμερινή-10

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΓνωσιοθεωρία και κοινωνική κριτική
Ακαδημαϊκό Έτος2021 – 2022
Περίοδος ΤάξηςΧειμερινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Ώρες Συνολικά39
Class ID
600199676
Τύπος Μαθήματος
Eιδίκευσης / Kατεύθυνσης
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.
Μαθησιακά Αποτελέσματα
To σεμινάριο αποσκοπεί στην εξοικείωση των φοιτητών/τριών με την προβληματική της συγκρότησης μιας γνωσιοθεωρίας ως κοινωνικής θεωρίας, μέσω της ανάλυσης σχετικών φιλοσοφικών κειμένων του 20ου αιώνα. Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες θα πρέπει να • Έχουν αποκτήσει καλή κατανόηση των προβλημάτων της κλασικής γνωσιοθεωρίας της νεώτερης εποχής (διάσταση μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, μορφής και περιεχομένου) από τη σκοπιά μιας διαλεκτικής γνωσιοθεωρίας. • Έχουν αποκτήσει βαθύτερη κατανόηση του εγχειρήματος μιας διαμεσολάβησης μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου μέσω της αναδιατύπωσης της εγελιανής προσέγγισης της γνώσης στον 20ο αιώνα. • Γνωρίζουν τα βασικά χαρακτηριστικά της προσέγγισης της γνώσης ως στοιχείου της κοινωνικής-ιστορικής διαδικασίας. • Έχουν κατακτήσει μια βαθύτερη κατανόηση της ιδέας μιας διαμεσολάβησης υποκειμένου και αντικειμένου μέσω της κοινωνικής πράξης και, γενικότερα, της διαλεκτικής φύσης του σχετικού εγχειρήματος. • Έχουν εξοικειωθεί με τους βασικούς εκπρόσωπους αυτής της κατεύθυνσης της γνωσιοθεωρίας του 20ου αιώνα. • Να είναι σε θέση να εφαρμόσουν τις έννοιες μιας κριτικής γνωσιοθεωρίας σε σύγχρονες συζητήσεις για τη φύση και τα θεμέλια της έγκυρης γνώσης, κάνοντας συγκρίσεις. • Να είναι σε θέση να διατυπώνουν κριτικές παρατηρήσεις για τέτοιες προσεγγίσεις από τη σκοπιά της κριτικής προσέγγισης, αλλά και αντίστροφα, να ασκούν κριτική στην τελευταία με βάση άλλες θεωρητικές προοπτικές. • Να έχουν αποκτήσει καλή κατανόηση του προβλήματος της σχέσης μεταξύ γνώσης και αξιών.
Γενικές Ικανότητες
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στο σεμινάριο θα διαβάσουμε/συζητήσουμε βασικά κείμενα της κριτικής θεωρίας που αφορούν τη θεματική του. Θα αναφερθούμε έτσι στα εξής θέματα: 1) Η υλιστική αναδιατύπωση της εγελιανής διαλεκτικής και η κριτική στην κλασική γνωσιοθεωρία της νεώτερης εποχής: Το χάσμα μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου. 2) Η γενική ιδέα μιας εναλλακτικής γνωσιοθεωρίας: Η γνώση ως στοιχείο μιας ευρύτερης κοινωνικής διαδικασίας αυτοδιαμόρφωσης της ανθρωπότητας. 3) Η διαμεσολάβηση μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου δια της κοινωνικής πράξης. 4) Η κοινωνία και η ιστορία ως θεμέλιο της γνώσης. 5) Ανάλυση των παραπάνω ιδεών σε έργα του Γκ. Λούκατς: Η κριτική στις «αντινομίες της αστικής σκέψης». 6) Ανάλυση παρόμοιων ιδεών σε κείμενα του Μ. Χορκχάιμερ: Η κριτική στον θετικισμό και τη μεταφυσική. 7) Ανάλυση κλασσικών έργων των Μ. Χορκχάιμερ και Τ. Αντόρνο: Η κριτική του εργαλειακού λόγου. 8) Ανάλυση έργων του Γ. Χάμπερμας: Η γνωσιοανθρωπολογία των πρακτικών-γνωστικών διαφερόντων. 9) Συνολική αποτίμηση της κριτικής στην αξιολογική ουδετερότητα της γνώσης και της ιδέας μιας διαλεκτικής σχέσης μεταξύ γνώσης και ιστορικά συγκροτημένων αξιών.
