ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ / CHRISTIAN AND BYZANTINE ART AND ARCHAEOLOGY
ΚωδικόςΥ206
ΣχολήΘεολογική
ΤμήμαΚοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΕαρινή
Υπεύθυνος/ηΑγγελική Τριβυζαδάκη
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID60005054

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού(2013-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 246
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚορμόςΥποχρεωτικό214

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ
Ακαδημαϊκό Έτος2020 – 2021
Περίοδος ΤάξηςΕαρινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Class ID
600167248

Πρόγραμμα Τάξης

ΚτίριοΘεολογική
ΌροφοςΌροφος 1
ΑίθουσαΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Δ (94)
ΗμερολόγιοΔευτέρα 11:00 έως 14:00
Τύπος Μαθήματος 2016-2020
  • Επιστημονικής Περιοχής
Τύπος Μαθήματος 2011-2015
Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές αναμένεται: 1. να αναγνωρίζουν τα μνημεία και τους βασικότερους εκπροσώπους της βυζαντινής, μεταβυζαντινής και νεοελληνικής εκκλησιαστικής τέχνης 2. να εξασκηθούν στον τρόπο περιγραφής και τεκμηρίωσης ενός μνημείου του παρελθόντος και 3. να προσεγγίζουν την ιστορική, καλλιτεχνική και θεολογική μαρτυρία του μνημείου
Γενικές Ικανότητες
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στο πλαίσιο του μαθήματος παρουσιάζονται τα μνημεία της βυζαντινής και χριστιανικής τέχνης από τους πρώτους μ.Χ. χρόνους έως και τη σύγχρονη εποχή. Παρουσιάζονται ακόμη τα ιστορικά και αρχαιολογικά δεδομένα που συγκροτούν την επιστήμη της Βυζαντινής και Χριστιανικής Αρχαιολογίας. 1.Εισαγωγή στη χριστιανική τέχνη 2.Χριστιανική ταφική τέχνη 3.Ναοδομία της παλαιοχριστιανικής περιόδου. Διαδικασία μετάβασης από την αρχιτεκτονική του ελληνορωμαϊκού κόσμου στην αρχιτεκτονική του χριστιανικού πολιτισμού. Μετάβαση από την εκκλησιαστική οικιακή αρχιτεκτονική στην χριστιανική ναοδομία. 4.Ζωγραφική της παλαιοχριστιανικής περιόδου 5.Η τέχνη της εικονομαχίας 6.Χριστιανική ναοδομία. Ο βυζαντινός ναός και η θεολογική ερμηνεία της δημιουργίας και της χρήσης του-Α΄. 7.Χριστιανική ναοδομία. Ο βυζαντινός ναός και η θεολογική ερμηνεία της δημιουργίας και της χρήσης του-Β΄. 8.Λειτουργικές κατασκευές εντός του ιερού ναού 9.Το εικονογραφικό πρόγραμμα του βυζαντινού ναού. Διαδικασία διαμόρφωσης και θεολογική τεκμηρίωση 10.Η χριστιανική τέχνη την εποχή της Τουρκοκρατίας-επιβίωση της βυζαντινής τέχνης 11.Νεοελληνική χριστιανική τέχνη-πρόσληψη της βυζαντινής τέχνης και ανάπτυξη-Α΄ 12.Νεοελληνική χριστιανική τέχνη-πρόσληψη της βυζαντινής τέχνης και ανάπτυξη-Β΄ 13.Πρακτική άσκηση-επισκέψεις και περιηγήσεις σε βυζαντινούς ναούς, αρχαιολογικούς χώρους και Μουσεία της Ελλάδος
Λέξεις Κλειδιά
αρχιτεκτονική, ναοδομία, ζωγραφική, εικονομαχία, βυζαντινή τέχνη, Τουρκοκρατία, εκκλησιαστική τέχνη
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Διαφάνειες
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις391,6
Άσκηση Πεδίου301,2
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων220,9
