Θρησκευτική Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά τη Βυζαντινή και Οθωμανική περίοδο

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΘρησκευτική Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά τη Βυζαντινή και Οθωμανική περίοδο / Religious topography of Thessaloniki during the Byzantine and the Ottoman period
ΚωδικόςΧ336
ΣχολήΘεολογική
ΤμήμαΚοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού
Κύκλος / Επίπεδο1ος / Προπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή
Υπεύθυνος/ηΑγγελική Τριβυζαδάκη
ΚοινόΝαι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600019667

Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού(2013-σήμερα)

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 5
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚορμόςΕλεύθερη ΕπιλογήΧειμερινή-4

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΘρησκευτική Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά τη Βυζαντινή και Οθωμανική περίοδο
Ακαδημαϊκό Έτος2020 – 2021
Περίοδος ΤάξηςΧειμερινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Ώρες Εβδομαδιαία3
Class ID
600167372
Τύπος Μαθήματος 2011-2015
Εμβάθυνσης / Εμπέδωσης Γνώσεων
Τρόπος Παράδοσης
  • Eξ απoστάσεως εκπαίδευση
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές: 1. θα περιγράφουν τα επίπεδα ζωής της πόλης της Θεσσαλονίκης όπως αυτά διαμορφώνονται στην ιστορική στρωματογραφία της πόλης, 2. θα αναλύουν τον μηχανισμό αξιολόγησης της ιστορίας από τη σύγχρονη εποχή και 3. θα διεισδύουν ιστορικά την πολυπολιτισμικότητα και θα ωθούνται αυτονόητα στην ανάδειξή της
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Στο πλαίσιο του μαθήματος εξετάζονται τα μνημεία που διαμόρφωσαν τη θρησκευτική γεωγραφία της Θεσσαλονίκης κατά τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο. Πιο συγκεκριμένα, με αναφορές σε πληροφορίες που προέρχονται από κείμενα και με προσεγγίσεις των μνημείων/μαρτύρων που σώζονται από το παρελθόν επιχειρείται η παρουσίαση του τρόπου που οι τρεις κύριοι θρησκευτικοί πληθυσμοί της πόλης (χριστιανικός, εβραϊκός, μουσουλμανικός) άφησαν το στίγμα τους στην ιστορική πορεία της Θεσσαλονίκης. 1. Ίδρυση της Θεσσαλονίκης. Ιστορία και μνημεία. 2. Η επίσκεψη του Αποστόλου Παύλου στη Θεσσαλονίκη και η εδραίωση του χριστιανισμού, όπως μπορεί να περιγραφεί με βάση τις γραπτές πηγές και να αποδειχθεί από τα αρχαιολογικά ευρήματα. 3. Η Θεσσαλονίκη μέσα από τα μνημεία της πρώιμης, μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου. 4. Επίσκεψη στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης. 5. Επίσκεψη σε μνημεία της βυζαντινής περιόδου. 6. Επίσκεψη σε μνημεία της βυζαντινής περιόδου. 7. Εβραϊκές συνοικίες και συναγωγές στη Θεσσαλονίκη κατά την οθωμανική περίοδο. 8. Η χριστιανική Θεσσαλονίκη της οθωμανικής περιόδου. 9. Η χριστιανική Θεσσαλονίκη στον Πέτρο Παπαγεωργίου. 10.Μουσουλμανικές συνοικίες και τζαμιά στη Θεσσαλονίκη της οθωμανικής περιόδου. 11. Η θρησκευτική γεωγραφία της Θεσσαλονίκης κατά τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο όπως παρουσιάζεται στον τύπο του 19ου και 20ου αιώνα. 12. Η Θεσσαλονίκη στα μάτια των περιηγητών. 13. Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (1912). Χρήση των θρησκευτικών τόπων στην ελληνική πόλη.
