Ψηφιακά/Πολυτροπικά κείμενα: Κριτικές προσεγγίσεις ανάλυσης και διδακτικές πρακτικές

Πληροφορίες Μαθήματος
ΤίτλοςΨηφιακά/Πολυτροπικά κείμενα: Κριτικές προσεγγίσεις ανάλυσης και διδακτικές πρακτικές / Digital/Multimodal texts: Critical analysis approaches and teaching practices
ΚωδικόςΚΛΕ103
ΣχολήΠαιδαγωγική
ΤμήμαΠαιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης
Κύκλος / Επίπεδο2ος / Μεταπτυχιακό
Περίοδος ΔιδασκαλίαςΧειμερινή/Εαρινή
Υπεύθυνος/ηΦωτεινή Παπαδημητρίου
ΚοινόΌχι
ΚατάστασηΕνεργό
Course ID600025617

Πρόγραμμα Σπουδών: Επιστήμες της Αγωγής: Κειμενικά/Λογοτεχνικά είδη: Όψεις της επικοινωνίας στο χαρτί και στην οθόνη

Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 0
ΚατεύθυνσηΤύπος ΠαρακολούθησηςΕξάμηνοΈτοςECTS
ΚΟΡΜΟΣΥποχρεωτικό1110

Πληροφορίες Τάξης
ΤίτλοςΨηφιακά/Πολυτροπικά κείμενα: Κριτικές προσεγγίσεις ανάλυσης και διδακτικές πρακτικές
Ακαδημαϊκό Έτος2025 – 2026
Περίοδος ΤάξηςΧειμερινή
Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ
Διδάσκοντες άλλων Κατηγοριών
Class ID
600267412
Τύπος Μαθήματος
Ειδικού Υποβάθρου
Τρόπος Παράδοσης
  • Πρόσωπο με πρόσωπο
  • Eξ απoστάσεως εκπαίδευση
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
Γλώσσα Διδασκαλίας
  • Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/ήτριες αναμένεται ότι θα: • κατανοούν το ιδεολογικό σκοπούμενο των πολύπλοκων σημειωτικών μείξεων που υιοθετούνται σε ψηφιακά πολυτροπικά κείμενα, ως αντανάκλαση και προέκταση της κοινωνικής πραγματικότητας, • είναι εξοικειωμένοι με μεθόδους αποκωδικοποίησης νοήματος σε πολυτροπικά κείμενα, • κατανοούν τη σημασία της συνέργειας των επιμέρους αξιοποιούμενων σημειωτικών τρόπων στη νοηματοδότηση πολυτροπικών κειμένων, • μπορούν να προσεγγίζουν με κριτικό τρόπο πολυτροπικά κείμενα και να εντοπίζουν τους Λόγους (Discourses) που αποσιωπώνται ή υπονοούνται, • μπορούν να αναζητούν, να διαβάζουν και να αναλύουν με κριτικό τρόπο ψηφιακά κείμενα με στόχο την αξιοποίησή τους στη διδασκαλία γλωσσικών μαθημάτων, • μπορούν να σχεδιάζουν ή/και να υλοποιούν προτάσεις διδακτικής πρακτικής με στόχο την καλλιέργεια κριτικής στάσης των μαθητών/τριών απέναντι σε πολυτροπικά/ψηφιακά κείμενα στο Δημοτικό σχολείο.
Γενικές Ικανότητες
  • Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
  • Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
  • Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
  • Λήψη αποφάσεων
  • Αυτόνομη εργασία
  • Ομαδική εργασία
  • Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
  • Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
  • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
  • Σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον
  • Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
  • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
  • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το πολυτροπικό-ψηφιακό κείμενο συνιστά μια αναντίρρητη πραγματικότητα, η οποία επαναπροσδιορίζει την έννοια του εγγράμματου πολίτη των σύγχρονων κοινωνιών. Παράλληλα, η πανταχού παρούσα ύπαρξή του προϋποθέτει νέους τρόπους προσέγγισης του γραμματισμού, όπως και την ανάγκη για ανάπτυξη νέων γνώσεων και δεξιοτήτων, ώστε οι μαθητές/ήτριες ως αυριανοί πολίτες να αποκτήσουν όλα εκείνα τα εφόδια που θα τους διευκολύνουν στην πρόσληψη και αποκωδικοποίησή του, προκειμένου να αντεπεξέλθουν στα δεδομένα των εποχών. Εντούτοις, ο γλωσσοκεντρικός προσανατολισμός του μαθήματος της γλώσσας έχει ως αποτέλεσμα το πολυτροπικό-ψηφιακό κείμενο να μην αποτελεί αντικείμενο συστηματικής διδασκαλίας στο σχολείο. Προκύπτει, κατά συνέπεια, ένα κρίσιμο, όσο και προκλητικό ερώτημα: πώς διδάσκουμε στους μαθητές να διαβάζουν και να κατανοούν τέτοια κείμενα, ώστε να καθίστανται κριτικοί αναγνώστες και παραγωγοί τους; Σε αυτό το πλαίσιο, το μάθημα αποσκοπεί να