Εξετάσεις150,6
Σύνολο1064,2
Αξιολόγηση Φοιτητών
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Προφορική Εξέταση (Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Ι.Στουφή-Πουλημένου, Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη, εκδ. ΕΝΝΟΙΑ, Αθήνα 2020.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Ε. Αντωνιάδης, Έκφρασις της Αγίας Σοφίας, Αθήνα 1983 (ανατύπωση 1907). Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Βυζαντινές τοιχογραφίες, Ελληνική Τέχνη, Αθήνα 1994. Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή Φιλανθρωπηνών και η πρώτη φάση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, Αθήναι 1995. I. Barnea, Το παλαιοχριστιανικόν θυσιαστήριον, Αθήναι 1940. Σ.Βογιατζής, Συμβολή στην ιστορία της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής της Κεντρικής Ελλάδος κατά το 16ο αιώνα. Οι μονές του Αγίου Βησσαρίωνος (Δούσικο) και του Οσίου Νικάνορος (Ζάβορδα), Αθήνα 2000. Π. Βοκοτόπουλος, Η κρητική ζωγραφική τον 16ο αιώνα, Αθήνα 1993. Π. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, Ελληνική Τέχνη, Αθήνα 1995. Ι. Βολονάκης, Τα παλαιοχριστιανικά βαπτιστήρια της Ελλάδος, Αθήναι 1976. Γ. Γαλάβαρης, Ζωγραφική ελληνικών χειρογράφων, Ελληνική Τέχνη, Αθήνα 1995. Μ. Γαρίδης, Μεταβυζαντινή ζωγραφική (1450-1600), μετάφραση από γαλλικά Αγγ. Γαρίδη, Αθήνα 2007. Ν. Γκιολές, Παλαιοχριστιανική Τέχνη. Ναοδομία (π. 200-600), Αθήνα 1998. Ν. Γκιολές, Ο βυζαντινός τρούλλος και το εικονογραφικό του πρόγραμμα (μέσα 6ου αι.-1204), Αθήνα 1990. Ν. Γκιολές, Παλαιοχριστιανική Μνημειακή Ζωγραφική (π. 300-726), Αθήνα 1997. Γ. Γούναρης, Εισαγωγή στην Παλαιοχριστιανική Αρχαιολογία: Αρχιτεκτονική, Θεσσαλονίκη 2000. Γ. Γούναρης, Εισαγωγή στην Παλαιοχριστιανική Αρχαιολογία: Β΄ Ζωγραφική, Θεσσαλονίκη 2007. Εικόνες της Κρητικής Τέχνης (Από τον Χάνδακα ως την Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη), Ηράκλειον 1993. Ν. Ζίας, Φώτης Κόντογλου ζωγράφος, Αθήνα 1991. Γ. Ζωγραφίδης, "Σχόλια πάνω στην τέχνη της μεταβυζαντινής ζωγραφικής στο νεοελληνικό κράτος και το Άγιον Όρος 18ος-19ος αι. (Ιδεολογικές ανακατατάξεις και θρησκευτική τέχνη)", Γρηγόριος ο Παλαμάς 74 (1991) 1019-1078. Η βυζαντινή τέχνη μετά την τέταρτη σταυροφορία. Η Τέταρτη Σταυροφορία και οι επιπτώσεις της, Ακαδημία Αθηνών, Κέντρο Έρευνας της Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Τέχνης, Αθήνα 2007. Μ. Καζαμία–Τσέρνου, Μνημειακή τοπογραφία της χριστιανικής Θεσσαλονίκης. Οι Ναοί: Α’ 4ος–8ος αι., Θεσσαλονίκη 2009. Γ. Κόρδης, Ιεροτύπως. Η εικονολογία του Μ. φωτίου και η τέχνη της μεταεικονομαχικής περιόδου, Αθήνα 2002. Απ. Μαντάς, Το εικονογραφικό πρόγραμμα του ιερού Βήματος των μεσοβυζαντινών ναών της Ελλάδας (843-1204), Αθήνα 2001. Ε. Μαρκή, Η νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης, στους υστερορωμαϊκούς και παλαιοχριστιανικούς χρόνους, Αθήνα 2006. Π. Μιχελής, Αισθητική θεώρηση της βυζαντινής τέχνης, Αθήνα 1946. Ο Μανουήλ Πανσέληνος και η εποχή του, Αθήνα 1999. Χ. Μπούρας, Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Αθήνα 