Λέξεις Κλειδιά
Θεσσαλονίκη, Μνημεία, Πολιτισμός, Αρχαιολογία, Τέχνη
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Βιντεοδιαλέξεις
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις391,6
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων220,9
Συγγραφή εργασίας / εργασιών401,6
Σύνολο1014,0
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Μ. Καζαμία - Τσέρνου, Μνημειακή τοπογραφία της χριστιανικής Θεσσαλονίκης, εκδ. Γράφημα, Θεσσαλονίκη 2009.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Ε. Αγγέλκου, «Όψεις και μνημεία της Θεσσαλονίκης μέσα από παλιές κάρτ ποστάλ», Θεσσαλονικέων Πόλις 22 (2007) 24-29. Γ. Αναστασιάδης & Ε. Χεκίμογλου, Θεσσαλονίκη: Εικονογραφημένη ιστορία των δρόμων, τόμοι 1-4, Θεσσαλονίκη 1995-1998. Π. Ασημακοπούλου-Ατζακά, Σύνταγμα των Παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος, ΙΙΙ. Μακεδονία-Θράκη, Ι. Τα ψηφιδωτά δάπεδα της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1998. Ι. Βασδραβέλλης, «Ο βομβαρδισμός της εν Θεσσαλονίκη εκκλησίας του Αγίου Μηνά παρά των Ενετών», Γέρας Αντωνίου Κεραμοπούλου, Αθήναι 1953, 420-425. Βασίλειος Απαμείας, «Η Θεσσαλονίκη της Σήμερον. Το εξελισσόμενον άστυ του Αγίου ΔΗμητρίου», Γρηγόριος ο Παλαμάς 10 (1926) 180-186, 249-251. Γ. Βελένης, «Πολεοδομικά Θεσσαλονίκης», Αρχαιολογικό Έργο Μακεδονίας-Θράκης (ΑΕΜΘ) 10Β (1996) 491-498. Γ. Βελένης, Μεσοβυζαντινή Ναοδομία Θεσσαλονίκης, Αθήνα 2003. Έ. Γκαλά-Γεωργιλά & Ε. Χεκίμογλου, «Τοπογραφικά της μητροπολιτικής συνοικίας της Θεσσαλονίκης κατά την τουρκοκρατία», Θεσσαλονικέων Πόλις 17 (Απρίλιος 2005) 92-99. Έ. Γκαλά-Γεωργιλά & Ε. Χεκίμογλου, «Η ακριβής θέση των "Ενκαντάδας". Ταύτιση βάσει αρχειακών πηγών», ΛΒ΄ Πανελλήνιο ιστορικό συνέδριο της Ελληνικής Ιστορικής Εταιρείας 27-29/5/2011, 1-12. Αλ. Γρηγορίου & Ε. Χεκίμογλου, Η Θεσσαλονίκη των περιηγητών 1430-1930, Θεσσαλονίκη-Αθήνα 2008. Δ. Δεβολής, «Η "κατακόμβη" του Αϊ Γιάννη των πιστών, το "νυμφαίο" των λογίων και η βυζαντινή τοπογραφία της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 23 (2007) 9-55. Β. Δημητριάδης, Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας (1430-1912), Θεσσαλονίκη 1983. Μ. Καζαμία-Τσέρνου, «Απόπειρα τοπογραφικής προσέγγισης της Θεσσαλονίκης του 1ου αι. μ.Χ.», Μακεδονικά 32 (2001) 59-82. Α. Καραδήμου-Γερολύμπου, Επανασχεδιασμός και ανοικοδόμηση της Θεσσαλονίκης μετά την πυρκαγιά του 1917. Ένα ορόσημο στην ιστορία της πόλης και την ανάπτυξη της ελληνικής πολεοδομίας, Θεσσαλονίκη 1985. Α. Καραδήμου-Γερόλυμπου & Ε. Χεκίμογλου, «Η Θεσσαλονίκη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, 1915-1919», Θεσσαλονικέων Πόλις 7 (Μάρτιος 2002) 167-182. Ι. Κολτσίδα-Μακρή, «Η Θεσσαλονίκη μέσα από την σιγιλλογραφική μαρτυρία (8ος-10ος αι.)», Το νόμισμα στο Μακεδονικό χώρο. Νομισματοκοπεία, κυκλοφορία, εικονογραφία, ιστορία. Αρχαίοι, Βυζαντινοί και νεώτεροι χρόνοι, Πρακτικά Β¨Επιστημονικής Συνάντησης, Θεσσαλονίκη 2000, Οβολός 4 (2000) 243-268. Θ. Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου, «Ο παραθαλάσσιος ναός του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη», ΜΑκεδονικά 20 (1980) 175-192. Θ. Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου, Το κτηριακό συγκρότημα της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1985. Θ. Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου, Θρησκευτική αρχιτεκτονική στη Θεσσαλονίκη κατά την τελευταία φάση της Τουρκοκρατία (1839-1912). Εκκλησίες-Συναγωγές-Τζαμιά, Θεσσαλονίκη 1989. Θ. Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου & Ε. Χεκίμογλου, «Για ένα βυζαντινό τοίχο που χάθηκε: Μετόχι της αγιορειτικής μονής του Αγίου Παύλου στη Θεσσαλονίκη», Θεσσαλονικέων Πόλις 5 (Μάιος 2001) 109-118. Μέγας Οδηγός Θεσσαλονίκης και Περιχώρων (1932-1933), Θεσσαλονίκη 1933. Γ. Μέγας & Ν. Χόρμπος, Η Θεσσαλονίκη μέσα από τον φακό του Γεώργιου Λυκίδη, Αθήνα 2006. Α. Μέντζος, Το προσκύνημα του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης στα βυζαντινά χρόνια, Αθήνα 1994. Χ. Μπακιρτζής, «Η θαλάσσια οχύρωση της Θεσσαλονίκης», Βυζαντινά 7 (1975) 289-341. Χ. Μπακιρτζής, «Η αγορά της Θεσσαλονίκης στα παλαιοχριστιανικά χρόνια», Πρακτικά 10ου Διεθνούς Συνεδρίου Χριστιανικής Αρχαιολογίας, Θεσσαλονίκη 28/9-4/10-1980, τ. Β΄, Θεσσαλονίκη 1984. Α. Μπαντέλλας, Π. Σαββαΐδης & Ι. Δούκας, «Ο προσανατολισμός των ναών της Θεσσαλονίκης», Κληρονομία 15 (1983) 37-58. Α. Ναρ, Κειμένη επί ακτή θαλάσσης..., Θεσσαλονίκη 1997. Ν. Νικονάνος, «Οι βυζαντινές Εκκλησίες της Θεσσαλονίκης», Μακεδονία-Θεσσαλονίκη, Θεσσαλονίκη 1980, 127-164. Π. Νίγδελης, Πέτρου Ν. Παπαγεωργίου του Θεσσαλονικέως. Αλληλογραφία (1880-1912), Θεσσαλονίκη 2004. Σ. Σερέφας & Α. Γεωργίου, Η Θεσσαλονίκη του Excelsior, Θεσσαλονίκη 2010. Χ. Παπαδόπουλος, «Η εκκλησιαστική ζωή και οι ναοί της Θεσσαλονίκης μετά την άλωση του 1430», Θεσσαλονίκη 7 (2008) 55-68. Κ. Ράπτης, «Hamza Bey Τζαμί Θεσσαλονίκης: νέα στοιχεία για τη θεμελίωση του οθωμανικού μνημείου βάσει πρόσφατων ανασκαφικών ερευνών», ΑΕΜΘ 23 (2009) 285-292. Κ. Ράπτης, «Seeking the Marketplaces of Byzantine Thessalonike», Niš and Byzantium, 13th Symposium, Ζbornik radova XΙΙI (2015) 237-249. Σ. Ταμπάκη, Η Θεσσαλονίκη στις περιγραφές των περιηγητών 12ος-19ος αι. μ.Χ., Θεσσαλονίκη 1998. Α. Τριβυζαδάκη, «"Βιβλίον Πρακτικών της επί των καταληφθεισών εκκλησιών επιτροπής"στη Θεσσαλονίκη του 1912 "Βιβλίον Πρακτικών της επί των καταληφθεισών εκκλησιών επιτροπής" στη Θεσσαλονίκη του 1912», ΚΟΣΜΟΣ - Επιστημονικό Περιοδικό του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας, 4 (2017) 143-168. Α. Τριβυζαδάκη, Η βυζαντινή Θεσσαλονίκη του Πέτρου Παπαγεωργίου Α΄, Κόσμος - Επιστημονικό Περιοδικό του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας Α.Π.Θ. - Μονογραφίες 6, Θεσσαλονίκη 2018. Χ. Χατζηαντωνίου-Δεληβογιατζή, «Ο μιναρές της Ροτόντας», Θεσσαλονίκη 3 (1992) 59-74. Μ. Χατζηιωάννου, Αστυγραφία Θεσσαλονίκης ήτοι τοπογραφική περιγραφή της Θεσσαλονίκης, εν Θεσσαλονίκη 1976 (ανατύπωση 1880). Ε.