εξοικειώσει τους/τις φοιτητές/ήτριες με πρακτικές κριτικής ανάλυσης κειμένων του σύγχρονου πολυτροπικού και ψηφιακού επικοινωνιακού περιβάλλοντος τόσο σε επίπεδο δόμησης του νοήματός τους ως συνδυασμού πολλαπλών σημειωτικών πόρων, όσο και ανάδειξης του ιδεολογικού τους φορτίου ως αντανάκλασης συγκεκριμένων θεάσεων του κόσμου έναντι άλλων. Ειδικότερα, το μάθημα επικεντρώνεται: (α) στην οριοθέτηση της έννοιας του πολυτροπικού και ψηφιακού κειμένου, όπως και της ανάγνωσης στην εποχή της δικτύωσης (εντυποκεντρική ανάγνωση – online ανάγνωση), (β) στην κατανόηση βασικών χαρακτηριστικών των πολυτροπικών κειμένων (σε έντυπη και ψηφιακή μορφή) και τρόπων με τους οποίους οι αναγνώστες πλοηγούνται και ερμηνεύουν τέτοια κείμενα, (γ) στη μελέτη της συνεισφοράς των ποικίλων σημειωτικών τρόπων στη νοηματοδότηση των πολυτροπικών κειμένων, (δ) στην παρουσίαση εργαλείων και μηχανισμών αποκωδικοποίησης του νοήματος στα πολυτροπικά κείμενα, (ε) στην εξοικείωση με τρόπους κριτικής προσέγγισης των πολυτροπικών κειμένων και (στ) στο σχεδιασμό προτάσεων διδακτικής πρακτικής για την αξιοποίηση πολυτροπικών ψηφιακών κειμένων στην εκπαιδευτική πράξη. Στο εργαστηριακό μέρος του μαθήματος, οι φοιτητές/ήτριες εμπλέκονται σε πρακτικές ασκήσεις με σκοπό 1) να κατανοούν βασικά χαρακτηριστικά της online ανάγνωσης (υπερκείμενο, υπερσύνδεσμοι, πολλαπλοί τρόποι πλοήγησης > πολλαπλοί τρόποι δόμησης νοήματος), 2) να εξοικειώνονται με βασικά γνωρίσματα του online περιβάλλοντος (το επιχειρηματικό μοντέλο του Ιστού, η βιομηχανία της ιστοαναζήτησης, προσωπικά δεδομένα > το τίμημα της ιστοπληροφόρησης), και 3) να εφαρμόζουν προχωρημένες στρατηγικές αναζήτησης σε μηχανές αναζήτησης και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και αναστοχαστικές πρακτικές αξιολόγησης ψηφιακών πολυτροπικών κειμένων.
Λέξεις Κλειδιά
πολυτροπικά κείμενα, ψηφιακά κείμενα, κριτική πολυτροπική ανάλυση, online ανάγνωση, εκπαιδευτική πράξη
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
  • Σημειώσεις
  • Διαφάνειες
  • Πολυμεσικό υλικό
  • Διαδραστικές ασκήσεις
  • Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Εργαστηριακή Εκπαίδευση
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
  • Χρήση Τ.Π.Ε. στην Αξιολόγηση των Φοιτητών
Οργάνωση Μαθήματος
ΔραστηριότητεςΦόρτος ΕργασίαςECTSΑτομικάΟμαδικάErasmus
Διαλέξεις782,6
Εργαστηριακή Άσκηση321,1
Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων702,3
Εκπόνηση μελέτης (project)301
Συγγραφή εργασίας / εργασιών903
Σύνολο30010
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Η αξιολόγηση των φοιτητών/ητριών είναι διαρκής, με χαρακτήρα συμπερασματικό και διαμορφωτικό: Η συμπερασματική αξιολόγηση πραγματοποιείται μέσω γραπτής εργασίας (ποσοστό 50% της τελικής βαθμολογίας). Η διαμορφωτική αξιολόγηση, πραγματοποιείται μέσω των προφορικών παρουσιάσεων των φοιτητών/τριών και της συμμετοχής τους στο διάλογο και στις δραστηριότητες της τάξης (ποσοστό 50% της τελικής βαθμολογίας). Τα κριτήρια αξιολόγησης της γραπτής εργασίας συνάδουν με τα τυπικά και ουσιαστικά κριτήρια αξιολόγησης κάθε δημοσιεύσιμης επιστημονικής εργασίας, δηλ., επισταμένη μελέτη και αποτελεσματική αξιοποίηση της σχετικής βιβλιογραφίας, συζήτηση με κριτικό τρόπο επιστημονικών θέσεων και προσεγγίσεων, ανάπτυξη επιχειρηματολογίας, συναγωγή συμπερασμάτων, μορφή & δομή παρουσίασης της εργασίας.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
  • Γραπτή Εργασία (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