2001. Α. Ξυγγόπουλος, Σχεδίασμα ιστορίας της θρησκευτικής ζωγραφικής μετά την άλωσιν, Αθήναι 1957. Α. Ορλάνδος, Η ξυλόστεγος παλαιοχριστιανική βασιλική της μεσογειακής λεκάνης, Αθήναι 1952-1957. Δ. Πάλλα, "Η Αθήνα στα χρόνια μετάβασης από την αρχαία λατρεία στη χριστιανική. Τα αρχαιολογικά δεδομένα", ΕΕΘΣΠΑ Κη΄(1989)7-86. Μ. Παϊσίδου,Οι τοιχογραφίες του 17ου αιώνα στους ναούς της Καστοριάς. Συμβολή στη μελέτη της μνημειακής ζωγραφικής της Δυτικής Μακεδονίας, Αθήνα 2002. Τ. Παπαμαστοράκης, Ο διάκοσμος του τρούλου των ναών της παλαιολόγειας περιόδου στη Βαλκανική χερσόνησο και την Κύπρο, Αθήνα 2001. Ν. Πανσελήνου, Βυζαντινή ζωγραφική. Η βυζαντινή κοινωνία και οι εικόνες της. Α. Παπδόπουλος-Κεραμεύς (επιμ.), Διονυσίου του εκ Φουρνά Ερμηνεία της ζωγραφικής τέχνης, Αγία Πετρούπολις 1909. Χ. Πέννας, "Η αρχαιολογική μαρτυρία των κατακομβών της Μήλου", Πρακτικά Β΄ Επιστημονικής Ημερίδας¨Κατακόμβες της Μήλου, Μήλος 2008, Μήλος 2010, 97-122. Γ. Πουλημένος, Η Ελλαδική ναοδομία στην περίοδο του νεοκλασικισμού (1830-1912), Αθήναι 1997. Γ. Πουλημένος, Από τον Χριστιανικό Παρθενώνα στον Λύσανδρο Καυταντζόγλου, Αθήνα 2006. Γ. Προκοπίου, Ο κοσμολογικός συμβολισμός στην αρχιτεκτονική του βυζαντινού ναού, Αθήναι 1981. Α. Σέμογλου, "Οι αθωνικοί χοροί, χώροι δογματικών διατυπώσεων: Νέοι εικονογραφικοί χειρισμοί κατά τον 16ο αιώνα) και το ερμηνευτικό τους περιεχόμενο", Πρακτικά διεθνούς συνεδρίου "Το Άγιον Όρος στον 15ο και 16ο αιώνα", Θεσσαλονίκη 25-27 Νοεμβρίου 2011,Θεσσαλονίκη 2012, 345-365. Α. Σέμογλου, "Η τέχνη του Αγίου Όρους κατά τον 15ο και 16ο αιώνα", Το Άγιον Όρος στον 15ο και 16ο αιώνα. Από την κρίση στην Αναγέννηση, Θεσσαλονίκη 2011,171-249. Ι. Στουφή-Πουλημένου, Το φράγμα του ιερού βήματος στα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Ελλάδος, Αθήναι 1999. Ι. Στουφή-Πουλημένου, Από τους Ναζαρηνούς στον Φ. Κόντογλου. θέματα νεοελληνικής εκκλησιαστικής ζωγραφικής, Αθήνα 2007. Α. Τάντσης, Η αρχιτεκτονική σύνθεση στο Βυζάντιο. Εισαγωγή, Θεσσαλονίκη 2012. Α. Τριβυζαδάκη, "Η χρήση του τέμπλου στο χριστιανικό ναό", Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής/Τμ. Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας 8 (2002) 300-331. Α. Τριβυζαδάκη, "Η θρησκευτική ζωγραφική του 19ου αι. και ένας σύγχρονος ιεράρχης", Β΄ Επιστημονικό Συμπόσιο Νεοελληνικής Εκκλησιαστικής Τέχνης, Αθήνα, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, 26-27 Νοεμβρίου 2010, Πρακτικά, Αθήνα 2012, 359-375. Α. Τριβυζαδάκη, Η βυζαντινή Θεσσαλονίκη του Πέτρου Παπαγεωργίου Α΄, Κόσμος - Επιστημονικό Περιοδικό του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας Α.Π.