ΜΑΝΕΣ: ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

Eιδίκευσης / Kατεύθυνσης

Να αξιοποιούν θεωρητικά εργαλεία. Να συνθέτουν μικρές επιστημονικές εργασίες. Να απομονώνουν θεατρικούς ρόλους και να επεξεργάζονται τις αντανακλάσεις του ιστορικού χρόνου σε αυτούς. Να προχωρούν σε συνθετικές-κριτικές αποτιμήσεις αξιοποιώντας παραπέρα τον θεατρολογικό στοχασμό.

Σεμινάριο: μάθημα ερευνητικού/εργαστηριακού χαρακτήρα, με περιορισμένο αριθμό συμμετεχόντων (μέχρι 30) και υποχρεωτικές παρακολουθήσεις -ανώτατο όριο τρεις απουσίες. Προσφέρεται αποκλειστικά στους φοιτητές που έχουν περάσει το προαπαιτούμενο κατεύθυνσης και στις δηλώσεις έχουν προτεραιότητα οι φοιτήτριες/ές που είναι εγγεγραμμένοι στην κατεύθυνση Δραματολογία-Παραστασιολογία. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Το σεμινάριο εξετάζει πώς αποτυπώνονται στη θεατρική τέχνη υπαρξιακές ανησυχίες, ανθρωπολογικές έρευνες και κοινωνικά ζητούμενα, εστιάζοντας στον ρόλο της μάνας, κυρίως από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τις μέρες μας. Το μητρικό δίκαιο (1861) του Μπάχοφεν, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους (1884) του Ένγκελς, Η ερμηνευτική των ονείρων (1899) και οι Τρεις συμβολές στη σεξουαλική θεωρία (1905) του Φρόυντ, αποτελούν βασικά θεωρητικά θεμέλια. Οι σύγχρονές μας μελέτες, όπως του ανθρωπολόγου Agustin Fuentes, Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε (2015) και του ψυχιάτρου και ψυχαναλυτή Νίκου Σιδέρη, Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο γονείς θέλουν! (2009), αποτελούν επίσης βασικά εγχειρίδια θεωρητικού στοχασμού. Μέσα από αυτό το χρονικό παράθυρο και τον βιβλιογραφικό σχολιασμό του, παρακολουθώντας την Ιστορία του θεάτρου, καλούμαστε να ερευνήσουμε θεατρικά έργα ή/και παραστάσεις. Μετά από μια πολύ σύντομη ιστορική αναδρομή στην κλασική αρχαιότητα και την Ευρωπαϊκή και Κρητική Αναγέννηση, το σεμινάριο σχολιάζει τις αλλαγές στο περιεχόμενο της ταυτότητας και του ρόλου της μάνας, στο ευρωπαϊκό και στο ελληνικό θέατρο από τον 19ο αιώνα μέχρι την εποχή μας. Με ενδεικτικές, αντιπροσωπευτικές, αλλά διόλου μοναδικές, τομές, στη δραματουργία και τη σκηνική πράξη, παρακολουθεί τον τρόπο που οι κοινωνικοί και καλλιτεχνικοί κραδασμοί εικονογραφούνται στη θεατρική τέχνη, ειδικά μέσα από την «ταυτότητα υπό διαπραγμάτευση» και την κοινωνική θέση της μάνας. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Tα θεατρικά έργα που υπογραμμίζονται (bold) περιλαμβάνονται στην ύλη του σεμιναρίου και εξετάζονται σε μεγαλύτερο βάθος ως ενδεικτικά, αλλά διόλου μοναδικά, παραδείγματα. Από το πέμπτο μάθημα αρχίζουν οι προφορικές παρουσιάσεις φοιτητριών/ών. 1. Μεθοδολογικά και βιβλιογραφικά ζητήματα. Η ύλη, το χρονικό εύρος και ο τρόπος αξιολόγησης του σεμιναρίου. Ο Βραζιλιάνος σκηνοθέτης, θεωρητικός του θεάτρου και πολιτιστικός ακτιβιστής Αουγκούστο Μποάλ (1931-2009) αφηγείται τον μύθο για την ‘‘αρχέγονη μάνα’’ που ανακαλύπτει την τέχνη του θεάτρου. 2. Θεωρητικά θεμέλια και επιρροές στο θέατρο. Το μητρικό δίκαιο (1861) του Μπάχοφεν και Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους (1884) του Ένγκελς. Οι νεότερες μελέτες του ανθρωπολόγου Agustin Fuentes, Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε (2015) και του ψυχιάτρου και ψυχαναλυτή Νίκου Σιδέρη, Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο γονείς θέλουν! (2009). Αυτά και άλλα θεωρητικά κείμενα της βιβλιογραφίας θα σχολιάζονται επιλεκτικά σε όλη τη διάρκεια του σεμιναρίου. 