  • Δημόσια Παρουσίαση (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Ελληνόγλωσσες πηγές: Κατσαφούρου, Μ., Παπαδημητρίου, Ε., Μπουγατζέλη, Ε. (2015). Η ανάγνωση ιστοπληροφοριών ως πεδίο άσκησης κριτικού γραμματισμού στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Στο Γ. Γρόλλιος, Γ. Κατσιαμπούρα, Ε. Ντρενογιάννη, Κ. Σκορδούλης (επιμ.), Πρακτικά 2ου Πανελλήνιου Συνέδριου Κριτικής Εκπαίδευσης: Η Κριτική Εκπαίδευση για την κοινωνική δικαιοσύνη. Προπομπός, σελ.: 130-149. Kress, G., & van Leeuwen, T. (2010). Η ανάγνωση των εικόνων: Η γραμματική του οπτικού σχεδιασμού. Φ. Παπαδημητρίου (Επιμ.), Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Σμυρναίος, Ν. (2018). Το ολιγοπώλιο του διαδικτύου: πώς οι Google, Apple, Facebook, Amazon και Microsoft πήραν τον έλεγχο της ψηφιακής μας ζωής. Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις. Zuboff, S. (2020). Η εποχή του κατασκοπευτικού καπιταλισμού: ο αγώνας για ένα ανθρώπινο μέλλον στο μεταίχμιο της Νέας Εξουσίας (2η έκδ.). Καστανιώτης. Unsworth, L. (2012). Πολυγραμματισμοί και μεταγλώσσα: Η περιγραφή των σχέσεων εικόνας/κειμένου ως πηγή για τη διαπραγμάτευση πολυτροπικών κειμένων. Στο Φ. Παπαδημητρίου (Επιμ.), Διεπιστημονικές προσεγγίσεις του γλωσσικού γραμματισμού: Από τη γνωστική προσέγγιση στο διευρυμένο πλαίσιο των νέων γραμματισμών. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Wyatt-Smith, C. & Elkins, J. (2012). Πολυτροπική ανάγνωση και κατανόηση σε περιβάλλοντα στο διαδίκτυο. Στο Φ. Παπαδημητρίου (Επιμ.), Διεπιστημονικές προσεγγίσεις του γλωσσικού γραμματισμού: Από τη γνωστική προσέγγιση στο διευρυμένο πλαίσιο των νέων γραμματισμών. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Ξενόγλωσσες πηγές: Coiro J. (2003). Reading comprehension on the Internet: Expanding our understanding of reading comprehension to encompass new literacies. The Reading Teacher, 56, 458–64. Coiro J. & Dobler E. (2007). Exploring the online reading comprehension strategies used by sixth-grade skilled readers to search for and locate information on the Internet. Reading Research Quarterly, 42, 214–57. Jewitt, C. (2008a). Technology, Literacy and Learning: A Multimodal Approach. London: Routledge. Jewitt, C. (2008b). Multimodal literacy in classrooms. Review of Research in Education, 32, 241-267. Jewitt, C. (Ed.). (2014). The Routledge Handbook of Multimadal Analysis. Abingdon, Oxon; Milton Park, Oxfordshire: Routledge. Kress, G. R. (2010). Multimodality: A Social Semiotic Approach to Contemporary Communication. London; New York: Routledge. Papadimitriou, E., Emmanouilidou, M. & Makri, D. (2015a). The ‘visual grammar’ in school contexts: A multimodal-critical approach to teaching literacy to primary education students. International Journal of Literacies, vol. 22(3), pp. 29-41. Papadimitriou, E. & Makri, D. (2015b). The Metalanguage of “Visual Design” into the Classroom for the Construction of Intermodal Meanings. International Journal of Education and Literacy Studies, vol. 3(2), pp. 32-43. Papadimitriou, E., Emmanouilidou, M. & Katsiaflaka, A. (2015c). Critical Multimodal Literacy in Classroom Practice: Comics as Mediating Tools for the Interpretation and Construction of Cross-modal Representations of Social Reality. International Journal of Literacies, vol. 22(4), pp. 27-43. Papadimitriou, E., Alexandrou, D. & Bougatzeli, E. (2017). Utilizing Web Information Resources in the Classroom for Language Teaching: A Critical Approach. International Journal of Literacies, vol. 24(2), pp. 1-15. Royce, T. (1998). Synergy on the page: Exploring intersemiotic complementarity in page-based multimodal text. Japan Association Systemic Functional Linguistics Occasional Papers, 2(1). 25-50. Royce, T. D. (2007). Intersemiotic complementarity: A framework for multimodal discourse analysis. In T. D. Royce & W. L. Bowcher (Eds.), New Directions in the Analysis of Multimodal Discourse. Lawrence Erlbaum Associates. Royce, T. D. & Bowcher, W. L. (2007). New Directions in the Analysis of Multimodal Discourse. Lawrence Erlbaum Associates.
Τελευταία Επικαιροποίηση
25-11-2024