Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Υμνογραφία
| Τίτλος | Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Υμνογραφία / Byzantine and Post-Byzantine Hymnography |
| Κωδικός | ΥΜ307 |
| Σχολή | Θεολογική |
| Τμήμα | Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού |
| Κύκλος / Επίπεδο | 1ος / Προπτυχιακό |
| Περίοδος Διδασκαλίας | Χειμερινή/Εαρινή |
| Υπεύθυνος/η | Δημοσθένης Κακλαμάνος |
| Κοινό | Ναι |
| Κατάσταση | Ενεργό |
| Course ID | 600022897 |
Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού (2023 και εξής)
Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 94
| Κατεύθυνση | Τύπος Παρακολούθησης | Εξάμηνο | Έτος | ECTS |
|---|---|---|---|---|
| ΚΟΡΜΟΣ | Υποχρεωτικό | 3 | 2 | 4 |
| Τίτλος | Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Υμνογραφία |
| Ακαδημαϊκό Έτος | 2025 – 2026 |
| Περίοδος Τάξης | Χειμερινή |
| Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ | |
| Ώρες Εβδομαδιαία | 3 |
| Ώρες Συνολικά | 39 |
| Class ID | 600280504
|
Τύπος Προσφοράς
- Επιστημονικής Περιοχής
Τύπος Μαθήματος
Γενικού Υποβάθρου
Τρόπος Παράδοσης
- Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
- e-Οδηγός Σπουδών https://qa.auth.gr/el/class/1/600280504
Erasmus
Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές
προγραμμάτων ανταλλαγής.
Γλώσσα Διδασκαλίας
- Αγγλικά (Εξέταση)
- Γαλλικά (Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Στο τέλος του εξαμήνου οι φοιτητές θα:
- αναγνωρίζουν, περιγράφουν και συγκρίνουν τα επιμέρους είδη των υμνογραφικών κειμένων
- εντοπίζουν και περιγράφουν τα θεολογικά στοιχεία των υμνογραφικών κειμένων
- αναλύουν κρτικά και συγκριτικά τα υμνογραφικά κείμενα με άλλα θεολογικά γραμματειακά είδη
Γενικές Ικανότητες
- Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
- Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
- Αυτόνομη εργασία
- Ομαδική εργασία
- Εργασία σε διεθνές περιβάλλον
- Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
- Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
- Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Παρουσιάζονται οι πηγές και τα είδη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής Υμνογραφίας και η βασική υμνογραφική ορολογία. Γίνεται διεξοδική αναφορά στις κύριες περιόδους της λειτουργικής ποίησης. Εξετάζεται η προέλευση και η εξέλιξη της υμνογραφίας της αρχαϊκής Εκκλησίας, η γένεση και η εξέλιξη του Κοντακίου και του ασματικού Κανόνα. Παρουσιάζονται οι βασικότεροι υμνογράφοι της βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου και επιχειρείται ιστορικοφιλολογική και θεολογική προσέγγιση επιλεγμένων υμνογραφικών κειμένων.
1. Εισαγωγικά για τον επιστημονικό κλάδο της βυζαντινής και μεταβυζαντινής Υμνογραφίας, τη θέση του στην επιστήμη της Θεολογίας και τη συνάφειά του με άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες. Εργαλεία μελέτης της Υμνογραφίας (Instrumenta Studiorum). Εγχειρίδια και Κλείδες.
2. Πηγές: Χειρόγραφες και έντυπες υμνογραφικές Συλλογές. Υμνογραφικά είδη – υμνογραφική ορολογία.
3. Η Υμνογραφία της αρχαϊκής Εκκλησίας. Η πρώτη λειτουργική ποίηση.
4. Η ακμή της Υμνογραφίας. Το Κοντάκιο: Γένεση – Ονομασία – Δομή, Περιεχόμενο, Γλώσσα του Κοντακίου.
