Όψεις του μουσικού μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα

Το μάθημα αφορά φοιτητές/τριες που έχουν ολοκληρώσει τουλάχιστον 4 εξάμηνα σπουδών, επιθυμούν να εξειδικευθούν στο γνωστικό αντικείμενο της νεοελληνικής μουσικής, καθώς και φοιτητές/τριες που ενδιαφέρονται για εκπόνηση διπλωματικής εργασίας με ειδίκευση στο πεδίο Μουσική Ιστορία - Πολιτισμός. Η παρακολούθησή του συνίσταται σε άτομα που έχουν ολοκληρώσει τα υποχρεωτικά μαθήματα «Νεοελληνική μουσική», «Ιστορία της μουσικής (20ος αιώνας έως σήμερα» και τουλάχιστον δύο ακόμη ή περισσότερα από τα υποχρεωτικά μαθήματα του πεδίου Μουσική Ιστορία - Πολιτισμός.

Αναφορά ομαδικής επιτόπιας, αρχειακής (διαμορφωτική αξιολόγηση) και επιλογή ανάμεσα σε γραπτή εξέταση (κριτικό δοκίμιο) ή γραπτή / πολυμεσική εργασία (project) για την τελική αξιολόγηση. Η γραπτή εργασία/project υποκαθιστά τη γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου. Η καλλιτεχνική ερμηνεία δίνει bonus 1,5-2 βαθμούς στην τελική βαθμολογία.

1. Sakallieros, Giorgos. 2016. Dimitri Mitropoulos and His Works in the 1920s. The Introduction of Musical Modernism in Greece. Athens: Hellenic Music Centre. 2. Στάινχάουερ, Ιάκωβος. 2023. Η αισθητική σκέψη στη μουσική πρωτοπορία του 20ού αιώνα. 3. Σακαλλιέρος, Γιώργος. 2023. Όψεις του μουσικού μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα. Πρόσωπα, ρεύματα, έργα, θεσμοί. Αθήνα: Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. http://dx.doi.org/10.57713/kallipos-178 (ελεύθερης πρόσβασης)

Αδάμης, Μιχάλης. 2001. «Από τη Βυζαντινή Μουσική στη Σύγχρονη». Μουσικός Λόγος 1: 109-115. Αδαμοπούλου, Αρετή. 2019. Τέχνη και ψυχροπολεμική διπλωματία. Διεθνείς εικαστικές εκθέσεις στην Αθήνα (1950-1967). Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Βλαγκόπουλος, Πάνος. 2006. «Οι πρώτες εκτελέσεις στις πέντε “Ελληνικές Εβδομάδες Σύγχρονης Μουσικής” (1966-76)». Τριμηνιαίο Δελτίο Εργαστηρίου Ελληνικής Μουσικής 3: 8-11. Ανακτήθηκε 26 Φεβρουαρίου 2022, από https://users.ionio.gr/~GreekMus/pubgr/newsletter/nl003.pdf Γαρουφαλής, Άρης και Χάρης Ξανθουδάκης (επιμ.). 2011. Ο Δημήτρης Μητρόπουλος και το Ωδείο Αθηνών. Το χρονικό και τα τεκμήρια. Κέρκυρα: Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής. Γεωργάκη, Αναστασία. 2020. Ο ήχος ως υλικό στη σύγχρονη μουσική δημιουργία. Αθήνα: Fagotto Books. Ζερβός, Γιώργος. 2001α. Ο Νίκος Σκαλκώτας και η ευρωπαϊκή παράδοση των αρχών του 20ού αιώνα. Αθήνα: Παπαγρηγορίου – Νάκας. Ζερβός, Γιώργος. 2008. «Μουσικά ιδιώματα και αισθητικές κατευθύνσεις στο έργο του Νίκου Σκαλκώτα». Στο Νίκος Σκαλκώτας – Ένας Έλληνας Ευρωπαίος, επιμ. Χάρης Βρόντος, 51-85. Αθήνα: Μουσείο Μπενάκη. Ζουλιάτης, Κωνσταντίνος [Κωστής]. 2018. «Η φιλοσοφική και μουσική σκέψη του Γιάννη Χρήστου (1926-1970) όπως προκύπτει από τα χειρόγραφά του». Διδακτορική διατριβή, Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Ανακτήθηκε 12 Μαρτίου 2022, από https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/45178 Καλοπανά, Μαγδαληνή. 2012. «Η πρόσληψη της ελληνικής αρχαιότητας στο έργο του Δημήτρη Δραγατάκη». Πολυφωνία 20: 43-70. Ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2021, από https://bit.ly/3Ero4mN Κωνσταντινίδης, Πάρις. 