ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
| Τίτλος | ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ / LANGUAGE AND NEW LITERACIES AT SCHOOL |
| Κωδικός | ΥΠΜ11 |
| Σχολή | Παιδαγωγική |
| Τμήμα | Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης |
| Κύκλος / Επίπεδο | 1ος / Προπτυχιακό |
| Περίοδος Διδασκαλίας | Χειμερινή/Εαρινή |
| Υπεύθυνος/η | Φωτεινή Παπαδημητρίου |
| Κοινό | Όχι |
| Κατάσταση | Ενεργό |
| Course ID | 600024054 |
Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Μερικής Φοίτησης (2026-σήμερα)
Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 0
| Κατεύθυνση | Τύπος Παρακολούθησης | Εξάμηνο | Έτος | ECTS |
|---|---|---|---|---|
| ΚΟΡΜΟΣ | Υποχρεωτικό | 4 | 2 | 5 |
Πρόγραμμα Σπουδών: ΠΠΣ Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης (2024-σήμερα)
Εγγεγραμμένοι φοιτητές: 144
| Κατεύθυνση | Τύπος Παρακολούθησης | Εξάμηνο | Έτος | ECTS |
|---|---|---|---|---|
| ΚΟΡΜΟΣ | Υποχρεωτικό | 4 | 2 | 5 |
| Τίτλος | ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ |
| Ακαδημαϊκό Έτος | 2025 – 2026 |
| Περίοδος Τάξης | Εαρινή |
| Διδάσκοντες μέλη ΔΕΠ | |
| Διδάσκοντες άλλων Κατηγοριών | |
| Ώρες Εβδομαδιαία | 3 |
| Ώρες Συνολικά | 39 |
| Class ID | 600278165
|
Τύπος Μαθήματος
Ειδικού Υποβάθρου
Τύπος Μαθήματος 2016-2020
- Υποβάθρου
- Επιστημονικής Περιοχής
Τύπος Μαθήματος 2011-2015
Ειδικού Υποβάθρου / Κορμού
Τρόπος Παράδοσης
- Πρόσωπο με πρόσωπο
Ηλεκτρονική Διάθεση Μαθήματος
- e-Οδηγός Σπουδών https://qa.auth.gr/el/class/1/600278165
- eLearning (Moodle): https://elearning.auth.gr/course/view.php?id=3815
Γλώσσα Διδασκαλίας
- Ελληνικά (Διδασκαλία, Εξέταση)
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/ήτριες θα είναι σε θέση να:
• Γνωρίζουν βασικά θεωρητικά ζητήματα που άπτονται του οπτικού/πολυτροπικού γραμματισμού, των ‘νέων’ γραμματισμών και των κριτικών πολυγραμματισμών.
• Έχουν γνώση της χρήσης και της φύσης των σημειωτικών συστημάτων (μετασημειωτική γνώση) καθώς και των τρόπων με τους οποίους οι διασημειωτικές τους συνεργίες εμπλέκονται στο σχεδιασμό πολυτροπικών κειμένων, έντυπων και ψηφιακών.
• Εφαρμόζουν τις αρχές της ‘οπτικής γραμματικής’ προκειμένου να προσεγγίζουν και να αναλύουν με κριτικό τρόπο τα ρητά και υπόρρητα ιδεολογικά νοήματα σε ποικίλα οπτικά/πολυτροπικά κείμενα.
• Αναλύουν/συζητούν με κριτικό τρόπο τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση για τη διδασκαλία της γλώσσας αναφορικά με τους τρόπους καλλιέργειας του οπτικού γραμματισμού, της πολυτροπικότητας και των κριτικών πολυγραμματισμών στους μαθητές/ήτριες.
• Εφαρμόζουν τις αρχές των κριτικών πολυγραμματισμών ως πλαίσιο για τη διδασκαλία της γλώσσας.
• Έχουν επίγνωση του τρόπου με τον οποίο η πολυτροπικότητα και οι πολυγραμματισμοί, ως βασικές συνιστώσες της γλωσσικής διδασκαλίας και, κατ’ επέκταση, της εκπαιδευτικής διαδικασίας, επιδρούν και μετασχηματίζουν τις πρακτικές γραμματισμού τόσο εντός όσο και εκτός σχολείου.