5. Ρωμανός ο Μελωδός: Βιογραφικά - Υμνογραφικό έργο. Ιστορικοφιλολογική και θεολογική ανάλυση επίλεκτων Ρωμανικών Ύμνων.
6. Ο Ακάθιστος Ύμνος: Ιστορικοφιλολογική και θεολογική προσέγγιση.
7. Η ποίηση των Κανόνων: Γένεση και ονομασία του Κανόνα – Περιεχόμενο και χαρακτήρας – Βιβλικές ωδές και δομή – Γλώσσα και μέτρο. Ο Μέγας Κανών: Ιστορικοφιλολογική και θεολογική προσέγγιση.
8. Υμνογραφικά κέντρα και ποιητές των Κανόνων Ι: Σαββαΐτες υμνογράφοι (Ανδρέας Κρήτης, Ιωάννης Δαμασκηνός, Κοσμάς ο Μελωδός). Στουδίτες Υμνογράφοι (Θεόδωρος Στουδίτης, Ιωσήφ Στουδίτης, Κλήμης Στουδίτης, Κυπριανός Στουδίτης). Ιστορικοφιλολογική και θεολογική ανάλυση επίλεκτων Κανόνων.
9. Υμνογραφικά κέντρα και ποιητές των Κανόνων ΙΙ: Ιταλοέλληνες Υμνογράφοι (Μεθόδιος, Ιωσήφ ο Υμνογράφος, Γεώργιος, Θεοφάνης ο Γραπτός). Πατριάρχες και Επίσκοποι Υμνογράφοι: Γερμανός Α´, Ταράσιος, Φώτιος, Γεώργιος Νικομηδείας, Ιωάννης Μαυρόπους. Μοναχοί Υμνογράφοι: Κασσιανή, Συμεών Μεταφραστής). Ιστορικοφιλολογική και θεολογική ανάλυση επίλεκτων Κανόνων.
10. Η παρακμή της Υμνογραφίας (ια´ αιώνας και εξής).
11. Υμνογράφοι της μεταβυζαντινής περιόδου Ι: Νικόλαος Μαλαξός, Μανουήλ Κορίνθιος, Μελέτιος Συρίγος
12. Υμνογράφοι της μεταβυζαντινής περίοδου ΙΙ: Αθανάσιος Πάριος, Νικόδημος Αγιορείτης, Χριστοφόρος Προδρομίτης.
13. Βυζαντινοί και μεταβυζαντινοί Σχολιαστές ύμνων.
Λέξεις Κλειδιά
Υμνογραφία, Λειτουργική Ποίηση, Υμνογράφοι, Λειτουργικά βιβλία
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
- Σημειώσεις
- Διαφάνειες
- Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
- Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
- Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Περιγραφή
Διδασκαλία με τη χρήση οπτικοακουστικών μέσων (παρουσιάσεις με powerpoint και videoclips). Ηλεκτρονική υποστήριξη με βοηθητικό υλικό και ασκήσεις μέσω της πλατφόρμας Blackboard. Επικοινωνία με τους φοιτητές και συμβουλευτική στήριξη με τη χρήση e-mails
Οργάνωση Μαθήματος
| Δραστηριότητες | Φόρτος Εργασίας | ECTS | Ατομικά | Ομαδικά | Erasmus |
|---|---|---|---|---|---|
| Διαλέξεις | 39 | 1,6 | ✓ | ||
| Σεμινάρια | 6 | 0,2 | ✓ | ||
| Εκπαιδευτικές επισκέψεις και παρακολούθηση συνεδρίων / σεμιναρίων / εκδηλώσεων | 53 | 2,1 | |||
| Εξετάσεις | 2 | 0,1 | ✓ | ✓ | |
| Σύνολο | 100 | 4 |
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Δύο ώρες γραπτών εξετάσεων στην ύλη που καλύφθηκε κατά τη διάρκεια του εξαμήνου 90%). Προσμετράται και η ενεργός συμμετοχή στο μάθημα (10%).
