Στωική ηθική φιλοσοφία: Σενέκας

Eιδίκευσης / Kατεύθυνσης

Το μάθημα προσφέρεται και σε φοιτητές προγραμμάτων ανταλλαγής.

«Άκουσέ με, λοιπόν, σαν να μιλούσα στον εαυτό μου: σ’ αφήνω να μπεις στο καταφύγιο της ψυχής μου και, ενώπιόν σου, δίνω συμβουλές στον εαυτό μου. Θάθελα μόνο ένα πράγμα να σου δείξω καθαρά: ότι νιώθω πραγματικά το κάθε τι που λέω – κι όχι μόνο το νιώθω αλλά και το αγαπώ. Ας είναι αυτός ο υπέρτατος σκοπός μας: να λέμε αυτό που νιώθουμε και να νιώθουμε αυτό που λέμε· και τα λόγια μας να εναρμονίζονται με τον τρόπο που ζούμε.» Αυτά γράφει ο Ρωμαίος φιλόσοφος και πολιτικός Σενέκας (4 π.Χ.-65 μ.Χ.) στον φίλο του Λουκίλιο, αναδεικνύοντας τον πρακτικό ρόλο της φιλοσοφίας, που απευθύνεται στον κάθε άνθρωπο με τελικό σκοπό την επίτευξη της ευδαιμονίας. Αυτή η σκόπευση, ο εύληπτος λόγος του και η ανάγκη για τεχνικές και συμβουλές ευζωΐας έχουν κάνει σήμερα ξανά δημοφιλή τον Σενέκα και άλλους φιλοσόφους (όπως τον Επίκουρο, τον Επίκτητο και τον Μάρκο Αυρήλιο). Σκοπός της παράδοσης είναι η ερμηνευτική παρουσίαση της ηθικής φιλοσοφίας ενός σημαντικού εκπροσώπου της Νεότερης (Ρωμαϊκής) Στοάς, του Σενέκα, με εστίαση σε κείμενά του ανθολογημένα από τις πραγματείες του και τις επιστολές του. Η νεότερη στωική φιλοσοφία εξετάζεται ως απόπειρα απάντησης στο κεντρικό για την ελληνορωμαϊκή εποχή ερώτημα σχετικά με τη δυνατότητα και τους όρους επίτευξης μιας ευτυχισμένης ζωής για το άτομο που ζει μέσα στην παγκοσμιοποιημένη (για τα τότε δεδομένα) Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Τα (λατινικά) κείμενα του Σενέκα θα διαβαστούν μεταφρασμένα και θα σχολιαστούν με κύριο σκοπό: (α) να αναλυθούν και να αξιολογηθούν οι κεντρικές θέσεις της στωικής ηθικής και τα επιχειρήματα που τις υποστηρίζουν, και (β) να ενταχθούν στα φιλοσοφικά και ιστορικά τους συμφραζόμενα και να γίνουν κατανοητές τόσο η προβληματική τους όσο και οι θέσεις τους μέσα από τον διάλογό τους με τις άλλες φιλοσοφικές σχολές, προγενέστερες ή σύγχρονες. Μετά την εισαγωγική παρουσίαση των κύριων χαρακτηριστικών και των προβλημάτων προσέγγισης της ελληνιστικής φιλοσοφίας, θα εξεταστεί η ελληνιστική και στωική αντίληψη για τον ρόλο της φιλοσοφίας, η σχέση της ρωμαϊκής και της ελληνικής φιλοσοφίας, καθώς και το φιλοσοφικό υπόβαθρο της στωικής ηθικής (λογική και φυσική). Κεντρικές θεματικές του Σενέκα που θα αναλυθούν είναι: Το αγαθό, το κακό και το αδιάφορο. Καθήκοντα και κατορθώματα. Αρετές και κακίες, σχέση αρετής και ηδονής. Επιθυμίες, πάθη και ευπάθειες. Αναγκαιότητα και ελευθερία της βούλησης και της πράξης: ηθική ευθύνη. Το κακό. Ο έλλογος βίος του σοφού. Η φιλία, ο έρωτας. Η κοινωνική ζωή, άτομο και κοινωνία. Οι θεοί, η ειμαρμένη, η πρόνοια, η τύχη. Ο θάνατος και η αυτοκτονία. Οι φοιτητές θα γνωρίσουν τον αρχαίο φιλοσοφικό λόγο μέσω της ανάγνωσης των κειμένων του Σενέκα και θα εξοικειωθούν με τον ύστερο στωικισμό και τη ρωμαϊκή φιλοσοφία. Θα μπορούν να κατανοήσουν την (αρχαία) φιλοσοφία ως έναν τρόπο ζωής που επιδιώκει να θεμελιώσει σε ένα ευρύτερο σύστημα σκέψης (με τη φυσική και τη λογική να έχουν κεντρικό ρόλο) την ηθική, ως σύνολο κανόνων και ως τρόπο προσέγγισης και επίλυσης επιμέρους ηθικών προβλημάτων.

Αρχαία Φιλοσοφία, Ρωμαϊκή Φιλοσοφία, Στωικισμός, Σενέκας, Ηθική Φιλοσοφία

11-09-2024