ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού

Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος αναμένεται ότι οι φοιτητές/τριες θα: • γνωρίζουν βασικά θεωρητικά ζητήματα που άπτονται του οπτικού και πολυτροπικού γραμματισμού, • έχουν αποκτήσει γνώσεις που αφορούν στη χρήση και στη φύση των σημειωτικών συστημάτων (μετασημειωτική γνώση) καθώς και των τρόπων με τους οποίους οι διασημειωτικές τους συνέργιες εμπλέκονται στο σχεδιασμό πολυτροπικών κειμένων, • είναι σε θέση να εφαρμόζουν τις αρχές της ‘οπτικής γραμματικής’ προκειμένου να διαπραγματεύονται και να αναλύουν με κριτικό τρόπο τα αναπαραστατικά/ιδεολογικά, διαπροσωπικά και κειμενικά νοήματα σε διάφορα πολυτροπικά σύνολα, • έχουν αποκτήσει επίγνωση της παιδαγωγικής χρησιμότητας της μεταγλώσσας της ‘οπτικής γραμματικής’ στην ανάπτυξη/διδασκαλία του γραμματισμού και στη μάθηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, • είναι σε θέση να 'διαβάζουν’ με κριτικό τρόπο πληροφοριακούς πόρους του Παγκόσμιου Ιστού με στόχο την αξιοποίησή τους στη διδασκαλία της γλώσσας.

Η διαμόρφωση ενός νέου σημειωτικού τοπίου ως απόρροια των κοινωνικών, οικονομικών, πολιτισμικών και τεχνολογικών αλλαγών που υπέστη τα τελευταία χρόνια ο πλανήτης μας σε συνδυασμό με την κατανόηση αυτών των αλλαγών για την κοινωνία μας, θέτουν ως προϋπόθεση τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας του γραμματισμού, έτσι ώστε να εμπεριέχει όλους τους πιθανούς σημειωτικούς τρόπους για τη δημιουργία νοήματος, την αναπαράσταση και την επικοινωνία, οι οποίοι μάλιστα θεωρούνται ισάξιοι. Ως εκ τούτου, ο γραμματισμός συνιστά μια έννοια άμεσα συνυφασμένη με την ικανότητα των ατόμων/πολιτών να λειτουργούν με αποτελεσματικό τρόπο σε διάφορες επικοινωνιακές περιστάσεις, κατανοώντας, παράγοντας και αντιμετωπίζοντας κριτικά ποικίλα είδη όχι μόνο γραπτών και προφορικών αλλά και πολυτροπικών κειμένων, κατάλληλα προσαρμοσμένων στις ανάγκες των σύγχρονων επικοινωνιακών απαιτήσεων. Αυτή η μετάβαση από τον ‘πολιτισμό της γλώσσας’ στον ‘πολιτισμό της εικόνας’, και, κατά συνέπεια, η κατάρριψη του μύθου της ύπαρξης του προφορικού και γραπτού λόγου ως μοναδικής πηγής για την αναπαράσταση και την επικοινωνία, επιβάλλει ως αδήριτη την ανάγκη εφαρμογής ενός περισσότερο οπτικά προσανατολισμένου αναλυτικού προγράμματος, το οποίο θα στοχεύει στην καλλιέργεια δεξιοτήτων γραμματισμού που σχετίζονται με την ‘κατανάλωση’, ‘ανάγνωση’/κατανόηση, κριτική αξιολόγηση και παραγωγή οπτικών νοημάτων. Η εξέταση, ωστόσο, και η περιγραφή των τρόπων με τους οποίους εικόνα και γλώσσα λειτουργούν τόσο μεμονωμένα όσο και συνδυαστικά, προκειμένου να οικοδομήσουν νόημα σε πολυτροπικά σύνολα, απαιτεί μαθητές, αλλά και εκπαιδευτικοί, να διαθέτουν μια κοινή γλώσσα – μεταγλώσσα – ούτως ώστε να μπορούν να μιλάνε και να σκέφτονται για το κάθε σημειωτικό/συμβολικό σύστημα ξεχωριστά καθώς και για τις διεπιδράσεις τους στη δημιουργία νοήματος. Υπό αυτό το πρίσμα, το μάθημα επικεντρώνεται: (α) στη μελέτη της έννοιας του γλωσσικού γραμματισμού, στο αναδυόμενο τοπίο των νέων γραμματισμών, του ψηφιακού κειμένου, του Διαδικτύου και της πολυτροπικότητας, (β) στη διερεύνηση της κατανόησης των τρόπων με τους οποίους οι γλωσσικοί πόροι, οι εικόνες ή/και άλλες τροπικότητες συλλειτουργούν για την οικοδόμηση αναπαραστάσεων της πραγματικότητας οι οποίες αναδεικνύουν ή αποσιωπούν συγκεκριμένους τρόπους θέασης του κόσμου, (γ) στην παρουσίαση, μέσω της κριτικής ανάλυσης και συζήτησης οπτικών/πολυτροπικών πηγών, των βασικών αρχών της ‘οπτικής γραμματικής’ των Kress & van Leeuwen για την περιγραφή των ενδο- και δια-σημειωτικών συνεργιών που εμπλέκονται στην οικοδόμηση αναπαραστατικών, διαπροσωπικών και κειμενικών νοημάτων σε συγκεκριμένα κοινωνικά και πολιτισμικά πλαίσια,(δ) στην εξέταση του τρόπου αξιοποίησης της 'οπτικής γραμματικής' στη σχολική τάξη για τη διδασκαλία του γραμματισμού, (ε) στην ανάδειξη της πολυτροπικότητας και των νέων γραμματισμών ως πλαισίων για τη διδασκαλία της γλώσσας και (στ) στην εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τρόπους κριτικής ‘ανάγνωσης’ πηγών του Παγκόσμιου Ιστού για τη διδασκαλία της γλώσσας.

Γραμματισμός, γλωσσικός γραμματισμός, οπτικός γραμματισμός, γραμματισμός στον Παγκόσμιο Ιστό, πολυτροπικότητα, ‘ανάγνωση’ εικόνων, ‘οπτική γραμματική’

06-07-2016