Γενικές Ικανότητες
- Εφαρμογή της γνώσης στην πράξη
- Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
- Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
- Λήψη αποφάσεων
- Αυτόνομη εργασία
- Ομαδική εργασία
- Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον
- Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
- Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου
- Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
- Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Περιεχόμενο Μαθήματος
Η διαμόρφωση ενός νέου σημειωτικού τοπίου ως απόρροια των κοινωνικών, οικονομικών, πολιτισμικών και τεχνολογικών αλλαγών που υπέστη τα τελευταία χρόνια ο πλανήτης μας σε συνδυασμό με την κατανόηση αυτών των αλλαγών για την κοινωνία μας, θέτουν ως προϋπόθεση τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας του γραμματισμού, έτσι ώστε να εμπεριέχει όλους τους πιθανούς σημειωτικούς τρόπους για τη δημιουργία νοήματος, την αναπαράσταση και την επικοινωνία, οι οποίοι μάλιστα θεωρούνται ισάξιοι. Ως εκ τούτου, ο γραμματισμός συνιστά μια έννοια άμεσα συνυφασμένη με την ικανότητα των ατόμων/πολιτών να λειτουργούν με αποτελεσματικό τρόπο σε διάφορες επικοινωνιακές περιστάσεις, κατανοώντας, παράγοντας και αντιμετωπίζοντας κριτικά ποικίλα είδη όχι μόνο γραπτών και προφορικών αλλά και πολυτροπικών κειμένων, κατάλληλα προσαρμοσμένων στις ανάγκες των σύγχρονων επικοινωνιακών απαιτήσεων. Αυτή η μετάβαση από τον ‘πολιτισμό της γλώσσας’ στον ‘πολιτισμό της εικόνας’, και, κατά συνέπεια, η κατάρριψη του μύθου της ύπαρξης του προφορικού και γραπτού λόγου ως μοναδικής πηγής για την αναπαράσταση και την επικοινωνία, επιβάλλει ως αδήριτη την ανάγκη εφαρμογής ενός περισσότερο οπτικά προσανατολισμένου αναλυτικού προγράμματος, το οποίο θα στοχεύει στην καλλιέργεια δεξιοτήτων γραμματισμού που σχετίζονται με την ‘κατανάλωση’, ‘ανάγνωση’/κατανόηση, κριτική αξιολόγηση και παραγωγή οπτικών νοημάτων. Η εξέταση, ωστόσο, και η περιγραφή των τρόπων με τους οποίους εικόνα και γλώσσα λειτουργούν τόσο μεμονωμένα όσο και συνδυαστικά, προκειμένου να οικοδομήσουν νόημα σε πολυτροπικά σύνολα, απαιτεί μαθητές, αλλά και εκπαιδευτικοί, να διαθέτουν μια κοινή γλώσσα – μεταγλώσσα – ούτως ώστε να μπορούν να μιλάνε και να σκέφτονται για το κάθε σημειωτικό/συμβολικό σύστημα ξεχωριστά καθώς και για τις διεπιδράσεις τους στη δημιουργία νοήματος.
