ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ

Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού

Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.

Εξοικείωση με την τοπογραφία, την αρχιτεκτονική και τα μνημεία των ελληνικών πόλεων κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής περιόδου. Κριτικός χειρισμός της βιβλιογραφίας.

Οι ελληνικές πόλεις στη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο διατηρούν τους θεσμούς και τη διοικητική τους αυτονομία, αν και υπάγονται στον επαρχιακό διοικητή. Το πολιτικό τους κέντρο, η Αγορά, όχι μόνο δεν εγκαταλείπεται, αλλά αποκτά συν τω χρόνω μνημειακά χαρακτηριστικά με την ανοικοδόμηση δημοσίων κτιρίων που χρηματοδοτούνται από πλούσιους ιδιώτες και σε ορισμένες περιπτώσεις από τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Εδώ φιλοξενείται τώρα η λατρεία των αυτοκρατόρων, που έχει πολιτική σημασία, ενώ σταδιακά οι πόλεις αποκτούν υπό την επίδραση της Ρώμης και άλλα νέα χαρακτηριστικά, προκειμένου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της εποχής. Εκτός από τις ήδη υπάρχουσες παλιές πόλεις (Αθήνα, Άργος, Σπάρτη, Θεσσαλονίκη, Βέροια κλπ.) ιδρύονται στον ελληνικό χώρο κατά την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα και του Αυγούστου νέες πόλεις, συνήθως ρωμαϊκές αποικίες, κατά κανόνα πάνω σε παλιότερες ελληνικές πόλεις (Κόρινθος, Πάτρα, Φίλιπποι, Δίον κλπ.). Οι αποικίες, όπου εγκαθίστανται Ρωμαίοι άποικοι, οργανώνονται με βάση ορισμένες αρχές κατά το πρότυπο των ρωμαϊκών πόλεων της Ιταλίας, ωστόσο επιβιώνουν σε μεγάλο βαθμό παλιότερα χαρακτηριστικά της τοπικής παράδοσης. Εβδομάδα #1 Tο ιστορικό πλαίσιο πριν και μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση, η δημιουργία των ρωμαϊκών επαρχιών στην Ελλάδα. Το νομικό καθεστώς των ελληνικών πόλεων και των ρωμαϊκών αποικιών. Ο θεσμός του ευεργετισμού ως προϋπόθεση για τις οικοδομικές δραστηριότητες και για τις διάφορες λειτουργίες των πόλεων, ο ρόλος της τοπικής αριστοκρατίας. Το ιδιαίτερο πολύπλοκο ζήτημα του «εκρωμαϊσμού» των πόλεων της Ελλάδας κυρίως από την άποψη των κτιριακών υποδομών που έχουν ρωμαϊκά πρότυπα. Η αυτοκρατορική λατρεία, ένα φαινόμενο εκρωμαϊσμού και η εισαγωγή της, που σηματοδοτεί σημαντικές παρεμβάσεις σε κεντρικά σημεία του δημόσιου χώρου των πόλεων. Εβδομάδα #2 Η ίδρυση της Νικόπολης στον Αμβρακικό κόλπο μετά τη ναυμαχία του Αυγούστου: σημαντικό γεγονός καθώς συνοικίζονται σε αυτήν ένας μεγάλος αριθμός πόλεων της Θεσπρωτίας, Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας για να ιδρυθεί μια νέα ελληνική πόλη αλλά με έντονα (τουλάχιστον στον πολεοδομικό και κτιριακό τομέα) δυτικά χαρακτηριστικά. Tο ιστορικό πλαίσιο ίδρυσης της πόλης και η ιστορία της έρευνας και των ανασκαφών. Ιδιαίτερη έμφαση στο μνημείο του Αυγούστου έξω από την πόλη, στο «προάστιο». Η αρχιτεκτονική μορφή και ο γλυπτός του διάκοσμος, όπως προέκυψαν μετά τις πρόσφατες ανασκαφές, η ιστορική του σημασία καθώς και η σχέση του με τα άλλα κτίσματα του «προαστίο» και τους αγώνες (Άκτια). Η πόλη στο βαθμό που αυτή είναι σήμερα γνωστή: το πολεοδομικό σύστημα, τα τείχη και το υδραγωγείο, το ωδείο και το ζήτημα της αγοράς, άλλα μνημεία. Εβδομάδα 3 Οι σχέσεις της Αθήνας με τους Ρωμαίους από την ελληνιστική περίοδο ως την εποχή του Αυγούστου. Οι σχέσεις της πόλης με τον Αύγουστο, οι προϋποθέσεις για την οικοδομική ανασυγκρότησή της και η εισαγωγή της αυτοκρατορικής λατρείας. Εβδομάδα 4 Οι πολεοδομικές και κτιριακές παρεμβάσεις στην Αθήνα την εποχή του Αυγούστου, α) στην Ακρόπολη με την ανέγερση του μονόπτερου ναού και την επισκευή του Ερεχθείου, β) στην αρχαία Αγορά με την κατασκευή του Ωδείου του Αγρίππα, τη μεταφορά του ναού του Άρη, την οικοδόμηση των προσκτισμάτων στη στοά του Διός κ.