3. Σύντομη αναδρομή στην Κλασική Αρχαιότητα – όψεις του ρόλου. Η μάνα που θρηνεί: Αισχύλου, Πέρσες/Άτοσσα∙ Ευριπίδη, Εκάβη/Εκάβη. Η ανδροβόρα μάνα: Αισχύλου, Αγαμέμνων/Κλυταιμνήστρα. Η μάνα φόνισσα: Ευριπίδη, Μήδεια/Μήδεια∙ Ευριπίδη, Βάκχες/Αγαύη. Η συμβολή του Φρόυντ στην ανάγνωση της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας εστιασμένη στη μάνα: Η ερμηνευτική των ονείρων (1899), Τρεις συμβολές στη σεξουαλική θεωρία (1905), Ο Ντοστογιέφσκι και η πατροκτονία, κ. ά. 4. Ευρωπαϊκή Αναγέννηση και Κρητική Αναγέννηση. Άμλετ (1599-1600) του Σαίξπηρ. Στις απαρχές του νεοελληνικού θεάτρου: Η Νένα στη θέση της μάνας στην Ερωφίλη (τελευταία δεκαετία του 16ου αιώνα) του Γεωργίου Χορτάτση. Η θυσία του Αβραάμ (1696) αγνώστου ποιητή. https://www.youtube.com/watch?v=I8MkhG5VatE 5. Γέφυρα ανάμεσα στον Διαφωτισμό και τον Ρομαντισμό στην Ευρώπη και την Ελλάδα. Σίλλερ, Έρωτας και ραδιουργία (1784). Καταδικασμένη στην απουσία - Ορφανές από μητέρα Ελληνίδες: Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής Φροσύνη (1837) και Παραμονή (1840). Από τη σιωπή στη φωνή που υποτάσσεται στο χρέος: Ιωάννης Ζαμπέλιος, Χριστίνα Αναγνωστόπουλος (1844). 6. Ευρώπη στην εποχή του θεατρικού Μοντερνισμού και της γυναικείας χειραφέτησης. Η ψυχολογική ευθύνη των χαρακτήρων του Ίψεν: Κουκλόσπιτο (1879), Βρυκόλακες (1881), Ρόσμερσχολμ (1887), Έντα Γκάμπλερ (1890), Αρχιμάστορας Σόλνες (1892). Στρίντμπεργκ, Ο πατέρας (1887). Τσέχωφ, Ο γλάρος (1896) και Ο βυσσινόκηπος (1904). 7. Στην Ελλάδα του βεντετισμού, ύστερος 19ος και αρχές 20ού. Από την Κατάρα της μάνας (1877) του Α. Αντωνιάδη στο Δαχτυλίδι της μάνας (1898) του Γιάννη Καμπύση. Η μάνα της λαϊκής παράδοσης στην εγχώρια δραματουργία της Μπελ Επόκ. Σπ. Περεσιάδης, Γκόλφω (1894). Δημήτριος Γρ. Καμπούρογλου, Στην ιτιά από κάτω (1895). Η μητρότητα στο έργο του Ηλία Βουτιερίδη, Το γιοφύρι της Άρτας (1905) και του Παντελή Χορν, Το ανεχτίμητο (1906). 8. Η ελληνίδα μάνα στο νέο φως της «Μητριαρχίας», του υλισμού και του «κοινωνισμού». Η εμφάνιση της μαύρης κηλίδας του αστικού τοπίου. Γρ. Ξενόπουλος, Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας (1904), Φωτεινή Σάντρη (1908). Σπ. Μελάς, Το άσπρο και το μαύρο (1913). Π. Χορν, Το φιντανάκι (1921). Δ. Ταγκόπουλος, Οι αλυσίδες (1907-8) και Η μητέρα (1922). 9. Μεσοπόλεμος στην Ευρώπη - Οι μάνες του Λόρκα. Ματωμένος γάμος (1933),Γέρμα(1934), https://www.youtube.com/watch?v=1wBwvYjJekQ Δόνια Ροζίτα η ανύπαντρη (1935), Το σπίτι της Μπερνάλντα Άλμπα (1936). 10. Από τον Μεσοπόλεμο στη μεταπολεμική Ελλάδα. Γιάννης Ψυχάρης, Έβα (1927). Δημήτρης Μπόγρης, Η Δράκαινα (1928). Βασίλης Ρώτας, Το παραμύθι της ανέμης (1953). Ιάκωβος Καμπανέλλης, Το παραμύθι χωρίς όνομα (1959). 11. Από το Επικό Θέατρο στη νεότερη «παγκοσμιοποιημένη» εποχή. Μπρεχτ, Η μάνα κουράγιο και τα παιδιά της (1939), Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν (1939), Ο καυκασιανός κύκλος με την κιμωλία (1944). Martin McDonagh, Ο Πουπουλένιος, (2003). Simon Stephens, Blindsided (2014) [Διπλωματική Υποκριτικής Τμήμα Θεάτρου ΑΠΘ: Βικτώρια Παπαδοπούλου-Σισκοπούλου, Σκουπίδια, 2021]. 12. Η μάνα από την Ελληνική Αντίσταση στη σύγχρονη εποχή. Χάρης Σακελαρίου, Η μάνα του αντάρτη (1943-1944). Δημήτρης Κεχαΐδης, Το πανηγύρι (1964). Γιώργος Διαλεγμένος, Μάνα, μητέρα, μαμά (1979). Μποστ, Μήδεια (1993-1994). Δημήτρης Μπαμπίλης, Babybird Babybird, μια παράσταση τεκμηρίωσης για την σχέση του ανθρώπου με την αναπαραγωγή του, ΑΠΑΡÄΜΙΛΛΟΝ (2021-2022). 13. Από το μύθο της αρχέγονης μάνας του Α. Μποάλ στη σύγχρονη «εγκυμοσύνη της καρδιάς». Στοχασμοί και αναστοχασμοί, ανακεφαλαίωση, συμπεράσματα.

10-03-2025