Θ. - Μονογραφίες 6, Θεσσαλονίκη 2018. Γ. Τσιγάρας, Οι ζωγράφοι Κωνσταντίνος και Αθανάσιος. Το έργο τους στο Άγιον Όρος (1752–1783), Αθήνα 2003. Γ. Τσιγάρας, Εικόνα και Λόγος. Εικονολογικά σχόλια στον Οδηγό του Αναστασίου Σιναΐτη, Ξάνθη 1999. Γ. Τσιγάρας, Η εικονολογία του Θεοδώρου Στουδίτη, Θεσσαλονίκη 2011. Γ. Τσιγάρας, Μελέτες ιστορίας της µεταβυζαντινής τέχνης, Θεσσαλονίκη 2013. Ι.B. Φριλίγκος, Ο αγιογράφος Κωνσταντίνος Φανέλλης και το έργο του, Αθήνα 2005. Ε. Χαλκιά, "Τράπεζες μαρτύρων. Η σημασία του όρου και η τύχη του στην ελληνική βιβλιογραφία", ΔΧΑΕ περ. Δ΄, τ. ΙΔ΄(1987-1988) 101-106. Α. Χαραλαμπίδης, Συμβολή στη μελάτη της επτανησιακής ζωγραφικής του 18ου και 19ου αι., Ιωάννινα 1978. Μ. Χατζηδάκης-Ε. Δρακοπούλου, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), Αθήνα 1997. Ν. Χατζηδάκη, Βυζαντινά ψηφιδωτά, Ελληνική Τέχνη, Αθήνα 1994. Γ. Χατζούλη, Ο τοιχογραφικός διάκοσμος της λιτής του καθολικού της μονής Βαρλαάμ Μετεώρων. Συμβολή στη μελέτη της μεταβυζαντινής ζωγραφικής του 16ου αιώνα, Ιωάννινα 1998. B. Brenk, Spaetantike und fruehes Christentum: Propylaeen Kunstgeschichte, Frankfurt-Berlin-Wien 1977. A. Bryer-J. Herrin (επιμ.), Iconoclasm, 9th Spring Symposium of Byzantine Studies, University of Birmingham, March 1975), Birmingham 1977, 35-44. H.C. Butler, Early churches in Syria, Princeton 1929. J. Crowfoot, Early churches in Palestine, London 1941. F.W. Deichmann, Ravenna I, II, III, Wiesbaden 1969-1978. Sh. Gerstel, Beholding the Sacred Mysteries. programs of the Byzantine Sanctuary, Seattle-London 1999. A. Grabar, La peinture byzantine, Paris 1953. A. Grabar, Le premier art chretien (200-395), Paris 1956. A. Grabar. Martyrium, I-II, Paris 1946. P.H.F. Jakobs, Die fruhchristlichen Ambone Griechenlands, Bonn 1987. A. Kaldellis, The Christian Parthenon. Classicism and Pilgrimage in Byzantine Athens, New York 2009. S. Kalopissi-Verti, Dedicatory Inscriptions and Donor Portraits in thirteenth century churches of Greece, Wien 1992. J. Lassus-G. Tchalenko, "Ambo syriens", CahArch 5 (1951) 75-102. J. Lowden, Early Christian and Byzantine Art, London 1997. H. Maguire, Saints and their images in Byzantium, Princeton 1996. C. Mango, Byzantine Architecture, New York 1976. C. Mango, Sources and documents: the art of byzantine Empire (312-1453), Engelwood Cliffs 1972. O. Marucchi, Le Catacombe romane, Roma 1933. Th. Mathews, The early churches of Constantinople. Architecture and Liturgy, London 1971. D. Mouriki, "Stylistic Trends in Monumental Painting of Greece during the eleventh and twelfth centuries", DOP 34-35 (1980-1981) 77-124. A. Perkins, The Art of Dura-Europos, Oxford 1973. K.M. Skawran, The development of Middle Byzantine Fresco Painting in Greece, Pretoria 1982. A.-J. Stylianou, The painted Churches of Cyprus, Cyprus 1964. P. Testini, Archeologia Cristiana, Bari 1980. P. Testini, Le catacombe e gli antichi cimitero cristiani in Roma, Bologna 1966. Chr. Walter, Art and Ritual of the Byzantine Church, London 1982. K. Weitzmann, Byzantine Manuscript and Icon Painting Illumination. Studies in Classical and Byzantine Manuscript Illumination, Chicago-London 1971. K. Weitzmann, The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai, The Icons, I, Princeton 1976. K. Weitzmann, Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, 3rd to 7th century, New York 1979. J.A. Wilpert, Die Malereien der Katakomben Roms, Freiburg 1903.
Τελευταία Επικαιροποίηση
07-04-2021