Χεκίμογλου, «Το μητροπολιτικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης κατά τον 19ο αιώνα», Πρακτικά ΙΔ΄ Πανελλήνιου Ιστορικού Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη 1994, 445-468. Ε. Χεκίμογλου, Θεσσαλονίκη. Τουρκοκρατία και Μεσοπόλεμος. Κείμενα για την ιστορία και την τοπογραφία της πόλης, Θεσσαλονίκη 1996. Ε. Χεκίμογλου, Όταν η Θεσσαλονίκη μπήκε στον 20ο αιώνα, Θεσσαλονίκη 2000. Ε. Χεκίμογλου, Τα μυστήρια της Θεσσαλονίκης. Κείμενα για τους χαμένους τόπους της πόλης, Θεσσαλονίκη 2001. Ε. Χεκίμογλου, «Η τύχη των κατοίκων της συνοικίας του Αγίου Δημητρίου μετά το 1478. Απόπειρα χρονολόγησης του ‘Κανουναμέ των αρχών του 16ου αιώνα’ βάσει του περιεχομένου του», Θεσσαλονικέων Πόλις 11 (Σεπτέμβριος 2003) 99-108. Ε. Χεκίμογλου, «Συμβολή στην τοπογραφία των χριστιανικών σχολείων της Θεσσαλονίκης κατά τον δέκατο ένατο αιώνα», Θεσσαλονικέων Πόλις 17 (Απρίλιος 2005) 100-121. Ε. Χεκίμογλου, «Άγνωστος ναός του αγίου Βλασίου στη Θεσσαλονίκη (15ος-16ος αι.)". ΚΘ΄ Πανελλήνιο Ιστορικό Συνέδριο 16-18 Μαΐου 2008, Πρακτικά, Θεσσαλονίκη 2009, 33-40. Ε. Χεκίμογλου, «Οι καμένες συναγωγές της Θεσσαλονίκης. Κτηματογραφικός εντοπισμός των γεωγραφικών θέσεών τους (1917)», Θεσσαλονίκη 1870-1912, Πρακτικά Επιστημονικού Συμποσίου, Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης 2012 (Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης 2015) 163-194. Ε. Χεκίμογλου, «Το κτιριακό συγκρότημα Ταλμούδ Τορά της Θεσσαλονίκης. Γεωγραφική θέση, σύνθεση και σημασία για την ιστορική τοπογραφία της πόλης», 34ο Πανελλήνιο Ιστορικό Συνέδριο 2013, Πρακτικά, Θεσσαλονίκη 2015, 33-59. Ε. Χεκίμογλου, "Η σχέση των εκπαιδευτηρίων της Ελληνικής Ορθοδόξου Κοινότητος Θεσσαλονίκης με τον ναό του Αγίου Μηνά: Επανεξέταση των πηγών", Θέματα ιστορίας της ελληνικής εκπαίδευσης και φύλο (19ος και 20ός αιώνας) προς τιμήν της Ομότιμης Καθηγήτριας Σιδηρούλας Ζιώγου-Καραστεργίου, Θεσσαλονίκη χ.χ. [2017] 143-163. Ch. Bakirtzis, "The urban Continuity and the size of Late byzantine Thessaloniki", DOP 57 (2003) 35-64. Ch. Diehl, Salonique, Paris 1920 (ελληνική μετάφραση Θεσσαλονίκη 1980). Ch. Diehl, M. Le Tourneau & H. Saladin, Les monuments chretiens de Salonique, Paris 1918. K. Hattersley-Smith, Byzantine Public Architecture between the fourth and the early eleventh centuries AD with special reference to the towns of Byzantine Macedonia, Thessaloniki 1996. E. Hebrard, "Les travaux du Service Archeologique de l' Armee d' Orient a l' Arc de Triomphe "de Galerie" et a l' eglise Saint Georges a Salonique", BCH XLIV (1920) 5-40. O. Tafrali, Topographie de Thessalonique, Paris 1913. A. Tsioumis, "Some remarks on the Church orientation in the town of Thessaloniki", Αφιέρωμα στη μνήμη του Σωτήρη Κίσσα, Θεσσαλονίκη 2001, 663-669. M. Vitti, Η πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης. Από την ίδρυσή της έως τον Γαλέριο, Αθήνα 1996.
Τελευταία Επικαιροποίηση
03-11-2020