2021. «Αφομοιώνοντας τον Ψυχρό Πόλεμο. Οι συμφωνικές ορχήστρες των Θεοδωράκη – Χατζιδάκι στα μέσα της δεκαετίας του ’60». Στο Νεοελληνική μουσική. Ζητήματα ιστορίας και ιστοριογραφίας – Με αφορμή τα 50 χρόνια από τον θάνατο του Σπύρου Μοτσενίγου, επιμ. Κώστας Καρδάμης, 318-329. Κέρκυρα: Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Ιόνιο Πανεπιστήμιο – Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας. Κωτίδης, Αντώνης. 1993. Μοντερνισμός και «Παράδοση» στην ελληνική τέχνη του Μεσοπολέμου. Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Λιαλιούτη, Ζηνοβία. 2019. Ο «άλλος» Ψυχρός Πόλεμος. Η αμερικανική πολιτιστική διπλωματία στην Ελλάδα, 1953-1973. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Μαυρογορδάτος, Γιώργος. 2003. «Μεταξύ δύο πολέμων. Πολιτική ιστορία 1922-1940». Στο Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, Τόμος 8, επιμ. Βασίλης Παναγιωτόπουλος, 9-32. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Μνιέστρης Ανδρέας, Θόδωρος Λώτης και Γιώργος Φραγκίσκος. 2019. «Η ηλεκτρονική μουσική στην Ελλάδα». Νέος Μουσικός Ελληνομνήμων 3: 84-117. Παπαγιαννοπούλου, Πηνελόπη. 2019. «Οργάνωση φθογγικού υλικού και μορφής στα διπλά κοντσέρτα του Νίκου Σκαλκώτα: κλασική παράδοση και καινοτομία». Διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ανακτήθηκε 18 Μαΐου 2021, από https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/45266 Ράμου, Λορέντα. 2020. «Οι σημειώσεις του Γρηγόρη Σεμιτέκολο για την Αναπαράσταση ΙΙΙ “Ο Πιανίστας” του Χρήστου. Ερμηνευτική προσέγγιση και πρόταση διδασκαλίας του έργου». Νέος Μουσικός Ελληνομνήμων 6: 98-116. Σακαλλιέρος, Γιώργος. 2017. «Η πρόσληψη της έντεχνης μουσικής στη μεσοπολεμική Αθήνα και οι ταυτότητές της: εθνικισμός, μοντερνισμός και ο διττός ρόλος του Δημήτρη Μητρόπουλου». Στο Ταυτότητες: Γλώσσα και Λογοτεχνία (Πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου για την επέτειο 20 χρόνων λειτουργίας του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Κομοτηνή 9-11 Οκτωβρίου 2015) επιμ. Ζωή Γαβριηλίδου, Μαρία Κωνσταντινίδου, Νίκος Μαυρέλος, Ιωάννης Ντεληγιάννης, Ιωάννα Παπαδοπούλου και Γεώργιος Τσομής, 569-592. Κομοτηνή: Σαΐτα. Ανακτήθηκε 10 Απριλίου 2021, από https://www.openbook.gr/taytotites-glwssa-kai-logotexnia-praktika-synedriou-tomos-a/ Σακαλλιέρος, Γιώργος 2021. «Γιάννης Χρήστου – Κάρολος Κουν: μια αμφίδρομα δημιουργική συνεργασία στο αρχαίο δράμα». Στο Ο θεατρικός κόσμος του Κάρολου Κουν, επιμ. Αρετή Βασιλείου, Λίνα Ρόζη και Κωνσταντίνος Κυριακός, 127-143. Αθήνα: Τμήμα Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Πατρών – Εκδόσεις Αμολγός. Σακαλλιέρος, Γιώργος. 2023. Όψεις του μουσικού μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα. Πρόσωπα, ρεύματα, έργα, θεσμοί. Αθήνα: Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. http://dx.doi.org/10.57713/kallipos-178 Στεφάνου, Δανάη. 2015. «Κριτικές προοπτικές για μια διευρυμένη μουσική ιστοριογραφία». Στο Μουσική και Μουσικολογία. Παρόν και μέλλον (Πρακτικά 6ου Διατμηματικού Συνεδρίου υπό την αιγίδα της Ελληνικής Μουσικολογικής Εταιρείας, Θεσσαλονίκη, 21-23 Νοεμβρίου 2014), επιμ. Ιωάννης Φούλιας, Πέτρος Βούβαρης, Γιώργος Κίτσιος και Κώστας Χάρδας, 263-270. Θεσσαλονίκη: Ελληνική Μουσικολογική Εταιρεία. Ανακτήθηκε 9 Μαρτίου 2021, από https://hellenicmusicology.org/wp-content/uploads/2015/10/ConfProc2014.pdf Τσέτσος, Μάρκος. 