Υπό αυτό το πρίσμα, σε θεωρητικό επίπεδο, το μάθημα επικεντρώνεται: (α) στη μελέτη της έννοιας του γλωσσικού γραμματισμού, στο αναδυόμενο τοπίο των νέων γραμματισμών, του ψηφιακού κειμένου, του Διαδικτύου και της πολυτροπικότητας, (β) στη διερεύνηση της κατανόησης των τρόπων με τους οποίους οι γλωσσικοί πόροι, οι εικόνες ή/και άλλες τροπικότητες συλλειτουργούν για την οικοδόμηση αναπαραστάσεων της πραγματικότητας οι οποίες αναδεικνύουν ή αποσιωπούν συγκεκριμένους τρόπους θέασης του κόσμου, (γ) στην παρουσίαση, μέσω της κριτικής προσέγγισης και ανάλυσης οπτικών/πολυτροπικών πηγών, των βασικών αρχών της ‘οπτικής γραμματικής’ των Kress & van Leeuwen για την περιγραφή των ενδο- και δια-σημειωτικών συνεργιών που εμπλέκονται στην οικοδόμηση αναπαραστατικών, διαπροσωπικών και κειμενικών νοημάτων σε συγκεκριμένα κοινωνικά και πολιτισμικά πλαίσια, (δ) στη μελέτη με κριτικό τρόπο θεματικών ενοτήτων από τα σχολικά εγχειρίδια της γλώσσας που χρησιμοποιούνται στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση αναφορικά με τους τρόπους αξιοποίησης του οπτικού γραμματισμού, της πολυτροπικότητας και των πολυγραμματισμών στη σχολική τάξη ως πλαισίων για τη διδασκαλία της γλώσσας.
Λέξεις Κλειδιά
Γραμματισμός, γλωσσικός γραμματισμός, οπτικός γραμματισμός, πολυτροπικότητα, κριτικοί πολυγραμματισμοί, ‘ανάγνωση’ εικόνων, ‘οπτική γραμματική’
Τύποι Εκπαιδευτικού Υλικού
- Σημειώσεις
- Διαφάνειες
- Πολυμεσικό υλικό
- Βιβλίο
Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών
Χρήση Τ.Π.Ε.
- Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία
- Χρήση Τ.Π.Ε. στην Επικοινωνία με τους φοιτητές
Οργάνωση Μαθήματος
| Δραστηριότητες | Φόρτος Εργασίας | ECTS | Ατομικά | Ομαδικά | Erasmus |
|---|---|---|---|---|---|
| Διαλέξεις | 90 | ✓ | |||
| Σεμινάρια | 10 | ✓ | |||
| Μελέτη και ανάλυση βιβλίων και άρθρων | 20 | ✓ | |||
| Συγγραφή εργασίας / εργασιών | 30 | ✓ | ✓ | ||
| Σύνολο | 150 |
Αξιολόγηση Φοιτητών
Περιγραφή
Η αξιολόγηση των φοιτητών/τριών είναι διαρκής, έχει συμπερασματικό και διαμορφωτικό χαρακτήρα. Ειδικότερα, η συμπερασματική αξιολόγηση πραγματοποιείται μέσω γραπτής, ομαδικής (έως 4 ατόμων) εργασίας σε ποσοστό 80/% της τελικής βαθμολογίας. Στην εργασία οι φοιτητές/ήτριες καλούνται: (α) να αναλύσουν κριτικά μια θεματική ενότητα από τα σχολικά εγχειρίδια της Γλώσσας της τάξης που θα τους έχει ανατεθεί εστιάζοντας αφενός στον τρόπο προσέγγισης του θέματος που πραγματεύεται και αφετέρου στον τρόπο αξιοποίησης μορφών οπτικής και πολυτροπικής επικοινωνίας, (β) να προβούν σε [επανα]σχεδιασμό της ενότητας υπό το πρίσμα των αρχών των Κριτικών [Πολυ]γραμματισμών. Όσον αφορά στη διαμορφωτική αξιολόγηση, πραγματοποιείται μέσω των προφορικών παρουσιάσεων των εργασιών σε ποσοστό 20% της τελικής βαθμολογίας.
Τα κύρια κριτήρια αξιολόγησης της γραπτής εργασίας αφορούν τόσο στο περιεχόμενο, στη δομή και στην ποιότητα οργάνωσης όσο και στη μορφή, στην αισθητική παρουσία και επιμέλεια της εργασίας.
Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών
- Γραπτή Εργασία (Συμπερασματική)
- Δημόσια Παρουσίαση (Διαμορφωτική, Συμπερασματική)
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
• Παπαδημητρίου, Ε. (2020). Κριτικοί κοινωνικοί [πολυ]γραμματισμοί: Διατροπικές νοηματοδοτήσεις σε τυπικές και μη τυπικές κοινότητες μάθησης. Αθήνα: Gutenberg.