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
- Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Πολλαπλής Επιλογής (Συμπερασματική)
- Γραπτή Εξέταση με Ερωτήσεις Σύντομης Απάντησης (Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
- Γ. Φίλιας, Εισαγωγή στην Ιστορία και Θεολογία των εκκλησιαστικών ύμνων, εκδ. Γρηγόρης, Αθήνα 2018.
- Σημειώσεις, διαθέσιμες στην πλατφόρμα του e-learning
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Θ. Δετοράκης, Βυζαντινή Υμνογραφία (Πανεπιστημιακές παραδόσεις) Ηράκλειο 1997.
Θ. Δετοράκης, Κοσμάς ο Μελωδός. Βίος και έργο, [Ανάλεκτα Βλατάδων 28], Θεσσαλονίκη 1979.
Δ. Κακλαμάνος, Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου Κανόνες Οκτώηχοι εις τα Εισόδια της Θεοτόκου. Εισαγωγή - Κριτική έκδοση, Ι. Μ. Παντοκράτορος - Άγιον Όρος 2017.
Κ. Μητσάκης, Βυζαντινή Υμνογραφία, τ. Α´: Από την Καινή Διαθήκη έως την Εικονομαχία, Θεσσαλονίκη 1971.
Ε. Μίνεβα, Το Υμνογραφικό έργο του Μάρκου Ευγενικού, εκδ. Κανάκη, Αθήνα 2004.
Θ. Ξύδης, Βυζαντινή Υμνογραφία, Αθήνα 1978.
Κ. Παΐδας, Εισαγωγή στη Βυζαντινή Ποίηση. Λόγια κοσμική Ποίηση, Θρησκευτική Ποίηση και Υμνογραφία, Θεσσαλονίκη 2006.
Α. Παναγιώτου, Ο Ιωάννης Μαυρόπους υμνογράφος του αγίου Νικολάου, [Βυζαντινή Γραμματεία 5], Αθήνα 2008.
Γ. Παπαγιάννης, Ακάθιστος Ύμνος. Άγνωστες πτυχές ενός πολύ γνωστού κειμένου, εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2006.
Σ. Πασχαλίδης, Το Υμναγιολογικό έργο των Κολλυβάδων. Συμβολή στη μελέτη της αγιολογικής γραμματείας της περιόδου της Τουρκοκρατίας, εκδ. Βάνιας Θεσσαλονίκη 2017.
Π. Πάσχος, Λόγος και Μέλος. Εισαγωγή στην βυζαντινή-λειτουργική Υμνογραφία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, τ. Α´: Προεισαγωγικά, [Υμναγιολογικά Κείμενα και Μελέτες 6], Αθήνα 1999.
I. Πολέμης, Κανόνες εις τον όσιον Αθανάσιον τον Αθωνίτην. Κριτική έκδοσις, Σύλλογος προς διάδοσιν ωφέλιμων βιβλίων, Αθήναι 1993.
Δ. Στρατηγόπουλος, Ο Νικόλαος Μαλαξός, πρωτόπαπας Ναυπλίου, και το συγγραφικό του έργο, [Βυζαντινά Κείμενα και Μελέται 47], Θεσσαλονίκη 2008.
Δ. Στρατηγόπουλος, Ο ιερός Φώτιος υμνογράφος του αγίου Νικολάου, [Βυζαντινή Γραμματεία 6], Αθήνα 2009.
Ε. Τωμαδάκης, Ιωσήφ ο Υμνογράφος. Βίος και έργον, [«Αθηνά», Σύγγραμμα Περιοδικόν της εν Αθήναις Επιστημονικής Εταιρείας, Σειρά Διατριβών και Μελετημάτων 11], εν Αθήναις 1971.
W. Horandner, Η Ποίηση στη βυζαντινή κοινωνία. Μορφή και Λειτουργία, (μτφρ. Ι. Βάσσης - Μ. Λουκάκη), εκδ. Κανάκη, Αθήνα 2017.
Τελευταία Επικαιροποίηση
01-09-2025