2013β. Νεοελληνική Μουσική. Δοκίμια ιδεολογικής και θεσμικής κριτικής. Αθήνα: Παπαγρηγορίου – Νάκας. Τσιούκρα, Κατερίνα. 2020. «Ο Γιάννης Χρήστου και οι ελληνικοί φορείς σύγχρονης μουσικής τη δεκαετία του 1960». Νέος Μουσικός Ελληνομνήμων 7: 106-119. Τσιούκρα, Κατερίνα. 2021. «Το “πείραμα” του Μάνου Χατζιδάκι». Στο Νεοελληνική μουσική. Ζητήματα ιστορίας και ιστοριογραφίας – Με αφορμή τα 50 χρόνια από τον θάνατο του Σπύρου Μοτσενίγου, επιμ. Κώστας Καρδάμης, 330-336. Κέρκυρα: Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Ιόνιο Πανεπιστήμιο – Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας. Τσούγκρας, Κώστας. 2008. «Η ελληνικότητα της μουσικής του Νίκου Σκαλκώτα: ένας “εθνικός” ή “παγκόσμιος” συνθέτης;». Στο Έντεχνη ελληνική μουσική δημιουργία: παράδοση και παγκοσμιοποίηση (Πρακτικά συνεδρίου, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αθήνα, 24-26 Απριλίου 2007), επιμ. Σοφία Τοπούζη, 19-25. Αθήνα: Ένωση Ελλήνων Μουσουργών. Ανακτήθηκε 8 Μαΐου 2021, από https://bit.ly/453f2uq Χάρδας, Κώστας. 2015α. «Η έρευνα της εκτέλεσης της σύγχρονης μουσικής στην Ελλάδα: θεμέλια και προοπτικές». Στο Μουσική και μουσικολογία. Παρόν και μέλλον (Πρακτικά 6ου Διατμηματικού Συνεδρίου υπό την αιγίδα της Ελληνικής Μουσικολογικής Εταιρείας, Θεσσαλονίκη, 21-23 Νοεμβρίου 2014), επιμ. Ιωάννης Φούλιας, Πέτρος Βούβαρης, Γιώργος Κίτσιος και Κώστας Χάρδας, 308-317. Θεσσαλονίκη: Ελληνική Μουσικολογική Εταιρεία, 2015. Ανακτήθηκε 16 Απριλίου 2021, από https://hellenic-musicology.org/wp-content/uploads/2015/10/ConfProc2014.pdf Χάρδας, Κώστας. 2015β. «Αναζητώντας το αέναο, διεκδικώντας το καινούργιο: ελληνικός μοντερνισμός και αρχαίος ελληνικός λόγος». Μουσικολογία 22: 205-218.Χάρδας, Κώστας. 2015α. «Η έρευνα της εκτέλεσης της σύγχρονης μουσικής στην Ελλάδα: θεμέλια και προοπτικές». Στο Μουσική και μουσικολογία. Παρόν και μέλλον (Πρακτικά 6ου Διατμηματικού Συνεδρίου υπό την αιγίδα της Ελληνικής Μουσικολογικής Εταιρείας, Θεσσαλονίκη, 21-23 Νοεμβρίου 2014), επιμ. Ιωάννης Φούλιας, Πέτρος Βούβαρης, Γιώργος Κίτσιος και Κώστας Χάρδας, 308-317. Θεσσαλονίκη: Ελληνική Μουσικολογική Εταιρεία, 2015. Ανακτήθηκε 16 Απριλίου 2021, από https://hellenic-musicology.org/wp-content/uploads/2015/10/ConfProc2014.pdf Χάρδας, Κώστας. 2015β. «Αναζητώντας το αέναο, διεκδικώντας το καινούργιο: ελληνικός μοντερνισμός και αρχαίος ελληνικός λόγος». Μουσικολογία 22: 205-218. Adlington, Robert. 2005. “Music Theatre since the 1960s”. In The Oxford Companion to Twentieth-Century Opera, edited by Mervyn Cooke, 225-243. Cambridge – New York: Cambridge University Press. Adorno, Theodor W. 1973. Philosophy of Modern Music. Translated by Anne G. Mitchell and Wesley V. Blomster. New York: Seabury Press. Albright, Daniel. 2000. Untwisting the Serpent: Modernism in Music, Literature, and Other Arts. Chicago – London: The University of Chicago Press. Beaton, Roderick. 2004. An Introduction to Modern Greek Literature. Oxford – New York: Oxford University Press. Beaton, Roderick. 2020. Ελλάδα. Βιογραφία ενός σύγχρονου έθνους. Μτφ. Μενέλαος Αστερίου. Αθήνα: Πατάκης. Betzler, Diana, Ellen Loots, Marek Prokůpek, Lénia Marques, and Petja Grafenauer. 