Οικο-Θεολογία και Κοινωνική Οντο-Θεολογία

Eιδίκευσης / Kατεύθυνσης

Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.

Το συγκεκριμένο μάθημα αποτελεί καρπό συνεργασίας μεταξύ δύο επιστητών θεολογίας και πολιτικής φιλοσοφίας για την καλύτερη ανάλυση ενός σημαντικού θέματος για τις κοινωνίας του σήμερα και του αύριο, αυτό της οικολογικής κρίσης. Οι φοιτητές με το πέρας του μαθήματος θα αποκτήσουν τα απαραίτητα εργαλεία για μία συνολικότερη ανάλυση του οικολογικού προβλήματος. Θα μπορούν να ερμηνεύουν καλύτερα τα γενεσιουργά αίτια του οικολογικού προβλήματος, και να διακρίνουν ποιες είναι οι πραγματικές λύσεις. Θα μπορούν να κατανοήσουν γιατί η συνεργασία επιστήμης και θρησκείας είναι απαραίτητη για την επίλυση προβλημάτων που συνδέονται με το οικολογικό πρόβλημα.

Η οικολογική κρίση παίρνει μέρα με τη μέρα διαστάσεις ανεξέλεγκτες που προκαλούν ανησυχία στον πολιτικό και τον επιστημονικό κόσμο. Οι διάφορες θρησκείες και ιδιαίτερα ο χριστιανικός κόσμος εχουν ενεργοποιηθεί για τη δημιουργία μιας υπεύθυνης οικολογικής συνείδησης. Οι πρωτοβουλίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου και ιδιαίτερα οι άοκνες προσπάθειες του οικουμενικού πατριάρχη Βαρθολομαίου, του «πράσινου πατριάρχη», συνιστούν μία πραγματική οικολογική μεταστροφή. Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν είναι παρά φυσική συνέχεια της πατερικής κοσμολογίας και της λειτουργικής πράξης της ορθόδοξης Εκκλησίας, οι οποίες, με τον αντιμανιχαϊκό χαρακτήρα τος, θεωρούν τον υλικό κόσμο ως την «λίαν καλή δημιουργία» του τριαδικού Θεού. Η στάση του ανθρώπου δεν μπορεί παρά να είναι ευχαριστιακή, καθώς ο κτιστός κόσμος είναι δώρο του Θεού και ο άνθρωπος οφείλει να τον σέβεται και να τον προστατεύει. Η παράχρηση της υλικής δημιουργίας συνιστά αμαρτία και απέναντι στο πνεύμα του καταναλωτισμού και της εκμετάλλευσης προτείνεται η ασκητική στάση ζωής. Ο ιστορικός Lynn White ασκεί δριμεία κριτική στον δυτικό κυρίως χριστιανικό κόσμο για το θέμα της οικολογικής κρίσης. Τόσο η σκέψη του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, όσο και η οικολογική εγκύκλιος Laudato’ Si του πάπα Φραγκίσκου (2015), η οποία αναδεικνύει την προσφορά του Οικουμενικού Πατριαρχείου στα θέματα οικολογίας, επαναφέρουν στην επικαιρότητα ένα επαναστατικό χριστιανικό οικολογικό μήνυμα, απορρίπτοντας την κατεξούσιαση του ανθρώπου πάνω στην κτίση, την οποία ασυνέτως ασκεί κυρίως από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, ανατρέποντας την ισόρροπη και αρμονική σχέση ανθρώπου και κτίσης, σύμφωνα με τον διάσημο ιστορικό των θρησκειών Mircea Eliade. Σκοπός των έξι διαλέξεων του καθηγητή Μακρή είναι να αναδείξουν αφενός τις κρίσιμες όψεις της οικο-θεολογίας και της φιλοσοφίας στη σύγχρονη εποχή: χριστιανική περιβαλλοντική ηθική, σχέση της συστηματικής θεολογίας με την κλιματική αλλαγή, οντολογία των αποριμμάτων, οικολογική θεολογία της φύσης και κοσμική οικολογία και αφετέρου να καταδείξουν τις θεωρητικές προοπτικές μίας ριζοσπαστικής οικολογίας μέσα από το έργο και τη σκέψη σημαντικών σύγχρονων κοινωνικών και πολιτικών οντο-θεολογων. Η ρητή σχέση της χριστιανικής θεολογίας με την οικολογία έχει διαμορφώσει πλέον το πεδίο της οικο-θεολογίας. Η κυριότερη μορφή χριστιανικής οικο-θεολογίας έχει αναπτυχθεί ως μία θεολογία της χάρης όπου στη Φύση αποτυπώνονται οι θείες ενέργειες. Η χριστιανική οικο-θεολογία στην οικουμενική της διάσταση έχει τρεις μορφές: οικο-δικαιοσύνη (eco-justice), χριστιανική επιστασία (christian stewardship) και οικολογική πνευματικότητα (ecological spirituality). Οντο-θεολογικά, η χριστιανική οικο-θεολογία εδράζεται στις σωτηριολογικές έννοιες της αγιότητας (sanctification), της απολύτρωσης (redemption) και της θέωσης (deification), που τείνουν σε μία θεολογία της χάρης και κατ’ επέκταση σε μία θεολογία της ελπίδας. Στη σύγχρονη θεολογική σκέψη ξεχωρίζουν δύο σημαντικές οικο-θεολογίες. Από τη μία οικο-θεολογία του Jürgen Moltmann, όπου ο Θεός σηματοδοτεί την ίδια τη Δημιουργία. Από την άλλη, η οικο-θεολογία του Pierre Teilhard de Chardin, όπου η συνεργασία επιστήμης και θεολογίας οδηγούν σε ένα Omega Point, όπου ο άνθρωπος και η Φύση συγκλίνουν με το Χριστό. Eπιχειρείται επίσης μία αξιοποίηση της θεμελιώδους οντολογίας του Martin Heidegger με σκοπό να αναδειχθεί η βαθύτερη οντολογική και φαινομενολογική εμμένεια (immanence) όλων των δημιουργημάτων και των αντικειμένων, που δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως σκουπίδια και αναλώσιμα, αλλά ως αυθύπαρκτα όντα που αξίζουν το σεβασμό μας, αποδίδοντας έτσι σεβασμό στην ίδια τη Φύση. Δύο από τις πλέον ριζοσπαστικές σύγχρονες κοινωνικές και πολιτικές οντο-θεολογίες, που θέτουν με έναν ολιστικό και ενίοτε παραδοξικό τρόπο το ζήτημα της οικολογίας, του περιβάλλοντος, της Φύσης και του μη-Ανθρώπινου (Inhuman) γενικότερα, είναι αυτές του Paul Virilio και του Jean Baudrillard. Ο Virilio οικοδομεί μία τρόπον τινά αστική οικολογία, όπου η ανθρώπινη πόλη αλλοτριώνεται από την ταχύτητα, την τεχνολογία και την επικράτηση μίας σχεδόν μιλιταριστικής λογικής. Ο Baudrillard συνθέτει μία οικολογική δυστοπία, όπου μέσα από την εικονική πραγματικότητα ο μεταμοντέρνος άνθρωπος εξαχρειώνει και καταστρέφει κάθε μη-ανθρώπινη οντότητα. H χριστιανική θρησκεία τίθεται ως ένα ηθικό πρότυπο για τη διαμόρφωση μίας μεταφυσικά και οντολογικά θεμελιωμένης οικολογικής συνείδησης. 1. Κοινό εισαγωγικό μάθημα: Η σχέση Οικολογίας, Θεολογίας, Φιλοσοφίας και Πολιτικής (π. Φιλιώτης – Σπ. Μακρής). 2. Θεολογία και Κτισιολογία: Θεολογική προσέγγιση στο πρόβλημα της Οικολογίας (π. Φιλιώτης). 3. Η κτίση ως δώρο: Ευχαριστιακή προσέγγιση της υλικής δημιουργίας (π. Φιλιώτης). 4. Το οικολογικό ζήτημα στην Οικουμενική Κίνηση και η αμφισημία της ευθύνης του χριστιανικού κόσμου(π. Φιλιώτης). 5. Οι πρωτοβουλίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τα θέματα οικολογίας και προστασίας περιβάλλοντος (π. Φιλιώτης). 6. Η οικολογική σκέψη του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου (π. Φιλιώτης). 7. Η οικολογική εγκύκλιος Laudato’ Si του πάπα Φραγκίσκου (π. Φιλιώτης). 8. Οικολογία και οντο-θεολογία: Η στρατηγική της χριστιανικής επιστασίας -christian stewardship (Σπ. Μακρής). 9. H οικοθεολογία (ecotheology) ως θεολογία της ελπίδας (Σπ. Μακρής). 10. Κλιματική αλλαγή, χριστιανική ηθική και πολιτική θεολογία-political theology (Σπ. Μακρής). 11. Η οντολογία των απορριμμάτων μέσα από τη φιλοσοφική σκέψη του Martin Heidegger -An ontology of trash (Σπ. Μακρής). 12. Η περίπτωση μίας Oικολογικής Θεολογίας της Φύσης (Ecological Theology of Nature): Η συμβολή του Jürgen Moltmann (Σπ. Μακρής). 13. Η ριζοσπαστική οικολογία της πόλεως του Paul Virilio (urban ecology) και η οικολογία της εικονικής πραγματικότητας του Jean Baudrillard - virtual reality, Biosphere I και Biosphere II (Σπ. Μακρής).

Οικοθεολογία, οικολογία, Laudato'si, οικο-δικαιοσύνη, οικολογική πνευματικότητα

21-11-2023