Λέξεις Κλειδιά
Υλιστική γνωσιοθεωρία, διαλεκτική, κοινωνική θεωρία της γνώσης, κριτική θεωρία
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Διαφάνειες
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις120,5
Σεμινάρια271,1
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων1506
Συγγραφή εργασίας / εργασιών602,4
Εξετάσεις20,1
Σύνολο25110,0
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Προφορική παρουσίαση ενός θέματος και συζήτησή του στην τάξη. Εκπόνηση σεμιναριακής εργασίας. Δίωρη γραπτή εξέταση σε ένα ερώτημα μέσω της ανάπτυξης δοκιμίου. Η απάντηση του ερωτήματος θα απαιτεί τόσο τη γνώση του αντικειμένου όσο και την κριτική σκέψη.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Εκτεταμένης Απάντησης (Συμπερασματική)
  • Γραπτή Εργασία (Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
1. Γκέοργκ Λούκατς, Ιστορία και ταξική συνείδηση, μτφ. Γ. Παπαδάκη, Αθήνα 1975, ιδιαίτερα το κείμενο “Η πραγμοποίηση και η συνείδηση του προλεταριάτου”. Νεώτερη έκδοση: Γκ. Λούκατς, Η πραγμοποίηση και η συνείδηση του προλεταριάτου, μτφρ.-εισ.-σχόλια Κ. Καβουλάκος, Αθήνα 2006. 2. Καρλ Κορς, Μαρξισμός και φιλοσοφία, μτφ. Μ. Λαμπρίδης, Γ. Λυκιαρδόπουλος, Ύψιλον: Αθήνα 1981. 3. Μ. Horkheimer, Φιλοσοφία και κοινωνική κριτική, Ύψιλον: Αθήνα 1984. 4. Μ. Horkheimer, Το πρόβλημα της αλήθειας, Έρασμος: Αθήνα 1989. 5. Μ. Horkheimer, «Η νεώτερη επίθεση κατά της μεταφυσικής», στο Γ. Κουζέλης (επιμ.), Επιστημολογία, Νήσος: Αθήνα 1993, σελ. 443-495. 6. Μ. Horkheimer, «Ιστορία και ψυχολογία», στο: Γ. Κουζέλης, Κ. Ψυχοπαίδης, Επιστημολογία των κοινωνικών επιστημών, Νήσος: Αθήνα 1996, σελ. 191-214. 7. Μ. Horkheimer κ.ά., Αυθεντία και οικογένεια, Νήσος: Αθήνα 1996. 8. Μ. Horkheimer, Theorie Critique: Essays/Max Horkheimer, Payot: Paris 1978. 9. M. Horkheimer, Απαρχές της αστικής φιλοσοφίας της ιστορίας, μτφρ. Π. Κονδύλης, Κάλβος: Αθήνα 1989. 10. M. Horkheimer, Eclipse of Reason (1947), New York: Continuum 1974. 11. M. Horkheimer, Η έκλειψη του Λόγου, Κριτική: Αθήνα 1987. 12. Μ. Horkheimer, Αυταρχικό κράτος, Ελεύθερος Τύπος: Αθήνα (χ.χ.). 13. Μ. Horkheimer, Th.W. Adorno, Διαλεκτική του διαφωτισμού, Νήσος: Αθήνα 1996. 14. Η. Marcuse, Ο μονοδιάστατος άνθρωπος, Παπαζήσης: Αθήνα 1971. 15. Th. W. Adorno, «Η λογική των κοινωνικών επιστημών», στο Γ. Κουζέλης, Κ. Ψυχοπαίδης (επιμ.), Επιστημολογία των κοινωνικών επιστημών, Νήσος: Αθήνα 1996. 16. J. Habermas, Αυτονομία και αλληλεγγύη, Ύψιλον: Αθήνα 1987. 17. J. Habermas, Κείμενα γνωσιοθεωρίας και κοινωνικής κριτικής, Πλέθρον: Αθήνα 1990. 18. J. Habermas, Ο φιλοσοφικός λόγος της νεωτερικότητας, Αλεξάνδρεια: Αθήνα 1993.
Τελευταία Επικαιροποίηση
10-10-2021