2020. “COVID-19 and the Arts and Cultural Sectors: Investigating Countries’ Contextual Factors and Early Policy Measures”. International Journal of Cultural Policy 27 / No. 6: 796-814. Ανακτήθηκε 18 Μαΐου 2022, από https://doi.org/10.1080/10286632.2020.1842383 Burkholder, J. Peter, Donald J. Grout, and Claude V. Palisca. 2006. A History of Western Music. 7th edition. New York – London: W.W. Norton & Co. Butler, Christopher. 2004. “Innovation and the Avant-Garde, 1900-20”. In The Cambridge History of Twentieth-Century Music, edited by Nicholas Cook and Anthony Pople, 69-89. Cambridge – New York: Cambridge University Press. Chardas, Kostas. 2014. “International vs. National? Issues of (Hellenic/Greek) Identity within Greek Musical Modernism (1950s-1970s). In The National Element in Music (Conference Proceedings, Athens, 18-20 January 2013), edited by Nikos Maliaras, 346-355. Athens: University of Athens, Faculty of Music Studies – Friends of Music Society. Ανακτήθηκε 22 Απριλίου 2021, από http://nem2013.music.uoa.gr/NEMproc2013.pdf Chardas, Kostas. 2016. “On Common Ground? Greek Antiquity and Twentieth-Century Music”. In Musical Receptions of Greek Antiquity: From the Romantic Era to Modernism, edited by Katerina Levidou, Katy Romanou and George Vlastos, 68-113. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. Chardas, Kostas. 2017. “Éntechno”. In Bloomsbury Encyclopedia of Popular Music (Vol. XI. Genres: Europe), edited by Paolo Prato and David Horn, 224-229. New York – London: Bloomsbury Academic. Cook, Nicholas and Anthony Pople (eds.). 2004. The Cambridge History of Twentieth-Century Music. Cambridge – New York: Cambridge University Press. Danuser, Hermann. 2004. “Rewriting the Past: Classicisms of the Inter-War Period”. In The Cambridge History of Twentieth-Century Music, edited by Nicholas Cook and Anthony Pople, 260-285. Cambridge – New York: Cambridge University Press. Fischer-Lichte, Erika. 2000. “The Avant-Garde and the Semiotics of the Antitextual Gesture”. In Contours of the Theatrical Avant-Garde Performance and Textuality, edited by James M. Harding, 79-95. Ann Arbor: The University of Michigan Press. Harley, James. 2004. Xenakis. His Life in Music. London – New York: Routledge. Hobsbawm, Eric. 1995. H εποχή των άκρων. Ο σύντομος εικοστός αιώνας, 1914-1991. Μτφ. Βασίλης Καπετανγιάννης. Αθήνα: Θεμέλιο. Kanellopoulos, Panagiotis A. 2018. “An ‘Impossible’ Place. The Creative Antinomies of Manos Hadjidakis’ Modernism”. In Made in Greece. Studies in Popular Music, edited by Dafni Tragaki, 65-82. New York – London: Routledge. Ανακτήθηκε 5 Δεκεμβρίου 2021, από https://bit.ly/3zIC76A Koliopoulos, John S., and Thanos M. Veremis. 2004. Greece: The Modern Sequel. From 1821 to the Present. London: Hurst & Co. Mackridge, Peter. 2009. Language and National Identity in Greece, 1766-1976. Oxford – New York: Oxford University Press. Mantzourani, Eva. 2011. The Life and Twelve-Note Music of Nikos Skalkottas. Farnham – Burlington: Ashgate. Metzer, David. 2003. Quotation and Cultural Meaning in Twentieth-Century Music. Cambridge – New York: Cambridge University Press. Osmond-Smith, David. 