ά. και γ) ανατολικά της αρχαίας Αγοράς με την κατασκευή της νέας, εμπορικής αγοράς του Καίσαρα και του Αυγούστου. Εβδομάδα 5 Στοιχεία για την εξέλιξη των δημόσιων χώρων της πόλης στις επόμενες περιόδους. Η περαιτέρω οργάνωση της αρχαίας Αγοράς και των παρακείμενων οδών που αποκτούν μνημειακό χαρακτήρα με στοές. Η Βιβλιοθήκη του Πανταίνου. Εβδομάδα 6 Ιδιαίτερη έμφαση στην εποχή του Αδριανού, κατά την οποία η Αθήνα αποτελεί κέντρο οικοδομικής και πνευματικής δραστηριότητας. Τα αδριάνεια έργα, καταρχήν αυτά του ταυτίστηκαν βάσει της αναφοράς τους από τον Παυσανία (Βιβλιοθήκη, Ολυμπιείον) και τα υπόλοιπα για τα οποία η ταύτιση αμφισβητείται (Πάνθεον, Γυμνάσιο). Αναφορά στον θεσμό του Πανελληνίου και στο πρόβλημα της ταύτισης του Πανελληνίου. Σύντομη αναφορά στα έργα του Ηρώδη (Ωδείο, Παναθηναϊκό στάδιο). Εβδομάδα 7 Η Κόρινθος ως ρωμαϊκή αποικία και ως έδρα της επαρχίας της Αχαΐας. Η εποχή της ίδρυσης της αποικίας, οι άποικοι, ο χαρακτήρας της πόλης. Η επανάχρηση των παλαιών κτιρίων της πόλης, κυρίως της Νότιας Στοάς, αλλά και άλλων, λ.χ. των πηγών. Η χάραξη της γης και της πόλης, το πολεοδομικό σχέδιο. Εβδομάδα 8 Ο ναός Ε και η δυτική πλευρά της Αγοράς. Το πρόβλημα ταύτισης του ναού Ε (ναός Ιουλίας γενιάς ή Καπιτώλιο;) και οι προτάσεις ταύτισης για τους δυτικούς ναούς. Εβδομάδα 9 Η βόρεια πλευρά της Αγοράς. Το πρόπυλο, η Βασιλική του Λεχαίου, οι εμπορικές αγορές και η Πειρήνη. Η ανατολική πλευρά με την Ιουλία βασιλική. Το θέατρο, το ωδείο, το αμφιθέατρο. Συμπεράσματα για τις φάσεις και την οργάνωση της πόλης. Εβδομάδα 10 Η Θεσσαλονίκη ως διοικητικό κέντρο της επαρχίας της Μακεδονίας. Η συνέχεια της ελληνιστικής πόλης. Το πολεοδομικό σχέδιο και τα τείχη. Η Αγορά της εποχής των Αντωνίνων/Σεβήρων. Τα ιερά με έμφαση στο Σαραπείο και στον ιωνικό ναό της οδού Διοικητηρίου. Εβδομάδα 11 Επίσκεψη στην Αγορά της Θεσσαλονίκης. H ιστορία του αρχαιολογικού χώρου και των ανασκαφών. Αναλυτική εξέταση των κτισμάτων, ιδιαίτερα του Ωδείου και του cryptoporticus. Επίσκεψη στο Μουσείο της Αγοράς. Εβδομάδα 12 Το Δίον ως μακεδονική πόλη και ως ρωμαϊκή αποικία. Το πολεοδομικό σχέδιο και τα τείχη. Το συγκρότημα των μεγάλων θερμών ως παράδειγμα πολυλειτουργικού κτιρίου με το ωδείον, τις βεσπασιανές και τα καταστήματα κατά μήκος του δρόμου. Η Αγορά – ένα δείγμα ρωμαϊκού forum με τον ναό της αυτοκρατορικής λατρείας στο μέσο της μίας στενής πλευράς του και της βασιλικής στο άλλο άκρο του κατά μήκος άξονά του. Το ιερό του Διός Υψίστου/Καπιτωλίου. Ένα νέο εύρημα που ρίχνει φως στον τρόπο προσαρμογής των αποίκων στα δεδομένα της νέας τους πατρίδας. Εβδομάδα 13 Οι Φίλιπποι, ρωμαϊκή αποικία. Το Θέατρο. Το forum, ένα καλά διατηρημένο και επακριβώς χρονολογημένο βάσει των επιγραφών κτιριακό συγκρότημα με ρωμαϊκά χαρακτηριστικά ως προς το σχέδιο (οργάνωση σε διαφορετικά επίπεδα με τη δημιουργία ανδήρων) και τους κτιριακούς τύπους (βασιλική, βουλή (curia), ναός αυτοκρατορικής λατρείας, βήμα ομιλητών (rostra). Η εμπορική αγορά και η παλαίστρα. Επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο.

Ρωμαϊκή εποχή, αυτοκρατορική εποχή, ρωμαϊκές αποικίες

02-06-2016