ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ι (15ος-18ος αι.)

Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού

Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.

Κατανόηση των βασικών χαρακτηριστικών της νεοελληνικής ιστορίας κατά την περίοδο 1453-1821. Γνώση των κρατικών θεσμών στους οποίους αναγκάστηκαν οι Έλληνες να προσαρμοστούν. Κριτική εξέταση των θεσμικών μορφωμάτων τα οποία ανέπτυξαν οι Έλληνες στα πλαίσια του οθωμανικού και βενετικού κρατικού σχήματος. Συζήτηση βασικών κοινωνικών, οικονομικών και ιδεολογικών γνωρισμάτων της εποχής.

Εβδομάδα #1 Εισαγωγή: Μεθοδολογικά προβλήματα μελέτης της νεοελληνικής ιστορίας πριν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους – Τι είναι νεότερη ιστορία; Πότε αρχίζει και πότε τελειώνει; Αντικείμενο έρευνας – Ο ελληνικός χώρος – Ορολογία περί Ελλήνων – Ιστοριογραφία της ελληνικής ιστορίας της περιόδου – Προβλήματα των πηγών – Η γεωγραφική αποτύπωση του ελληνικού χώρου από τους Έλληνες. Εβδομάδα #2 Σύντομη επισκόπηση των γεγονότων της περιόδου: Κυρίαρχο στοιχείο η εμφάνιση των Οθωμανών – Η προέλευσή τους – Οι πρώτες κατακτήσεις στο βαλκανικό χώρο και η επέκτασή τους στον ελληνικό χώρο – Η Άλωση της Πόλης – Οι επτά βενετο-οθωμανικοί πόλεμοι. Εβδομάδα #3 Οι επτά βενετο-οθωμανικοί πόλεμοι (συνέχεια) – Η πολιτική δραστηριοποίηση των ελληνικών πληθυσμών μέσω τοπικών εξεγέρσεων (τέλη 16ου – αρχές 17ου αι.) – Οι πολιτικοί συσχετισμοί των ευρωπαϊκών δυνάμεων στην ελληνική χερσόνησο. Εβδομάδα #4 Η εμφάνιση της Ρωσίας και οι ρωσο-οθωμανικοί πόλεμοι – Οι πολεμικές εξελίξεις στα δυτικά της ελληνικής χερσονήσου κατά το πέρασμα από τον 18ο στον 19ο αι.: Αλή Πασάς – «Ιόνιος Πολιτεία» - Οι επιπτώσεις των ναπολεόντειων πολέμων στους ελληνικούς πληθυσμούς – Η «Φιλική Εταιρεία» και η προετοιμασία της μεγάλης επανάστασης. Εβδομάδα #5 Θεσμικές εκφάνσεις των ελληνικών πληθυσμών: 1) Η Εκκλησία: ανασύσταση του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως – η αναγνώρισή του από το κράτος – σύντομη ιστορία του με έμφαση σε ορισμένες προσωπικότητες και τομές. 2) Οι Κοινότητες: το πρόβλημα της προέλευσης – η πρώιμη φάση – η περίπτωση των Κυκλάδων – οι λειτουργίες των κοινοτήτων – τα είδη των κοινοτήτων. Εβδομάδα#6 3) Τα ένοπλα σώματα: Οι stradioti – οι αρματολοί – οι κλέφτες – προβλήματα στην εξέλιξη των σωμάτων μέσα από τις ιστορικές πηγές – το αρματολικό φαινόμενο κατά τον 18ο αι. - Οι Φαναριώτες: εννοιολογικές επισημάνσεις – η ανάδυση των Φαναριωτών – τα τρία κρατικά αξιώματα – η φαναριώτικη ιδεολογία – η έννοια της «φαναριώτικης τάξης»: ενιαίο σύνολο οικογενειών ή μεμονωμένες ανταγωνιστικές μεταξύ τους οικογένειες. Εβδομάδα #7 Κοινωνία-Οικονομία: Η βυζαντινή αριστοκρατία και η τύχη της μετά την Άλωση – οι χριστιανοί ‘άρχοντες’ στην Πόλη και στις επαρχίες – οι βενετοκρατούμενες περιοχές – ο απλός λαός – οι φορολογικές υποχρεώσεις και οι κοινωνικο-οικονομικές προοπτικές των χριστιανών μέσα στο οθωμανικό κρατικό πλαίσιο. Εβδομάδα #8 Το νέο οικονομικό τοπίο στην οθωμανική αυτοκρατορία κατά τον 17ο αι. και οι νέες ευκαιρίες των ελληνικών πληθυσμών μέσα σ’ αυτό – η ανάδυση νέων ηγετικών κοινωνικών ομάδων κατά τον 18ο αι. – οι Ρωμιοί έμποροι κυρίαρχοι στην ελληνική χερσόνησο, αλλά και στη βαλκανική – η συγκρότηση και εξέλιξη της ελληνόκτητης εμπορικής ναυτιλίας κατά τον 18ο και τις αρχές του 19ου αι. – το χερσαίο εμπόριο. Εβδομάδα #9 Η Διασπορά: εννοιολογικές επισημάνσεις – η εμφάνιση του φαινομένου – οι φάσεις στην ιστορία της ελληνικής Διασποράς μεταξύ 15ου και αρχών 19ου αι. – ο ρόλος των λογίων – τα δίκτυα – οι έμποροι – περιπτωσιολογική αναφορά στις ελληνικές κοινότητες Βενετίας και Βιέννης. Εβδομάδα #10 Πληθυσμοί: Προβλήματα για τη δημογραφική αποτύπωση των ελληνικών πληθυσμών – Η ύπαιθρος και οι πόλεις – παράγοντες που επηρεάζουν τη δημογραφική εικόνα των πληθυσμών – οι μετακινήσεις πληθυσμών – οι εξισλαμισμοί και το παιδομάζωμα – εθνο-θρησκευτικές ζώνες στην ελληνική χερσόνησο – οι ελληνικοί πληθυσμοί της Μ. Ασίας. Εβδομάδα #11 Η Παιδεία: Λόγιοι και εκπαίδευση – η εξέλιξη της ελληνικής λογιοσύνης μέχρι τον Διαφωτισμό – οι εκπαιδευτικές βαθμίδες και τα σχολεία κατά την πρώιμη εποχή – Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός: απαρχές, φάσεις, εκπρόσωποι, διαστάσεις. Εβδομάδα #12 Ιδεολογία: Η βυζαντινή κληρονομιά – Η ιδεολογία της Εκκλησίας – η στάση των λογίων και των Ελλήνων της Διασποράς – τα χρησμολογικά κείμενα και η στάση των απλών ανθρώπων – η στάση έναντι των δυτικών δυνάμεων – ο Διαφωτισμός και οι ιδεολογικοί ανταγωνισμοί – η πολιτική ιδεολογία του Διαφωτισμού: Ρήγας Φεραίος – Αδαμάντιος Κοραής – Δ. Καταρτζής – προς μια ελληνική εθνική ταυτότητα και μια εθνική επανάσταση. Εβδομάδα #13 Σύνοψη-συμπεράσματα.

Νεοελληνική Ιστορία, Έλληνες της Διασποράς, Διαφωτισμός, Ρήγας Φεραίος, Αδαμάντιος Κοραής, Δ. Καταρτζής

02-03-2021