• Kress, G. & van Leeuwen, T. (2010). Η Ανάγνωση των Εικόνων: Η Γραμματική του Οπτικού Σχεδιασμού, Φ. Παπαδημητρίου (Επιμέλεια-Θεώρηση). Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
• Σημειώσεις σε ηλεκτρονική μορφή
• Γραίκος, Ν. (2017). Ο πολυτροπικός γραμματισμός ως μαθησιακή διαδικασία διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης: αποπλαισιωμένες πολυτροπικές δραστηριότητες ή πολυτροπικές δράσεις με νόημα; Στο Σ. Γρόσδος (επιμ.), Οπτικοακουστικός Γραμματισμός στην Εκπαίδευση. Πρακτικά 1ου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή, τόμος α΄. Θεσσαλονίκη: Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. και Δ.Ε. Κεντρικής Μακεδονίας, σ. 174-186.
• Γραίκος, Ν. (2005). Προσέγγιση του πολυτροπικού λόγου στο δημοτικό σχολείο μέσω της διδασκαλίας της λειτουργικής χρήσης της γλώσσας. Στο Μελέτες για την ελληνική γλώσσα. Η διδασκαλία της μητρικής γλώσσας σήμερα: προκλήσεις και προοπτικές, πρακτικά 26ης ετήσιας συνάντησης Τομέα Γλωσσολογίας, Τμήματος Φιλολογίας, Φιλοσοφικής Σχολής, Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 14 – 15/5/ 2005, Θεσσαλονίκη, σ. 81 – 98.
• Δημητριάδου, Κ. (2006). Οπτικός γραμματισμός και γλωσσική διδασκαλία. Σύγχρονη Εκπαίδευση, 148.
• Fleckenstein, K.S., Calendrillo, L.T. & Worley, D.A. (2014). Η γλώσσα και η εικόνα στη διδασκαλία της κατανόησης και παραγωγής γραπτού λόγου: Διδάσκοντας τον οπτικό γραμματισμό. Φ. Παπαδημητρίου (Επιμέλεια – Θεώρηση). Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Επίκεντρο.
• Kress, G. (2000). Σχεδιασμός του Γλωσσικού Προγράμματος Σπουδών με βάση το Μέλλον, Γλωσσικός Υπολογιστής, Περιοδική Έκδοση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας για τη Γλώσσα και τη Γλωσσική Αγωγή, Θεσσαλονίκη, τόμος 2, τεύχος 1-2, 111-124.
• Πλειός, Γ. (2005). Πολιτισμός της εικόνας και εκπαίδευση: Ο ρόλος της εικονικής ιδεολογίας. Αθήνα: Πολύτροπον.
• Στάμου, Φ., Τρανός, Τ. & Χατζησαββίδης, Σ. (2004). Η «ανάγνωση» και η «παραγωγή» πολυτροπικότητας σε μαθησιακό περιβάλλον: Πρώτες διαπιστώσεις από μια διδακτική εφαρμογή. Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα, Πρακτικά της 24ης Συνάντησης του Τομέα Γλωσσολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Παν/μίου Θεσσαλονίκης, σελ.: 666-672.
• Χατζησαββίδης, Σ. (2005). Από την παιδαγωγική του γραμματισμού στους πολυγραμματισμούς: Νέες τάσεις, διαστάσεις και προοπτικές στη διδασκαλία της γλώσσας. Στο Κ. Μπαλάσκας & Κ. Αγγελάκος (επιμ.), Γλώσσα και λογοτεχνία στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (σ. 35-52). Αθήνα: Μεταίχμιο.
• Χατζησαββίδης, Σ. (2003). Η διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας στο πλαίσιο των πολυγραμματισμών (Προετοιμασία του κοινωνικού μέλλοντος των μαθητών). Φιλόλογος, 113, 405-414.
• Χοντολίδου, Ε. (1999). Εισαγωγή στην έννοια της πολυτροπικότητας. Γλωσσικός Υπολογιστής, 1, 115-118. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Τελευταία Επικαιροποίηση
30-03-2024
