Αισθητική της Λατρείας και Λειτουργικές Τέχνες

Ειδικού Υποβάθρου

Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.

Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα μπορούν: 1. Να περιγράφουν και να κατανοούν την τυπολογία, τη μορφολογία και την αισθητική της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και τα λειτουργικά μέρη ενός ναού. 2. Να κατανοούν τους θεωρητικούς και εφαρμοσμένους άξονες των Θετικών και Ανθρωπιστικών επιστημών που υπηρετούν τη ζωγραφική τέχνη εδώ και αιώνες. 3. Να αξιοποιούν την αποκτηθείσα γνώση στην περαιτέρω ερμηνεία των εικονογραφικών προγραμμάτων των ναών. 4. Να κατανοούν τo θεολογικό υπόβαθρο που αναδεικνύει το πνευματικό βάθος της εκκλησιαστικής ζωγραφικής. 5. Να αναπτύσσουν την κριτική και αναλυτική τους σκέψη, ώστε να κατανοήσουν τον βυζαντινό και τον μεταβυζαντινό πολιτισμό, μέσω της μνημειακής τέχνης (αρχιτεκτονική, γλυπτός διάκοσμος, τοιχογραφίες, ψηφιδωτά) και της μικροτεχνίας (φορητές εικόνες, εικονογραφημένα χειρόγραφα, υφάσματα, κλπ). 6. Να αξιοποιούν την αποκτηθείσα γνώση στην περαιτέρω ερμηνεία των βασικών παραμέτρων του ερευνητικού πεδίου των Λειτουργικών Τεχνών. 7. Να ανταποκριθούν με επιτυχία σε μεθοδολογικά και πρακτικά ζητήματα που μπορεί να προκύψουν από την εμπλοκή τους στο πεδίο της Χριστιανικής Αισθητικής σε ενοριακούς ναούς.

Εντός του χριστιανικού ναού ο χρόνος και ο χώρος καταργούνται και ο πιστός προγεύεται τη Βασιλεία των Ουρανών. Στο πλαίσιο του μαθήματος οι φοιτητές θα έχουν την ευκαιρία να προσεγγίσουν και να κατανοήσουν τις αισθητικές, μορφολογικές και τυπολογικές αρχές της χριστιανικής ναοδομίας, καθώς και τη σημασία και τον συμβολισμό του λειτουργικού εξοπλισμού των ναών (τέμπλο, κατασκευές, σκεύη, υφάσματα). Επιπλέον, θα αναλυθούν η εικονογραφική ιεραρχία και τα προγράμματα που επιλέχθηκαν για τους τύπους των χριστιανικών ναών από τους βυζαντινούς χρόνους ως σήμερα, όπως αυτά διαμορφώθηκαν στο διάβα των αιώνων σύμφωνα με τη φιλόκαλη παράδοση και την αισθητική της λατρείας της χριστιανικής Εκκλησίας (τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, φορητές εικόνες, χειρόγραφα). Στην κατανόηση των παραπάνω συμβάλλουν οι Ανθρωπιστικές και Θετικές επιστήμες. Η αισθητική παράδοση της Εκκλησίας λειτουργεί διαχρονικά στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική και την καλλιτεχνική δημιουργία από την πρώιμη χριστιανική εποχή ως τις μέρες μας και εκφράζεται στα σύγχρονα εργαστήρια αγιογραφίας που λειτουργούν στον ελλαδικό χώρο και στο Άγιον Όρος. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ: 1. Αισθητική, τυπολογική και μορφολογική θεώρηση του χριστιανικού ναού: χώρος, φως, τεχνική, διάκοσμος, μορφή και σύμβολο - Η αρχιτεκτονική σύνθεση των ναών κατά τους βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς χρόνους (Ε. Χρυσάφη). 2. Χριστιανική ναοδομία και λατρευτική πράξη - Τα μέρη του ναού: συμβολισμός, λειτουργία, χρήσεις - Η εξέλιξη της Θείας Λειτουργίας και η επίδρασή της στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική - Λειτουργικές κατασκευές και λατρευτικές χρήσεις (Ε. Χρυσάφη). 3. α) Βυζαντινά και μεταβυζαντινά ξυλόγλυπτα. Η εξέλιξη του τέμπλου. Λειτουργική χρήση, τυπολογική, μορφολογική και αισθητική θεώρηση και συμβολισμός. β) Τα ιερά σκεύη: λειτουργική χρήση και αισθητική (Π. Παπαδημητρίου). 4. α) Η Θεολογία, λειτουργική χρήση, δογματική, ερμηνευτική και αισθητική της εικόνας. β) Θεολογικά ζητήματα στη βυζαντινή εικονογραφία (Π. Παπαδημητρίου). 5. Αισθητικές αρχές της μνημειακής ζωγραφικής (τοιχογραφίες, ψηφιδωτά) κατά τους βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς χρόνους - Εικονογραφική ιεραρχία: η θέση και η λειτουργία των παραστάσεων μέσα στον ναό - Η διαμόρφωση και η εξέλιξη των εικονογραφικών προγραμμάτων σε συνάρτηση με τις δογματικές αρχές, τις λειτουργικές ανάγκες, την εξέλιξη της Θείας Λειτουργίας και τους τύπους των ναών (Ε. Χρυσάφη). 6. Τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά εικονογραφημένα χειρόγραφα. Είδη, πρώτες ύλες, υλικά γραφής, παραγωγή, ιστορικές πηγές, διακόσμηση, καλλιτεχνικά εργαστήρια (Π. Παπαδημητρίου). 7. Η εικαστική προβολή του λειτουργικού χωροχρόνου στη χριστιανική τέχνη (Π. Παπαδημητρίου). 8. Εκκλησιαστικά υφάσματα: είδη, υλικά, τεχνικές, διάκοσμος - Ιερατικά άμφια / Λειτουργικά καλύμματα / Διακοσμητικά πέπλα - Η τέχνη της χρυσοκεντητικής (Ε. Χρυσάφη). 9. Οι Θετικές Επιστήμες στην υπηρεσία των Εφαρμοσμένων Λειτουργικών Τεχνών (Ι. Σαρηγιαννίδης). 10. Οι Ανθρωπιστικές Επιστήμες στην υπηρεσία των Εφαρμοσμένων Λειτουργικών Τεχνών (Ι. Σαρηγιαννίδης). 11. Η Βυζαντινή Ζωγραφική σήμερα: Σύγχρονα Εργαστήρια Ζωγραφικής στην Ελλάδα (Ι. Σαρηγιαννίδης). 12. Η Βυζαντινή Ζωγραφική σήμερα: Σύγχρονα Εργαστήρια Ζωγραφικής στο Άγιον Όρος (Ι. Σαρηγιαννίδης). 13. Επίσκεψη σε βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία, μουσεία χριστιανικού πολιτισμού και συλλογές εκκλησιαστικών κειμηλίων ((Π. Παπαδημητρίου, Ι. Σαρηγιαννίδης, Ε. Χρυσάφη).

Ναοδομία. Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή μνημειακή ζωγραφική, μικροτεχνία, Ξυλογλυπτική, Υφάσματα και Χειρόγραφα. Αισθητική της Χριστιανικής Τέχνης, Σύγχρονα Εργαστήρια Αγιογραφίας

05-09-2025