2004. “New Beginnings: The International Avant-Garde, 1945-62”. In The Cambridge History of Twentieth-Century Music, edited by Nicholas Cook and Anthony Pople, 336-363. Cambridge – New York: Cambridge University Press. Papaeti, Anna. 2018. “Popular Music and the Colonels. Terror and Manipulation under the Military Dictatorship (1967-1974)”. In Made in Greece. Studies in Popular Music, edited by Dafni Tragaki, 139-151. New York – London: Routledge. Papagiannopoulou, Penelope and Costas Tsougras. 2020. “Modality as a Creative Source in the Second Movement of Nikos Skalkottas's Concerto for Two Violins (Variations on the Rebetiko Song ‘Tha pao ekei stin Arapia’)”. Series Musicologica Balcanica 1 / No. 2: 356-374. Ανακτήθηκε 27 Απριλίου 2021, από https://doi.org/10.26262/smb.v1i2.7946 Romanou, Katy. 2009b. “Exchanging Rings under Dictatorships”. In Music and Dictatorship in Europe and Latin America, edited by Roberto Illiano and Massimiliano Sala, 27-64. Turnhout: Brepols Publishers. Ανακτήθηκε 17 Απριλίου 2021, από https://www.academia.edu/2062623/Exchanging_Rings_ under_Dictatorships Romanou, Katy. 2013. “Xenakis’s 1975 Return to Greece: Politics, Aesthetics and Ideology in the Reception of Ηis Work”. In Proceedings of the International Musicological Conference “Beyond the Centres: Musical Avant Garde since 1950. In Memoriam Yannis Andreou Papaioannou (1910-1989)”, edited by Costas Tsougras, Danae Stefanou and Kostas Chardas, 1-14. Thessaloniki: School of Music Studies, Aristotle University of Thessaloniki. Ανακτήθηκε 20 Δεκεμβρίου 2021, από https://bit.ly/3qejKSF Romanou, Katy. 2015. “Globalisation and Western Music Historiography”. Muzikologija 19: 9-21. Ανακτήθηκε 11 Ιουλίου 2022, από https://doiserbia.nb.rs/img/doi/1450-9814/2015/1450-98141519009R.pdf Sakallieros, Giorgos and Konstantinos Kyriakos. 2008. “Musical Conception, Para-musical Events and Stage Performance in Jani Christou’s Strychnine Lady (1967)”. In Proceedings of the Fourth Conference on Interdisciplinary Musicology “Musical Structure” (Thessaloniki 3‐6 July 2008), edited by Emilios Cambouropoulos, Richard Parncutt, Makis Solomos, Danae Stefanou, and Costas Tsougras, 1-10. Thessaloniki: School of Music Studies, Aristotle University of Thessaloniki. Ανακτήθηκε 20 Δεκεμβρίου 2021, από https://bit.ly/32bKpHO Sakallieros, Giorgos. 2016. Dimitri Mitropoulos and His Works in the 1920s. The Introduction of Musical Modernism in Greece. Athens: Hellenic Music Centre. Samson, Jim. 2013. Music in the Balkans. Leiden – Boston: Brill. Taruskin, Richard. 2010b. The Oxford History of Western Music. Vol. 4: Music in the Early Twentieth Century. Oxford – New York: Oxford University Press. Taruskin, Richard. 2010c. The Oxford History of Western Music. Vol. 5: Music in the Late Twentieth Century. Oxford – New York: Oxford University Press. Xenakis, Iannis. 1992. Formalized Music. Thought and Mathematics in Composition. Edited by Sharon Kanach. Stuyvesant NY: Pendragon Press. Zavarzadeh, Mas’ud and Donald Morton. 1991. Theory, (Post)Modernity, Opposition: An “Other” Introduction to Literary and Cultural Theory. Washington, DC: Maisonneuve. Zervos, George. 2020. “Twelve-Tone Technique and Modality in Nikos Skalkottas’s Music”. Series Musicologica Balcanica 1 / No. 1: 133-149. Ανακτήθηκε 9 Αυγούστου 2021, από https://doi.org/10.26262/smb.v1i1.775